Kobylniki (powiat szamotulski)

Kobylniki

wieś
Dwór w Kobylnikach
Państwo	Polska
Województwo	wielkopolskie
Powiat	szamotulski
Gmina	Obrzycko
Strefa numeracyjna	61
Kod pocztowy	64-520
Tablice rejestracyjne	PSZ
SIMC	0591981
Położenie na mapie gminy wiejskiej Obrzycko Kobylniki
Położenie na mapie Polski Kobylniki
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego Kobylniki
Położenie na mapie powiatu szamotulskiego Kobylniki
52°40′27″N 16°33′17″E

Kobylniki – wieś w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie szamotulskim, w gminie Obrzycko, około 6,5 km od Szamotuł przy drodze do Czarnkowa.

Nazwa

Miejscowość pierwotnie związana była z Wielkopolską. Ma metrykę średniowieczną i istnieje co najmniej od pierwszej połowy XIII wieku. Wymieniona została po raz pierwszy w łacińskojęzycznym dokumencie z 1218 „ Cobilnek”, 1388 „Kobilniky”, 1393 „Kobelnik”, 1482 „Colkilnyki”.

Nazwa miejscowości wskazuje na służebny charakter osady wobec kasztelanii w Obrzycku, sugeruje bowiem, że zamieszkiwali ją kobylnicy.

Od nazwy wsi pochodzi polskie, odmiejscowe nazwisko Kobylnickich i Kobylińskich - lokalnego szlacheckiego rodu oraz dawnych posiadaczy miejscowości.

Historia

Początkowo miejscowość była wsią kościelną należącą do Opactwa Cystersów w Łeknie, a później szlachecką własnośćią wielkopolskiej szlachty z lokalnego rodu Kobylnicki, Kobylińskich, którzy on nazwy miejscowości przyjęli odmiejscowe nazwisko. Od 1320 wieś leżała w Zjednoczonym Królestwie Polskim, a od 1380 w Koronie Królestwa Polskiego. W 1508 odnotowano ją w powiecie poznańskim województwa poznańskiego Korony Królestwa Polskiego. Należała wówczas do parafii Obrzycko.

Pierwszy zachowany zapis o miejscowości pochodzi z 1218, kiedy papież Honoriusz III wziął w opiekę klasztor cystersów w Łeknie w powiecie kcyńskim wyliczając jego posiadłości, a w tym m. in. Kobylniki i Słopanowo.

W latach 1386-1413 notowany w źródłach był Jan, Jan Chemka, Chemka syn Piotra wraz z ż. Katarzyna oraz ojcem Piotrem z Połajewa. W 1388 Jan był właścicielem w Kobylnikach choć występował także jako Piotr Chemka z Połajewa lub Piotr Dziurka. Odnotowano także jego brata Jana Dziurkę z Gnuszyna oraz z Wróblewa. W 1386 Sędziwój Psarski, który poręczył za Jana Chemkę, toczył proces z Sabdajem, Żydem z Poznania, o 6 grzywien sumy głównej oraz o odsetki za 6 lat. W latach 1396-1397 Dobiesław z Kwilcza z synem Gerwardem toczyli proces z Janem Chemką oraz jego żoną Katarzyną o 21 grzywien długu u Żydów. W 1401 Mikołaj Bniński z wielkopolskiego rodu Bnińskich herbu Łodzia toczył proces z Janem Chemka o 8 grzywien, o 13 grzywien oraz dowodził, że wykupił od niego dziedzinę oraz że posiadał ją spokojnie przez 3 lata. W 1413 Jadwiga Ciesielska toczyła proces z Janem Dziurką i jego bratem Janem Chemka dowodząc, że dziedzina Gnuszyn jest jej mieniem po ojcu i że posiadała ją spokojnie przez 30 lat.

