Kartaczownica Gatlinga

Kartaczownica Gatlinga eksponowana w Fort Laramie

Kartaczownica Gatlinga – amerykańska kartaczownica, skonstruowana w 1861 r., a opatentowana rok później przez Richarda Gatlinga jako następczyni kartaczownicy Agera. Broń ta zapewniała dużą szybkostrzelność praktyczną i łatwość ponownego ładowania.

Historia

Zasadnicza idea tej broni znana była już w XVIII wieku – kilkanaście umieszczonych obok siebie luf, odpalanych kolejno, miało zapewnić prowadzenie nieprzerwanego ognia. Na przeszkodzie w realizacji tego pomysłu stały jednak brak odpowiednich nabojów i ograniczenia technologiczne, których pokonanie możliwe było dopiero w drugiej połowie XIX wieku.

Gatling wykorzystał pojawienie się nabojów zespolonych z metalową łuską i opracował nowatorski system odpalania ładunków z poszczególnych luf, połączony z ruchem samych luf, podajnika i zamka. Dzięki temu jego broń miała teoretyczną szybkostrzelność około 1200 strzałów na minutę, a szybkostrzelność praktyczna dochodziła do 200 strzałów na minutę. Obsługę karabinu stanowiło 4 żołnierzy.

Lufy, podajnik i cylinder blokujący były oddzielnymi częściami zamontowanymi na łożu. Tylne części luf, każda z osobnym zamkiem, oraz mechanizm spustowy mieściły się w cylindrze. Ręczny obrót korby powodował obrót luf, a naboje umieszczone w zasobniku wsuwały się pod swym ciężarem do podajnika. Odpowiedni mechanizm powodował wsuwanie naboju do lufy, ryglowanie jej osobnym zamkiem i strzał, a następnie wyrzucenie łuski z lufy. Podczas jednego obrotu korby każda lufa oddawała jeden strzał.

W 1865 roku karabin został ulepszony poprzez zmodernizowanie zamka i zastosowanie nabojów scalonych bocznego zapłonu.

Od lat 80 XIX wieku, nastąpił zmierzch ręcznie napędzanych kartaczownic, po pojawieniu się pierwszych udanych karabinów maszynowych wykorzystujących energię odrzutu i/lub energię gazów prochowych automatyzujących cykl pracy broni.

Rozwój pomysłu

Działko M61 Vulcan, wykorzystujące system Gatlinga

Idea broni wielolufowej odżyła w latach 50 XX wieku w szybkostrzelnych działkach i karabinach lotniczych oraz systemach antyrakietowych stosowanych na okrętach wojennych. Zespół luf obracany jest obecnie silnikiem elektrycznym – dzięki temu sześciolufowe działko M61 Vulcan kalibru 20 mm osiąga szybkostrzelność 6000 strzałów na minutę i jest używany do dziś w United States Air Force.

W 1875 roku rosyjski konstruktor broni artyleryjskiej polskiego pochodzenia Władimir Baranowski opracował nowy model kartaczownicy Gatlinga, ze zwiększoną szybkostrzelnością.

Zobacz też

• Kartaczownica Bira
• Kartaczownica Reffye
• Kartaczownica Nordenfelta
• Karabin maszynowy M134 Minigun
• Wielolufowy karabin maszynowy WLKM 12,7 mm

Bibliografia

• Walter Schultz: 1000 ręcznej broni palnej. Ożarów Mazowiecki: Wydawnictwo Olesiejuk, 2011, s. 230. ISBN 978-83-7708-745-9.