Kościół Starokatolicki w Rzeczypospolitej Polskiej

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Kościół Starokatolicki w Rzeczypospolitej Polskiej
Klasyfikacja systematyczna wyznania
Chrześcijaństwo
 └ Katolicyzm
   └ Starokatolicyzm
     └ Polskokatolicyzm
Ustrój kościelny episkopalno-synodalny[a]
Obrządek łaciński lub przedsoborowy w języku polskim
Patron Święty Paweł Apostoł[b]
Siedziba Marki
ul. Grunwaldzka 29
Zwierzchnik
• tytuł zwierzchnika
bp Dariusz Majewski
Zwierzchnik Kościoła Starokatolickiego w RP
Organ ustawodawczy Synod Ogólnopolski Kościoła Starokatolickiego w RP[c]
Zasięg geograficzny  Polska
Członkostwo Unia Samarytańska Kościołów Starokatolickich – do 1989 roku
Strona internetowa

Kościół Starokatolicki w Rzeczypospolitej Polskiej – kościół prawnie działający na terenie Polski, wpisany pod pozycją 110 w dniu 1 kwietnia 1996 do rejestru kościołów i innych związków wyznaniowych w Polsce, prowadzonego przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji. Zwierzchnikiem Kościoła jest ks. bp Dariusz Majewski[2].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Polski Kościół Starokatolicki i Kościół Staro-katolicki w PRL[edytuj | edytuj kod]

Kościół Starokatolicki w RP jest kontynuatorem misji Kościoła Staro-katolickiego w PRL, który powstał w 1965 r. w wyniku rozłamu w Polskim Kościele Starokatolickim.

Za inicjatorów przedwojennego Kościoła Starokatolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej uznaje się ks. abp. Władysława Farona – Zwierzchnika przedwojennego Kościoła Starokatolickiego oraz ks. bp. Zygmunta Szypolda, wyświęconego przez biskupów mariawickich dla polskich starokatolików. Dlatego też, niejednokrotnie, oprócz potocznego określania wiernych i duchownych starokatolikami można spotkać się również z określeniem faronowcy bądź szypoldowcy.

W latach 40. XX wieku, Kościół Starokatolicki działał pod nazwą Polski Kościół Starokatolicki. W 1948 siedzibą władz Polskiego Kościoła Starokatolickiego został Wrocław. W tym czasie starokatolicy skupili swoją główną działalność na południu Polski, ale byli obecni również w innych regionach. Po przystąpieniu do wspólnoty biskupa obrządku wschodniego, abp. Ignacego Wysoczańskiego, Kościół zorganizował na Mazurach placówkę misyjną wśród bezpopowców. Ówczesny Zwierzchnik Kościoła podjął również kroki w celu stworzenia w ramach Kościoła wspólnot zakonnych. W tym celu biskup Zygmunt Szypold powołał żeńskie zgromadzenie starokatolickich Sióstr św. Franciszka. Biskup Szypold prowadził dialog ekumeniczny z Kościołami za granicą. W 1957 zawarta została unia kościelna Polskiego Kościoła Starokatolickiego z Kościołem Prawosławnym Starego Obrządku w Rumunii. W tym samym czasie zawarto również unię z Kościołem Starokatolickim Węgier.

Po śmierci biskupa Zygmunta Szypolda w strukturach organizacyjnych wspólnoty doszło do kryzysu. Koadiutor bp. Szypolda, abp Ignacy Wysoczański nie otrzymał od władz Polski Ludowej zgody na objęcie zwierzchnictwa. Problemy te wykorzystały władze Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. Gdy Kościół nie zdecydował się na wybór lojalnego władzom biskupa, zdelegalizowały wspólnotę w 1965, powołując się na brak w niej władzy zwierzchniej.

W lipcu 1965 roku, wskutek braku subordynacji wobec abp. Ignacego Wysoczańskiego, bp sufragan Bogdan Filipowicz wraz z grupą 12 duchownych został usunięty dyscyplinarnie ze struktur Polskiego Kościoła Starokatolickiego. Po tym wydarzeniu Filipowicz na zwołanym przez siebie synodzie Kościoła Staro-katolickiego w PRL został wybrany na zwierzchnika swojej wspólnoty i przyjął tytuł arcybiskupa Kościoła Staro-katolickiego w PRL. Wspólnota ta nazywana również była Kościołem Starokatolickim Unii Samarytańskiej.

