Klasztor w Pożajściu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Klasztor w Pożajściu
Pažaislio vienuolynas
Fasada kościoła w Pożajściu
Fasada kościoła w Pożajściu
Państwo  Litwa
Miejscowość Kowno
Kościół rzymskokatolicki
Właściciel Kazimierzanki (do przejęcia przez władzę radziecką i ponownie od 1990),
wcześniej:
  • do kasaty po powstaniu listopadowym Kameduli,
  • do 1915 mnisi prawosławni
Typ zakonu żeński
Obiekty sakralne
Kościół św. Zygmunta i św. Marii Magdaleny de' Pazzi
Fundator kanclerz wielki litewski Krzysztof Zygmunt Pac i jego spadkobiercy
Data budowy 1667-1690
Położenie na mapie Kowna
Mapa lokalizacyjna Kowna
Klasztor w Pożajściu
Klasztor w Pożajściu
Położenie na mapie Litwy
Mapa lokalizacyjna Litwy
Klasztor w Pożajściu
Klasztor w Pożajściu
Ziemia54°52′34″N 24°01′20″E/54,876111 24,022222

Klasztor w Pożajściu (lit. Pažaislio vienuolynas) – największy zespół klasztorny na Litwie, jeden z przykładów baroku włoskiego w Europie Wschodniej położony w dzielnicy Kowna Pietraszuny.

Historia. Architektura i wystrój[edytuj]

Zespół klasztorny został ufundowany przez kanclerza wielkiego litewskiego Krzysztofa Zygmunta Paca dla zakonu kamedułów. W 1660 wystąpił on do kamedułów z informacją o zamiarze fundacji, wkrótce otrzymał zaś zatwierdzenie fundacji od papieża oraz sejmu Rzeczypospolitej. Zamiarem Paca było postawienie pomnika potęgi rodu, a zarazem rodowej nekropolii (którą jednak kościół się nie stał). Sam rozmach fundacji był sprzeczny z regułą kamedułów, przewidującą budowę niewielkich, wręcz jednoprzestrzennych świątyń[1]. Akt fundacji podpisano w 1664, a prace budowlane rozpoczęły się w 1667. Do śmierci fundatora nie zostały one ukończone, jednak finansowali je nadal jego spadkobiercy (szczególnie syn - Michał Kazimierz Pac), dzięki czemu zasadnicze prace budowlane ukończono w 1690, a kościół konsekrowano wreszcie w 1712.

Zespół klasztorny w Pożajściu jest jednym z najcenniejszych zabytków późnego baroku na ziemiach Rzeczypospolitej. Składa się z kościoła na planie centralnym (regularny sześciobok), co było w tym czasie rozwiązaniem oryginalnym oraz klasztoru. Także główna fasada kościoła, z wysuniętymi wieżami i cofniętą częścią środkową w celu lepszego wyeksponowania kopuły jest nowatorska. Nie wiemy jednak, kto był autorem tego projektu - być może był to Giovanni Battista Frediani. Natomiast w końcowej fazie pracami kierowali bracia Carlo i Pietro Puttini, który zaprojektował także sarkofag fundatora (niezrealizowany - Krzysztof Zygmunt Pac został pochowany pod progiem kościoła). Autorem sztukaterii, ukończonych w 1676, był Giovanni Merle. Najcenniejszym elementem dekoracji świątyni jest cykl malowideł, które wykonał do 1684 kolejny Włoch, Michelangelo Palloni - pojawiają się w nich klasyczne wątki związane z kontrreformacją (m.in. cykl maryjny, zesłanie ducha świętego), ale są w nich też elementy oryginalne, np. postaci ojców Kościoła wschodniego w scenie zesłania ducha świętego czy malowidła nawiązujące do związków kamedułów z historią Polski (Pięciu Braci Męczenników z czasów Bolesława Chrobrego, św. Romuald z Kazimierzem Odnowicielem w Cluny).

Kościół klasztorny poświęcono św. Zygmuntowi (jednemu z patronów fundatora) oraz karmelitance, św. Marii Magdalenie de' Pazzi, którą Pacowie uważali za swoją krewniaczkę, a przez to patronkę (swoją genealogię wywodzili z antycznej Italii i tam też nawiązali kontakty z florencką rodziną Pazzich). Kaplice boczne poświęcono św. Brunonowi Bonifacemu (patronowi Litwy), św. Krzysztofowi (drugiemu z patronów fundatora), św. Marii Magdalenie de' Pazzi oraz św. Romualdowi (patronowi kamedułów). Sam erem nazwano Mons Pacis, co oznacza dosłownie "Góra Pokoju", zawiera jednak wyraźną aluzję do nazwiska "Pac". Za kościołem znajdują się cele eremitów, tworzące aleję wychodzącą na wyniosły brzeg Niemna.

W połowie XVIII w. rozbudowy zespołu klasztornego dokonał kolejny z Paców, szambelan królewski Michał Jan Pac. Po powstaniu listopadowym klasztor kamedułów został skasowany przez władze rosyjskie, które osadziły tam prawosławnych mnichów i uruchomiły w kościele cerkiew, w związku z czym dokonano w nim szeregu przeróbek (usunięto ołtarze boczne, wstawiono ikonostas, zamalowano lub przemalowano część malowideł). W 1915 prawosławni mnisi zostali ewakuowani, a po uzyskaniu niepodległości przez Litwę zespół klasztorny przejęły siostry z konwentu Św. Kazimierza. W czasach radzieckich kościół służył jako archiwum, zakład psychiatryczny i galeria sztuki. Po 1990 budynek zwrócono siostrom. Od 1996 w pożajskim klasztorze odbywa się corocznie międzynarodowy festiwal muzyczny, na którym gościł m.in. Yehudi Menuhin.

Galeria[edytuj]

Przypisy

  1. Tadeusz Chrzanowski "Kresy, czyli obszar tęsknot", Wydawnictwo Literackie, Kraków 2010, s. 203

Linki zewnętrzne[edytuj]