W latach 1389-1421 odnotowano Wincentego, Więceńca dziedzica z Kobylnik, który przyjął od nazwy wsi nazwisko Kobylnicki lub Kobyliński. W archiwach sądowych z XIV i XV wieku zachowały się zapisy o jego sprawach majątkowych. W latach 1389-1394 toczył on proces ze swą jątrwią (po staropolsku bratową) Hanką Mylińską oraz Żydem Miętusem dowodząc, że nie przyrzekał Miętusowi zapłacić długu swego brata, aby pozostać w posiadaniu kobył, że przyjął w zastaw kobyły od brata trzy lata przed jego małżeństwem z Hanką, wreszcie w 1394 odstąpił bratowej wszelkie wierzytelności swego zmarłego brata Sędziwoja, a w 1395 Miętno odstąpił od swych roszczeń. W latach 1398-1400 Wincenty Kobyliński toczył proces o wieś Osowo koło Szamotuł (obecnie to Osowo Stare) wraz z rodzeństwem Przecławem z Mirucina oraz Słowikowic, Jakuszem z Mirucina i Dobiesławą Bytkowską. W latach 1399-1405 Wincenty Kobyliński oraz Jost z Wojnowic koło Buku poręczyli za Szczedrzyka ze Szczodrzykowa Januszowi Łagiewnickiemu, że wyprawa żony Janusza będzie wartości 20 grzywien i toczyli z nimi proces sądowy z tego powodu. W 1403 Wincenty Kobyliński pozwany został przez Żyda Bieniasza o3,5 grzywny długu oraz o jeden grosz odsetek od każdej grzywny. Wincenty wniósł przed sądem, że powód po wyznaczeniu sędziego nie przedłożył swojego dokumentu sprzed 22 lat i unikał rozprawy. W 1405 Wincenty toczył proces o dziedzinę Szymankowo z panią Arką lub Erką z Uchorowa, która przedłożyła swój dokument darowizny na tę dziedzinę. W 1412 tenże toczy proces z Janem Janowskim z Janowca w powiecie gnieźnieńskim (obecnie Janowiec Wielkopolski) dowodząc, że sołtys Adam nie pozywał Marcina sołtysa ze Szczuczyna. W 1421 Mikołaj Gil z Goliny koło Ponieca toczył proces z Olbrachtem Cieleckim ze wsi Cielcza w powiecie pyzdrskim dowodząc, że nie poręczał za Wincentego Kobylińskiego.

W latach 1423-1431 odnotowano dziedzica kobylnickiego oraz burgrabiego poznańskiego Mikołaja Kobylnickiego ojca Piotra i Wincentego Kobylnickich. W 1437 wspomniany został jako zmarły. W latach 1426-1427 toczył on proces sądowy o zajęcie bydła (łac „pro conclusione peccorum et pecudum”) z Sędziwojem ze Słopanowa oraz z jego kmieciami.

W 1437 odnotowano syna Mikołaja Kobylnickiego szlachcica Piotra Kobylnickiego. Był on klerykiem diecezji poznańskiej oraz studentem prawa kanonicznego w Rzymie. W 1437 poprosił papieża Eugeniusza IV o powierzenie mu kościoła parafialnego w Zdbikowie na Mazowszu (obecnie to Żbików), który wówczas należał do diecezji poznańskiej, a którego dochody roczne oszacowane są na 14 grzywien srebra. Piotr Kobylnicki ponadto poprosił papieża o zwolnienie go od przeszkody nieodpowiedniego wieku ponieważ miał wówczas tylko 23 lata oraz uzyskał od niego to beneficjum. W 1444 Piotr Kobylnicki był studentem na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie. 25 VI 1445 kreowany został notariuszem publicznym (Łac. „auctoritate apostolica”) w diecezji poznańskiej, a w diecezji gnieźnieńskiej pełnił tę funkcję od 1446. W latach 1465-1495 był sekretarzem kapituły poznańskiej. W latach 1465-1495 kustoszem kolegiaty NMP in Summo Poznaniensi, od 1472 altarystą w kolegiacie św. Marii Magdaleny w Poznaniu. 11 XI 1480 przyjęty został w skład kapituły poznańskiej z prowizji biskupa poznańskiego na miejsce po zgonie Mikołaja z Książa. W protokołach obrad kapituły poznańskiej występował jako kanonik poznański w latach 1474, 1481. W 1494 był kanonikiem włocławskim, plebanem w Sobocie. 21 VI 1495 zmarł we Włocławku.

W latach 1488-1501 odnotowano Andrzeja z Kobylników Kobylnickiego. W 1497 kupił on od Jana Starszego i Jana Młodszego z Danaborza, synów Włodka, młyn zwany „Kaszuba” wraz ze stawem rybnym, koło Stobnicy, oraz 1/4 wsi Bądlino koło Obornik (obecnie to Bąblin) za 150 złotych węgierskich z zastrzeżeniem prawa wykupu. W 1501 Andrzej Kobylnicki zapisał swojej żonie Annie, córce Dziersława Rozwarowskiego z Rozwarowa, (obecnie to Rostworowo) po 150 grzywien posagu i wiana na połowie wsi Kobylniki wraz z folwarkiem oraz dworem, a także na połowie młyna i stawu młyńskiego, na połowie młyna zwanego „Kaszuba” w Stobnicy, na połowie czwartej części wsi Bądlino. W 1508 Andrzej Kobylnicki wspomniany został jako zmarły. Był ojcem Wincentego oraz Hieronima. W 1530 Anna Rozwarowska, wdowa po Andrzeju Kobylnickim wyszła ponownie za mąż za Mikołaja Domasławskiego.