Po zdelegalizowaniu w 1965 Polskiego Kościoła Starokatolickiego część jego wiernych po latach znalazła się na emigracji. W 1977 w Republice Federalnej Niemiec grupa polskich starokatolików pod zwierzchnictwem księdza biskupa Klaudiusza Perendyka (kons. 1965 r.) powołała Polski Kościół Starokatolicki na Obczyźnie. Wspólnota ta odwoływała się do doktryny mariawityzmu i utrzymywała kontakty z Kościołem Starokatolickim Mariawitów. 3 lipca 1978 Kościół otrzymał rejestrację prawną w Republice Federalnej Niemiec. Został przyjęty do Niemieckiej Rady Ekumenicznej. W 1980 wspólnotę wizytowali duchowni mariawiccy z Polski Antoni Maria Roman Nowak i Przemysław Maria Sławomir Rosiak. Polski Kościół Starokatolicki na Obczyźnie liczył kilkuset wiernych skupionych w parafiach w: Hamburgu, Bonn i Kolonii. Rozkwit wspólnoty miał miejsce po wprowadzeniu stanu wojennego w Polsce, gdy z pomocy i posługi religijnej korzystało w nim wielu uchodźców. W 1984 Kościół utracił swoją niezależność i przeszedł pod jurysdykcję Apostolskiego Katolickiego Asyryjskiego Kościoła Wschodu. Jego były Zwierzchnik, biskup Klaudiusz Perendyk w 1986 został duchownym prawosławnym i opiekował się do śmierci parafią Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego w Hamburgu.

Abp Ignacy Wysoczański ostatnie lata spędził samotnie, będąc dyskredytowanym co krok przez SB, która chciała zniszczyć Kościół Starokatolicki. Zmarł w 1975 r. w Kosewie, pozostawiając po sobie dziedzictwo sukcesji apostolskiej w biskupach Perendyku oraz Jakubie Malczewskim, którzy zmarli w latach dziewięćdziesiątych XX wieku

Kościół Starokatolicki w Rzeczypospolitej Polskiej[edytuj | edytuj kod]

W 1993 w Jeleniej Górze odbył się Nadzwyczajny Synod Polskiego Kościoła Starokatolickiego. W trakcie obrad tego zgromadzenia postanowiono odsunąć od władzy Bogdana Filipowicza, który od końca lat 80 XX wieku przestał uczestniczyć w życiu podziemnego Kościoła. Postanowiono też zalegalizować Kościół w nowej rzeczywistości ustrojowej i zarejestrować go pod nazwą Niezależny Kościół Katolicki.

W grudniu 1993 złożono w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych wniosek o rejestrację związku wyznaniowego, którą jednak administracja państwowa odrzuciła w 1995 roku. Na synodzie w styczniu 1994 r. wybrano Zwierzchnikiem Kościoła, ks. Wojciecha Kolma[3]. W odmowie urzędnicy zasugerowali, że nazwa Kościoła powinna nawiązywać nie do katolicyzmu, ale do starokatolicyzmu. Ponowny wniosek o rejestrację Kościoła został rozpatrzony w 1996 roku. Po jego akceptacji przez ministerstwo wspólnota przyjęła nazwę Kościół Starokatolicki w Rzeczypospolitej Polskiej.

11 listopada 1999 r. ks. Wojciech Kolm przyjął sakrę biskupią z rąk abp. Norberta Udo Marii Szuwarta, Zwierzchnika Pozajurysdykcyjnego Zakonu Mariawitów w Niemczech. Współkonsekratorami byli: Henryk Marciniak, biskup starokatolicki, Jan Maria Leon Plichta, niezależny biskup mariawicki. Dzięki tej sakrze, Kościół zyskał biskupa posiadającego ważną sukcesję apostolską, mającą swoje umocowanie w tradycji tzw. starokatolicyzmu utrechckiego[4].

W 2001 roku nawiązano współpracę z ks. Christopherem Rogersonem, co zaowocowało utworzeniem Brytyjskiej Prowincji Kościoła Starokatolickiego. W listopadzie tego samego roku, biskup Kolm udzielił ks. Rogersonowi święceń biskupich.

