Kościół Dominikanów w Tarnopolu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Kościół Dominikanów pw. Wincentego z Ferrary w Tarnopolu
Церква Непорочного Зачаття Пресвятої Діви Марії
katedra
Ilustracja
Fasada dawnego kościoła Dominikanów, obecnie katedry greckokatolickiej w Tarnopolu
Państwo  Ukraina
Miejscowość Tarnopol
Wyznanie katolickie
Kościół obrządku bizantyjsko-ukraińskiego (od 1990)
Wezwanie Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny
Położenie na mapie Tarnopola
Mapa lokalizacyjna Tarnopola
Kościół Dominikanów pw. Wincentego z Ferrary w Tarnopolu
Kościół Dominikanów pw. Wincentego z Ferrary w Tarnopolu
Położenie na mapie obwodu tarnopolskiego
Mapa lokalizacyjna obwodu tarnopolskiego
Kościół Dominikanów pw. Wincentego z Ferrary w Tarnopolu
Kościół Dominikanów pw. Wincentego z Ferrary w Tarnopolu
Położenie na mapie Ukrainy
Mapa lokalizacyjna Ukrainy
Kościół Dominikanów pw. Wincentego z Ferrary w Tarnopolu
Kościół Dominikanów pw. Wincentego z Ferrary w Tarnopolu
Ziemia49°33′11,30″N 25°35′32,57″E/49,553139 25,592381

Kościół Dominikanów pw. śś. Dominika, Wincentego z Ferrary i Jacka Odrowąża w Tarnopolu, obecnie katedra pw. Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny archieparchii tarnopolsko-zborowskiej Kościoła katolickiego obrządku bizantyjsko-ukraińskiego – dawna zabytkowa świątynia rzymskokatolicka, obecnie greckokatolicka, położona przy ul. J.Slipyja (ukr. вул. Й. Сліпого).

Historia[edytuj | edytuj kod]

Kościół, ufundowany przez hetmana wielkiego koronnego, Józefa Potockiego, powstał w latach 1749-1779 według projektu architekta-amatora Augusta Moszyńskiego, szambelana królewskiego i dyrektora budowli królewskich.

Jan Obrocki, rzeźbiarz i sztukator lwowski, był zatrudniony w wyprodukowaniu ambony (istniała przynamniej jeszcze w periodzie międzywojennym przy filarze w nawe głównej[1]) i epitafium fundatora Józefa Potockiego w kościele[2]. Epitafium zniknął podczas przebudowy wnętrza świątyni w 1978[3].

Do 1908 kościół parafialny parafii NMP Nieustającej Pomocy w Tarnopolu.

W 1945 został zamknięty przez komunistów, od 1959 magazyn. Mimo starań łacinników o jego odzyskanie w 1989 przekazany Kościołowi katolickiemu obrządku bizantyjsko-ukraińskiego (unitom).

Posąg Matki Boskiej Łaskawej, pochodzący z nieistniejącego prospektu organowego w kościele Dominikanów w Podkamieniu, wykonany na podstawie kontaktu zawartego w 1774 z Franciszkiem Olędzkim[4], w 1910 został przekazany do kościoła Dominikanów w Tarnopolu, skąd w roku 1945 trafił do kościoła św. Jacka w Warszawie[5].

Architektura[edytuj | edytuj kod]

Kościół orientowany został zbudowany na planie wydłużonego, zbliżonego do elipsy ośmiokąta ze ściętymi bokami, zamkniętego od frontu dwuwieżową fasadą. Trójnawowy korpus świątyni został przykryty okazałą kopulą, zwieńczoną latarnią. Od wschodu do korpusu przylega wydłużone prezbiterium z zakrystiami.

Ten typ układu centralno-podłużnego nawiązuje do architektury austriackiej XVIII w. Podobne rozwiązania zostały zastosowane w kościele Dominikanów we Lwowie, a także w kościołach w Lubelskiem: bazylice Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Chełmie, bazylice św. Anny w Lubartowie czy w kościele parafialnym pw. św. Ludwika we Włodawie.

