Józef Potocki (hetman wielki koronny)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Józef Potocki
Ilustracja
Herb
Pilawa
Rodzina Potoccy
Data i miejsce urodzenia 1673
Stanisławow
Data i miejsce śmierci 19.05.1751
Załozce
Ojciec Andrzej Potocki
Matka Anna Rysinska
Żona

Wiktoria Leszczyńska
Ludwika Mniszek

Dzieci

z Wiktorią Leszczynską:
Zofia Potocka
Stanisław Potocki

Odznaczenia
Order Orła Białego Order Świętego Andrzeja Apostoła Pierwszego Powołania (Imperium Rosyjskie) Order Świętego Aleksandra Newskiego (Imperium Rosyjskie)

Józef Potocki herbu Pilawa (ur. 1673, zm. 17 maja 1751) – kasztelan krakowski w 1748 roku, wojewoda poznański w 1744 roku, hetman wielki koronny w 1735 roku, wojewoda kijowski w 1702 roku, starosta halicki w latach 1697-1717[1], marszałek Trybunału Głównego Koronnego w 1699 i 1723 roku[2].

Syn Andrzeja Potockiego, hetmana polnego koronnego. W 1702 został wojewodą kijowskim. W 1703 przyczynił się do stłumienia buntu S. Paleja na Ukrainie. Początkowo stronnik saski, urażony przez Augusta II, przeszedł 1705 na stronę Leszczyńskiego, od którego otrzymał buławę polną (1706), potem wielką (1707). W 1705 roku potwierdził pacta conventa Stanisława Leszczyńskiego[3]. W 1706 roku dowodził prawym skrzydłem w przegranej bitwie pod Kaliszem, gdzie dostał się do niewoli. W 1708 r. przegrał bitwę pod Koniecpolem. Po bitwie połtawskiej przedarł się ze swym wojskiem na Węgry, gdzie służył w armii Franciszka Rakoczego. W roku 1710 przedostał się do Benderu, gdzie został przywódcą emigracji antyrosyjskiej. W roku 1711 roku dowodził nieudaną wyprawą stronników Stanisława Leszczyńskiego do Polski: 12 lutego wraz z Kozakami hetmana Filipa Orlika, Tatarami, Turkami ruszył na Ukrainę z Bender. Wróciwszy 1714 do kraju, wraz z ówczesnym biskupem warmińskim Teodorem Potockim (późniejszym prymasem) przewodził opozycji przeciw dworowi. W 1733 roku podpisał elekcję Stanisława Leszczyńskiego[4], regimentarz konfederacji dzikowskiej następnie, pogodziwszy się 1735 formalnie z Augustem III, został hetmanem wielkim koronnym. W 1735 roku podpisał uchwałę Rady Generalnej konfederacji warszawskiej[5]. W 1743 roku otrzymał godność wojewody poznańskiego, w 1748 roku kasztelana krakowskiego.

Potocki prowadził własną politykę zagraniczną, dalece wykraczającą poza przyjęte prawa i zwyczaje. W 1737 i 1738 roku przebywał u niego wysłannik turecki Ibrahim Effendi, o którego misji Potocki w ogóle nie poinformował Augusta III.

Wraz z prymasem Teodorem Potockim przewodził stronnictwu "republikantów", zwalczał rządy wettyńskie i "Familię", przeciw którym wchodził w porozumienia z Szwecją, Turcją i Prusami, przygotowywał zbrojną konfederację. w latach 1729-1750 przyczynił się do zerwania 9 sejmów. W rezultacie wichrzeniami swymi przyczynił się do udaremnienia aukcji wojska na sejmach.

W 1719 odznaczony Orderem Orła Białego, w 1742 został kawalerem rosyjskich orderów Św. Andrzeja Apostoła Pierwszego Powołania i Aleksandra Newskiego[6].

Pochowany został w kolegiacie w rodowym gnieździe - Stanisławowie. Szczątki Stanisława Potockiego zostały sprofanowane i wyrzucone z rodowych krypt podczas planowanego niszczenia stanisławowskiej kolegiaty przez ukraińskich komunistów po 1963 r.

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Urzędnicy województwa ruskiego XIV-XVIII wieku. (Ziemie halicka, lwowska, przemyska, sanocka). Spisy". Oprac. Kazimierz Przyboś. 1987, s. 380.
  2. Herbarz polski, t. I, Lipsk 1839-1846, s. 382.
  3. Articuli pactorum conventorum Stanów tej Rzeczypospolitej i W. X. L. i państw do nich nalężących z Posłami JKM [...], s. 23.
  4. Jerzy Dunin-Borkowski i Mieczysław Dunin-Wąsowicz, Elektorowie królów Władysława IV., Michała Korybuta, Stanisława Leszczyńskiego i spis stronników Augusta III. Lwów 1910, s. 175.
  5. Uchwała Rady Generalnej Konfederacji, 1735, s. 20.
  6. Kawalerowie i statuty Orderu Orła Białego 1705-2008, 2008, s. 148.

Bibliografia[edytuj]

  • Historia Dyplomacji Polskiej, tom II 1572-1795 pod red. Zbigniewa Wójcika, PWN Warszawa 1982, s. 424.

Linki zewnętrzne[edytuj]