Polska Partia Socjalistyczna (1944–1948)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Polska Partia Socjalistyczna
Lider pierwszy
Stefan Matuszewski i Edward Osóbka-Morawski
ostatni
Józef Cyrankiewicz
Data założenia 1011 września 1944
Data rozwiązania 1521 grudnia 1948
Ideologia polityczna humanizm socjalistyczny, socjalizm, marksizm
Liczba członków najwięcej
ok. 750 tysięcy
przed rozwiązaniem
531 349
Członkostwo
międzynarodowe
Komitet Międzynarodowych Konfederacji Socjalistycznych (COMISCO) (od listopada 1947 do marca 1948)
Młodzieżówka Organizacja Młodzieży Towarzystwa Uniwersytetu Robotniczego
Barwy      czerwony

Polska Partia Socjalistyczna (określenia: koncesjonowana, lubelska, powojenna) – partia polityczna utworzona we wrześniu 1944 na terenach będących pod kontrolą PKWN przez część działaczy Robotniczej Partii Polskich Socjalistów, m.in. Edwarda Osóbkę-Morawskiego, Bolesława Drobnera i Stefana Matuszewskiego. Do niej przyłączyła się część działaczy PPS-WRN (Józef Cyrankiewicz, Stanisław Szwalbe), a także inni, powracający do Polski po wojnie z zagranicy (np. Oskar Lange krypt. Friend).

Historia[edytuj]

Utworzenie[edytuj]

W dniach 10–11 września 1944 w Lublinie odbył się XXV kongres PPS. Zachowanie numeracji kongresów przedwojennej partii miało sugerować kontynuację jej tradycji, choć początkowo określano go jako I Zjazd[1] i odrzucano historię oraz tradycje przedwojennej PPS. W rzeczywistości jednak kongres został zainicjowany i zorganizowany przez Polską Partię Robotniczą, a kadry nowej PPS, to prawie wyłącznie drugorzędni działacze aparatu partyjnego i związkowego starej PPS, szczebla powiatowego i wojewódzkiego, z których wielu w okresie okupacji niemieckiej nie przejawiało aktywności politycznej[2].

Tak powstanie partii wspomina Zygmunt Żuławski: premier p. Edward Osóbka, dawny członek PPS, potem prezes PS i RPPS, wykorzystując błąd, jaki popełnił swego czasu tow. Pużak, przez stworzenie swojego WRN, przez usunięcie legalnych władz partii i przez „ustalenie jednolitego poglądu na konieczność wyrzeczenia się współdziałania w ruchu jednostek dawnego ruchu legalnego” – teraz powołał nową PPS i nowe jej władze, ogłosił się ich prezesem i „wyrzekł się współdziałania” z dawnymi jej członkami. Powstała więc nowa PPS, a właściwie druga, która z pierwszą, oprócz nazwy, nie miała nic wspólnego ani co do treści ideowej, ani co do składu ludzi, którzy ją tworzyli[3].

Najbardziej prominentnymi działaczami w tym okresie byli:

  • Bolesław Drobner, już przed wojną posiadał duże wpływy w Polskiej Partii Socjalistycznej, najpierw jako członek Socjalno-Demokratycznej Partii Galicji i Śląska Cieszyńskiego, uważany za zwolennika tzw. niezależnych socjalistów i współpracy z komunistami – z tego tez powodu pełnił wiele wysokich stanowisk po wojnie. Ze względu na samodzielne pomysły i ideowość odsuwany od władzy w państwie i partii. Ostatecznie wyrzucony z partii w czasie stalinowskich czystek w 1948,
  • Edward Osóbka-Morawski – początkowo był uznawany za zwolennika hegemonii PPR, wraz jednak z rozwojem Partii opowiadał się za niezależną polityką. Na sugestie komunistów w sprawie oczyszczenia PPS z działaczy WRN i działaczy nie przychylnych ZSRR i PPR, miał odpowiedzieć: Wy macie w szeregach bandytów sanatorów, więc oczyśćcie siebie, a nie naszą Partię,
  • Stefan Matuszewski – określony przez przedwojenna KPP jak: człowiek o wąskich horyzontach, działacz na małą skalę[4]. Był zwolennikiem jednego frontu, wydalenia z partii nieprzychylnym komunistom działaczy oraz połączenia PPS i PPR.

Rozwój[edytuj]

Partia rozrosła się od kilku tysięcy członków w 1944 do ponad 600 tysięcy w połowie 1947 roku; ścierały się w niej koncepcje równoprawnych sektorów gospodarki (państwowy, spółdzielczy i prywatny), handlu spółdzielczo-prywatnego, humanizmu socjalistycznego (Czesław Bobrowski, Julian Hochfeld, Jan Mulak) z programem bliskim PPR (gospodarka i handel w całości upaństwowione, kolektywizacja rolnictwa) i dążeniem do zjednoczenia obu partii (Cyrankiewicz, Matuszewski)[5].