Kościół Starokatolicki w RP rozwijał się do czasu, kiedy w 2003 roku po raz kolejny wstrząsnął nim kryzys. Ówczesny Zwierzchnik Kościoła, bp Wojciech Zdzisław Kolm został zatrzymany pod zarzutem przestępstw obyczajowych[5]. Wspólnota pogrążyła się w chaosie administracyjnym. Zwołany przez Wikariusza Generalnego, ks. Marka Kordzika, Sąd Kościelny nałożył ekskomunikę na Zwierzchnika i zdeponował go z urzędu Zwierzchnika.

Następne lata były czasem wegetacji Kościoła. Wyświęcano duchownych bez odpowiedniego przygotowania teologiczno-tożsamościowego, tworząc w ten sposób prezbiterium szukające głównie korzyści wynikających z przyjętych święceń. Kościół kilkakrotnie był celem ataków mediów, ze względu na oszustwa, których dopuszczali się duchowni wyświęcani przez Marka Kordzika, m.in. organizacja „domów opieki”, skandale obyczajowe, podszywanie się pod duchownych rzymskokatolickich[6][7]

W grudniu 2016 roku Marek Kordzik zmarł w wieku 61 lat, pozostawiając Kościół bez zwierzchnictwa. 14 stycznia 2017 r. podczas Nadzwyczajnego Synodu Kościoła Starokatolickiego podjęto uchwałę, która unieważniła wyrok Sądu Kościelnego względem ks. bp. Wojciecha Kolma, stwierdzając poważne uchybienia względem samego wyroku oraz przebiegu procesu, przez co z mocy prawa unieważniono wszystkie decyzje podjęte przez zmarłego ks. Kordzika. Jednocześnie, niezgodnie z prawem, dokonano wyboru na Zwierzchnika ks. Artura Wiecińskiego. W wyniku tej decyzji konsekrowano 22 lipca 2017 r. ks. Wiecińskiego na biskupa Kościoła.

Kryzys administracyjny Kościoła i kontrowersje wobec dualizmu na urzędzie Zwierzchnika Kościoła[edytuj | edytuj kod]

We wrześniu 2017 roku dokonano analizy prawnej statusu prawnego urzędu Zwierzchnika Kościoła, ks. bp. Artura Wiecińskiego. Duchowieństwo poddając analizie prawnej stan faktyczny styczniowego wyboru, uznali, iż wybór jest nieważny, ze względu na zachodzący dualizm na stanowisku Zwierzchnika. Na prośbę Kościoła prawnicy przygotowali opinię prawną, która podtrzymała przedstawione przez prezbiterium fakty.

W czasie kryzysu administracyjnego, duchowieństwo z ks. bpem Wojciechem Zdzisławem Kolmem na czele, zwołało na 19 listopada 2017 r. kolejny, Nadzwyczajny Synod Kościoła. Na tymże Synodzie, bp Wojciech Zdzisław Kolm złożył oficjalnie urząd Zwierzchnika Kościoła Starokatolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej. W tajnym głosowaniu, podczas I sesji, większością głosów, wybrany na Zwierzchnika Kościoła Starokatolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej został ks. mgr Dariusz Majewski, magister teologii Wydziału Teologii Akademii Teologii Katolickiej (dzisiaj UKSW). Opinia prawna  wraz z uchwałami ze styczniowych i listopadowych obrad Synodu  została przedłożona w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji.

29 grudnia 2017 roku Departament Wyznań MSWiA dokonał aktualizacji rejestru Kościołów i związków wyznaniowych. W wyniku podjętej kilka miesięcy wcześniej interwencji prawnej przez bp. Wojciecha Zdzisława Kolma, MSWiA stwierdziło, że:

  1. wybór ks. abp. Artura Roberta Wiecińskiego jest z mocy samego prawa nieważny, ze względu na fakt, iż w momencie podejmowania uchwały o jego wyborze, urząd Zwierzchnika Kościoła był obsadzony przez ks. bp. Wojciecha Zdzisława Kolma.
  2. potwierdził stanowisko IV Nadzwyczajnego Synodu Kościoła Starokatolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej odnośnie ks. abp. Artura Roberta Wiecińskiego i potwierdził wybór ks. mgra Dariusza Majewskiego na urząd Zwierzchnika Kościoła Starokatolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej.