W 1560 Hieronim Kobylnicki pozwany został przez Wojciecha Słopanowskiego o akty przemocy w Słopanowie, m. in. o przekopanie w borze wielkiego rowu do strugi w Kobylnikach, przez co struga zalała 36 zagonów żyta w Słopanowie i wyrządziła szkody w wysokości 100 grzywien.

Zachowały się także zapisy dotyczące wsi w historycznych księgach podatkowych, pochodzące z XV i XVI wieku. W 1577 płatnikami poboru podatkowego był Wiaczimer oraz jego brat – obaj Kobylniccy. W 1580 płatnikiem poboru byli właściciele wsi Andrzej, Mikołaj i Jakub Kobelniccy. W 1499 Kobylniki zostały odnotowane w wykazie zaległości podatkowych. W 1508 miał miejsce pobór od 11 łanów, 6 groszy z karczmy, a także pobrano wiardunek z młyna wodnego o jednym kole wodnym. W 1563 miał miejsce pobór z 11,5 łana, młyna dorocznego o jednym kole wodnym, karczmy dorocznej oraz od kowala. W 1564 we wsi było 16 łanów kmiecych. W 1580 odnotowano 10 półłanków, 4 zagrodników, 3 komorników, kowala, pasterza, młyna walnika o dwóch kołach wodnych, karczmę na 1/4 łana. Pobrano także 6 groszy od wyszynku gorzałki.

Wieś szlachecka Kobelniki położona była w 1580 roku w powiecie poznańskim województwa poznańskiego. Kolejnymi właścicielami, od początku XVII wieku byli Kąsinowscy herbu Nałęcz, a od około 1760 Obażantowscy.

W początkach XIX wieku Kobylniki zakupił Dobrogost Skrzypna-Twardowski herbu Ogończyk. W rękach Twardowskich Kobylniki pozostawały do II wojny światowej. Syn Dobrogosta, Teodor założył w 1859 ordynację.

W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa poznańskiego.

Zabytki

Salon w dworze

Widok dworu przed 1912

• zespół dworski, nr rej.: 1432/A z 11.04.1973:
  • dwór z 1886 wzniesiony przez Zygmunta Gorgolewskiego dla Tadeusza Twardowskiego, drugiego ordynata (syna Teodora) w 1886. Pałacowi nadano charakter neorenesansowy, nawiązujący do północnoeuropejskiej wersji tego stylu (Queen Anne Revival). Pałac dwukondygnacyjny, o skomplikowanej bryle. Elewacje z surowej cegły z obramieniami z tynku i piaskowca. Stromy dach z licznymi akcentami pionowymi - sterczynami, wieżami, kominami, zwieńczeniami fasad i ryzalitów przydaje budowli okazały charakter. W przyziemiu okrągłej wieży od strony podjazdu, wmurowana jest tablica z herbem Twardowskich i datą budowy. We wnętrzach zachowały się oryginalne sztukaterie i kominki. Przed pałacem duży dziedziniec z podjazdem. Odrestaurowany i adaptowany w 1990 na hotel.
  • park z XIX w. wokół, kilkuhektarowy
  • kaplica z końca XIX, nr rej.: 2137/A z 28.10.1987, neogotycka z sygnaturką, prawdopodobnie również projektu Zygmunta Gorgolewskiego.
• niewielki cmentarzyk z grobami rodziny Twardowskich na lewym brzegu rzeki Samy.

Zobacz też

• Groby w Lasach Kobylnickich

Bibliografia

• Stefan Chmielewski: Słownik historyczno-geograficzny województwa poznańskiego w średniowieczu, cz. II (I-Ł), hasło: „Kobylniki”. Wrocław: Ossolineum, 1988, s. 225-227.

Linki zewnętrzne

• Kobylniki, [w:] Słownik historyczno-geograficzny ziem polskich w średniowieczu, Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk, 2010–2014 .