W szczególności z daleka starano się trzymać socjalistów od aparatu bezpieczeństwa, dla porównania we Wrocławiu OM TUR w składzie ORMO stanowili tylko pojedyncze przypadki, gdy członkowie Związku Walki Młodych stanowili ich aż 40%, a członkowie PPS i organizacji partyjnych w UB stanowili 2% (87% PPR), w MO 13% (73% PPR)[6]. Także podczas referendum ludowego członkowie PPS we Wrocławiu byli reprezentowani tylko w 33 komisjach obwodowych, PPR natomiast w 81 komisjach obwodowych[7].

W wyborach do Sejmu Ustawodawczego PPS uzyskała 116 mandatów (26,13%), co było najlepszym wynikiem.

Upadek[edytuj]

Józef Cyrankiewicz w swoim sprawozdaniu zawarł słowa, że PPS jest potrzebna Polsce, co wywołało oburzenie ze strony zwolenników Polskiej Partii Robotniczej i Związku Radzieckiego. Na grudniowym Kongresie we Wrocławiu udało się przyjąć uchwałę o wykluczeniu niektórych członków, którzy stanowili element chwiejny i oczyszczenia klasowego, co było o tyle dziwne, że robotnicy stanowili w PPS około 65%, dla porównania chłopi w Polskiej Partii Robotniczej stanowili 40% i byli największą reprezentacją w partii. Okazało się jednak że akcja oczyszczania szeregów była duża większa niż początkowo zakładano. W latach 1947–1948 z PPS usunięto zwolenników niezależności partii, nastawionych niechętnie do bliskiej współpracy z PPR. 15 grudnia 1948 nastąpiło połączenie, a faktycznie włączenie PPS do Polskiej Partii Robotniczej i utworzenie Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej[8].

Po 1948[edytuj]

W 1978 Wolne Związki Zawodowe Wybrzeża uchwaliły swoją deklaracje, w której stwierdzały: Ruch związkowy w Polsce przestał istnieć ponad 30 lat temu. Likwidacja PPS, PSL i innych niezależnych reprezentacji społecznych przy dokonanej w 1947 centralizacji związków zawodowych doprowadziła do przekształcenia ich w przedstawiciela monopolistycznego pracodawcy, a nie pracowników. Działacze powojennego PPS, jak Aniela Steinsbergowa, Edward Lipiński (KOR), czy Jan Strzelecki (ekspert NSZZ Solidarności) i inni, aktywnie włączali się w działania opozycji demokratycznej w PRL.

W 1990 Edward Osóbka-Morawski podjął próbę reaktywacji Odrodzonej PPS, jednak założona przez niego partia nie odegrała żadnej roli w polityce.

14 grudnia 2003 Kongres Nadzwyczajny PPS, zorganizowany w 55. rocznicę rozwiązania partii, anulował wszystkie uchwały poprzednich władz dotyczące rozwiązania partii i wejścia jej w mariaż z PPR[9].

Stan członkowski[edytuj]

Rozwój liczby członków Polskiej Partii Socjalistycznej w tysiącach (przed wojną około 21 tysięcy):

Rok kwiecień lipiec grudzień
1944 - - -
1945 120 200 -
1946 - 400 -
1947 - 600 750
1948 - - -

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Jolanta Itrich, Socjalistyczny humanizm w myśli Polskiej Partii Socjalistycznej w latach 1944-1948, Warszawa 1989
  2. Informacja dla KC WKP(b) sporządzona przez przedstawiciela KC PPR w Moskwie Leona Filkensztajna z 10 września 1944 r., za: Piotr Gontarczyk: Polska Partia Robotnicza droga do władzy (1941–1944), wydaw. Fronda, Warszawa 2006, s. 402. ]
  3. Zygmunt Żuławski: „Demokracja ludowa” :: lewicowo.pl :: polska lewica niekomunistyczna
  4. Polska Partia Socjalistyczna. Dlaczego się nie udało? Szkice. Wspomnienia. Polemiki. red. Robert Spałek, Warszawa 2010
  5. Encyklopedia interia.pl
  6. Anatol Omelaniuk, ‘’Działalność kulturalno-oświatowa i sportowa Organizacji Młodzieżowej Towarzystwa Uniwersytetu Robotniczego’’, [w:] ‘’Polski ruch młodzieżowy na dolnym śląsku. Tradycje i współczesność’’, pod red. Bronisław Pasierb, Warszawa-Wrocław 1979.
  7. Polska Partia Socjalistyczna na Dolnym Śląsku w latach 1945–1948 [w:] Monografie śląskie Ossolineum, pod red. Jozefa Cierowskiego, Wrocław 1978.
  8. Polska Partia Socjalistyczna - WIEM, darmowa encyklopedia
  9. Andrzej Ziemski - Jan Mulak zdziałał wiele - lewica.pl