Mając świadomość, skutków prawnych jakie wywołuje powyższe stanowisko, w szczególności w kontekście działań podejmowanych przez ks. bp. Marka Kordzika oraz ks. bp. Artura Wiecińskiego, DWRMNiE (Departament Wyznań Religijnych oraz Mniejszości Narodowych i Etnicznych) zaproponował Kościołowi pomoc i współpracę w kwestii dostosowania statusu prawnego Kościoła jako całości oraz jego jednostek organizacyjnych do przepisów powszechnie obowiązujących oraz statutu Kościoła.

2 grudnia 2017 r. w parafii Kościoła Ewangelicko-Metodystycznego w Łodzi, ks. Dariusz Majewski przyjął z rąk bp. Wojciecha Zdzisława Kolma sakrę biskupią, który po uroczystościach wycofał się z działalności eklezjalnej i przestał być duchownym Kościoła Starokatolickiego w RP.

Ks. bp Dariusz Majewski dokonał w krótkim czasie gruntownej rewizji prezbiterium Kościoła, cofając jurysdykcję duchownym, których postawa moralna była destrukcyjna dla życia duchowego Kościoła. Jednocześnie zaapelował do duchownych, którzy pozostali w Kościele o poszanowanie tych, którzy pozostali poza Kościołem oraz traktowanie ich jako swoich braci. W tym celu listopadowy Synod podjął uchwałę o utworzeniu Komisji Pojednania, która ma pomóc byłym duchownych w duchowej i moralnej resocjalizacji i powrocie do Kościoła Starokatolickiego w RP.

Nauka Kościoła Starokatolickiego w RP[edytuj | edytuj kod]

Nauka Kościoła Starokatolickiego w RP nie odbiega od wiary i tradycji Świętego Powszechnego i Apostolskiego Kościoła. Najwyższą cześć Kościół oddaje Bogu w Trójcy Świętej Jedynemu. Kościół oddaje cześć aniołom, apostołom, męczennikom i świętym, a wśród nich w szczególny sposób Maryi Pannie. Kościół uznaje tradycyjne 7 sakramentów, zgodnie z nauką zachodniego kościoła katolickiego. Komunia Święta udzielana jest pod dwiema postaciami: Ciała i Krwi Pańskiej. W Kościele Starokatolickim jest sprawowana tradycyjna spowiedź indywidualna oraz równoważna niej spowiedź powszechna. Liturgia Kościoła zgodna jest z założeniami i wskazówkami liturgicznymi Kościoła rzymskokatolickiego, aczkolwiek w niektórych parafiach kultywuje się tradycje odprawiania Mszy św. w rycie przedsoborowym, jednak zawsze w języku polskim.

Uroczystości i święta Kościoła Starokatolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej[edytuj | edytuj kod]

W sprawowaniu czynności liturgicznych Kościół posługuje się kalendarzem liturgicznym katolickiego roku kościelnego, a więc kalendarzem gregoriańskim. Obchodzone są święta i uroczystości Kościelne zgodnie z tradycją polskiego katolicyzmu, dodatkowo wprowadzono następujące święta obchodzone tylko w Kościele Starokatolickim w RP[8]:

  • 25 stycznia – Uroczystość Patrona Kościoła Św. Pawła Apostoła
  • IV Niedziela Wielkanocna – Święto Dobrego Pasterza
  • I Niedziela po Uroczystości Bożego Ciała – Święto Chrystusa Najwyższego Kapłana
  • I Niedziela czerwca – Święto Założenia Kościoła
  • I Niedziela października – Święto Rodziny Chrześcijańskiej
  • 11 listopada – Święto Niepodległości Ojczyzny
  • I Niedziela po Bożym Narodzeniu – Święto Ubogich Pasterzy.