M. Muszyńska-Krasnowolska uznała fasadę kościoła za powtorzenie fasady kościoła Jezuitów w Krzemieńcu[6]. Jerzy Kowalczyk przypuszczał, że autorem projektu kościoła był arkitekt, jezuita Paweł Giżycki[7]. Andrzej Betlej twierdzi, że autorstwo Giżyckiego jest bardzo prawdopodobne, jednak jednoznaczne przypisanie temu arkitektowi autorstwa całej budowli wydaje się ryzykownym[8]. Józef Skrabski uważa, że w obecnym stanie badań rozstrzygnięcie autorstwa oraz ustalenie chronologii budowy świątyni jest niezwykle trudne. Także ten badacz stwierdził, że trudno się zgodzić z opinią d-ra Betleja, iż kościół zaprojektował Giżycki pod wpływem Paola Fontany[9] oraz że różnice między projektem A. Moszyńskiego a istniejącym dziełem można tłumaczyć, iż budowę ukończono według koncepcji innego architekta, dobrze «wpisanego» w twórczość lokalną[10].

Galeria zdjęć[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Kościół Dominikanów pw. Wincentego z Ferrary, widok na ołtarz główny, foto Adama Bochnaka z 1925, IS PAN
  2. Zbigniew Hornung: Obrocki Jan. [w:] Polski Słownik Biograficzny. T. XXIII. Wrocław — Warszawa — Kraków — Gdańsk : Zakład Narodowy Imienia Ossolińskich, Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk, 1977, s. 465.
  3. Ihor Duda:Tapnopol: 1540-1944. Tarnopol, 2010, s. 14. (ukr.)
  4. We wcześniejszej literaturze błędnie łączony z Tomaszem Freszerem
  5. Andrzej Betlej, Franciszek Olędzki: Matka Boska Łaskawa; Lodovico Cigoli: Pieta; Giovanni Antonio da Lucoli: Matka Boska tronująca i adorująca dzieciątko [noty katalogowe, [w:] Maria Mater Misericordiae, katalog wystawy, pod red. P. Krasnego. Kraków, 2016.
  6. Andrzej Betlej, Kościół Dominikanów w Tarnopolu, s. 150 (przyp.)
  7. Kowalczyk J., Świątynie i klasztory późnobarokowe w archidiecezji lwowskiej [w:] Rocznik Historii Sztuki, 2003, Nr XXVIII, s. 222, 222 (przyp..), 244, 246.
  8. Andrzej Betlej, Kościół Dominikanów w Tarnopolu, s. 151.
  9. Józef Skrabski Kościół pw. Św. Wincentego Ferreriusza i klasztor OO. Dominikanów wraz z przynależnymi zabudowaniami w Tarnopolu. [W:] Kościoły i klasztory rzymskokatolickie dawnego województwa ruskiego. T. 16. Kraków : «Antykwa», drukarnia Belcaro, 2008, s. 292. seria: Materiały do dziejów sztuki sakralnej na ziemiach wschodnich dawnej Rzeczypospolitej. Cz. I. ​ISBN 978-83-89273-56-7​.
  10. Tam że, s. 294.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Andrzej Betlej, Kościół Dominikanów w Tarnopolu [W:] Paweł Giżycki SJ architekt polski XVIII wieku. Kraków: Wydawnictwo Towarzystwoa Naukowego "Societas Vistulana", 2003, s. 151-152. ​ISBN 83-88385-16-X​.
  • Ryszard Brykowski: artykuł Powroty (2) [W:] Spotkania z zabytkami, dwumiesięcznik popularnonaukowy, wyd. Ministerstwo Kultury i Sztuki, Ośrodek Dokumentacji Zabytków 2 (54) Warszawa, 1991. ISSN 0137-222X.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]