Biskupi Kościoła Starokatolickiego[edytuj | edytuj kod]

Zwierzchnicy Kościoła Starokatolickiego na przestrzeni lat:

Aktualnie w Kościele Starokatolickim w RP urząd biskupa piastuje:

  • bp Dariusz Majewski – Zwierzchnik Kościoła Starokatolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej

W przeszłości urząd biskupa w Kościele Starokatolickim w RP sprawowali także:

Duchowni[edytuj | edytuj kod]

Duchownym Kościoła Starokatolickiego w RP może być mężczyzna, który ukończył Seminarium Duchowne Kościoła Starokatolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej i który uzyskał akceptację władz kościelnych oraz przynajmniej święcenia diakonatu. Duchowni są także przyjmowani z innych Kościołów, gdzie przeszkodą w ich pracy kanonicznej są kwestie dotyczące celibatu. Biskupem w Kościele Starokatolickim w RP jest kapłan wybrany przez Synod Ogólnopolski. Księży nie obowiązuje celibat. W Kościele obowiązują stroje liturgiczne podobne jak w Kościele rzymskokatolickim lub w przypadku obrządku przedsoborowego. Duchowni kościoła udzielają posług religijnych każdemu, niezależnie od jego przynależności konfesyjnej, tj. sakramentów każdemu wiernemu uznającemu katolicką naukę o sakramentach, zaś sakramentaliów wszystkim chrześcijanom.

Synod Ogólnopolski Kościoła Starokatolickiego w RP[edytuj | edytuj kod]

Najwyższą władzą ustawodawczą w Kościele Starokatolickim jest Synod (stanowią go wszyscy duchowni oraz jeden świecki przedstawiciel każdej parafii), który zarządza całością Kościoła jak i jego dobrami materialnymi, agendami oraz duchownymi. Synod zwoływany jest co 6 lat. W okresie międzysynodalnym ograniczoną władzę wykonawczą i ustawodawczą wypełnia Rada Kapłańska Kościoła Starokatolickiego, składająca się ze wszystkich czynnych duchownych. Od IV Synodu Nadzwyczajnego część zadań pozostających do tej pory w kompetencjach Rady Kapłańskiej przeniesiono na powołane komisje międzysynodalne.

  • I Synod Ogólnopolski Kościoła Starokatolickiego

11–12 listopada 1996, Jelenia Góra

Synod przyjął sprawozdanie z działalności Kościoła Starokatolickiego w RP w latach 1993–1996. Potwierdzono funkcję zwierzchnika Kościoła dla bp. Wojciecha Kolma.

  • II Synod Ogólnopolski Kościoła Starokatolickiego

11–12 listopada 2000, Łódź

Synod przyjął sprawozdanie z działalności Kościoła Starokatolickiego w RP w latach 1996–2000. Synod przyjął obowiązujące Prawo Wewnętrzne Kościoła Starokatolickiego w RP.

  • III Nadzwyczajny Synod Kościoła Starokatolickiego

14 stycznia 2017, Łódź

10 grudnia 2016 roku zmarł biskup Marek Kordzik, który reprezentował Kościół w latach 2006–2016[9]. Zgodnie z obowiązującym Prawem Wewnętrznym Kościoła Starokatolickiego w RP (§ 44. ust. 2) w przypadku śmierci Zwierzchnika, Synod zwołuje Wikariusz Generalny Kościoła, albo najstarszy wiekiem biskup lub duchowny Kościoła, w przypadku, gdy stanowisko Wikariusza Generalnego nie jest obsadzone. Synod powinien zostać zwołany nie później niż trzy miesiące po śmierci Zwierzchnika. 11 grudnia 2016 zadecydowano, że Synod odbędzie się 14 stycznia 2017 roku w celu wybrania nowego biskupa. Decyzją Synodu unieważniono wyrok Sądu Kościelnego i przywrócono na stanowisko Zwierzchnika Kościoła Starokatolickiego w RP ks. bp. Wojciecha Zdzisława Kolma. Do godności infułata wyniesiony został ks. sen. Henryk Hawryszczak[10].

  • IV Nadzwyczajny Synod Kościoła Starokatolickiego

19 listopada 2017, Pruszków

19 listopada 2017 roku duchowni Kościoła w wymaganej większości zebrali się na obradach IV Nadzwyczajnego Synodu. Uchwalono nowy statut (prawo wewnętrzne) Kościoła Starokatolickiego, znosząc m.in. celibat, tworząc Notariat Generalny, który pełni rolę organu administracyjnego, reprezentującego Kościół przez Państwem. Podczas obrad Synodu ks. bp Wojciech Kolm złożył urząd Zwierzchnika, który Synod przyjął. W tajnym głosowaniu na to stanowisko na okres 7-letniej kadencji wybrany został ks. mgr Dariusz Majewski. Wyznaczono również datę święceń biskupich na dzień 2 grudnia 2017 r. w Łodzi[11].

  • V Synod Ogólnopolski Kościoła Starokatolickiego

3 marca 2018, Gdańsk

Zgodnie z obowiązującym Prawem Wewnętrznym Kościoła Starokatolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej Kuria Kościoła podała do wiadomości, iż Synod Kościoła odbędzie się dnia 3 marca 2018 r. w Gdańsku. Obradom przewodniczyć będzie Zwierzchnik Kościoła, ks. bp Dariusz Majewski[12].

Administracja Kościoła Starokatolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej[edytuj | edytuj kod]

Kościół stanowi jedną diecezję w Polsce. Jako całość ma 1 parafię, 7 duchownych pracujących w duszpasterstwie (w tym jednego biskupa), 2 kleryków oraz 535 wiernych[13]. W 2018 roku liczba wiernych wynosiła ok. 100 osób[potrzebny przypis]. Kościół nie ustanowił parafii centralnej (katedry). Siedziba Kościoła znajduje się w Warszawie. Kościół posiada Seminarium Duchowne Kościoła Starokatolickiego, którego rektorem jest ks. mgr Grzegorz Wyszyński.

Parafie i punkty duszpasterskie w Polsce[edytuj | edytuj kod]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Obowiązujące Prawo Wewnętrzne Kościoła Starokatolickiego w Rzeczpospolitej Polskiej przyjął II Ogólnopolski Synod Kościoła dn. 11 listopada 2000 r. w Markach. Dokument ten reguluje zasady funkcjonowania Kościoła oraz stosunki z RP.
  2. Święty Paweł Apostoł został ustanowiony patronem Kościoła na Synodzie Polskiego Kościoła Starokatolickiego w dn. 2-3 czerwca 1932 roku (M. Hasiński, Kalendarz Liturgiczny na Rok Pański 2011/2012, Warszawa 2011, s. 3).
  3. Synod zwoływany jest w trybie zwyczajnym co 6 lat (dotychczas: 1996, 2000, 2006, 2012). W okresie międzysynodalnym ograniczoną funkcję Synodu sprawuje Rada Kapłańska Kościoła Starokatolickiego w RP, zwoływana jest nie rzadziej niż dwa razy na rok.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Dominik Rozkrut i in.: Mały Rocznik Statystyczny Polski 2017. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, lipiec 2017, s. 116. ISSN 1640-3630.
  2. Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji, Relacje państwa z Kościołami – przydatne informacje, dokumenty i akty prawne, „Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji” [dostęp 2017-12-29].
  3. Akt elekcji i konsekracji ks. Wojciecha Zdzisława Kolma.pdf [dostęp 2018-02-10] (ang.).
  4. Akt elekcji i konsekracji ks. Wojciecha Zdzisława Kolma.pdf [dostęp 2018-02-10] (ang.).
  5. Pedofil ujęty w Markach. 10przykazan.wordpress.com. [dostęp 2018-02-09].
  6. Grażyna Ostropolska: Zakład okrutnej pielęgnacji. 7dni.pl, 2015-05-01. [dostęp 2018-02-09].
  7. Izabela Kozakiewicz, Fałszywi księża z Mogielnicy są już na wolności, 16 stycznia 2014.
  8. M. Hasiński, Kalendarz Liturgiczny na Rok Pański 2011/2012, Warszawa 2011, s. 3.
  9. Zmarł bp Marek Kordzik. ekumenizm.pl, 2016-12-15. [dostęp 2018-02-09].
  10. Decyzja V Nadzwyczajnego Synodu Kościoła Starokatolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej z dn. 14.01.2017 r. w Łodzi.
  11. IV Nadzwyczajny Synod Kościoła Starokatolickiego w RP, Protokół obrad I sesji IV Nadzwyczajnego Synodu Kościoła Starokatolickiego w RP, 19 listopada 2017.
  12. Komunikat – Kościół Starokatolicki, www.gogatsu.cal24.pl [dostęp 2018-02-18] (pol.).
  13. Dominik Rozkrut i in.: Rocznik statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 2017. T. LXXVII. Warszawa: GUS, 2017, s. 194.
  14. Kuria Kościoła Starokatolickiego w RP, Lista duchownych na dzień 4 stycznia 2018, 4 stycznia 2018.