Krzesiny

Krzesiny

Część
Pozostałości architektury wiejskiej na Krzesinach (2009)
Państwo	Polska
Województwo	wielkopolskie
Aglomeracja	poznańska
Miasto	Poznań
Dzielnica	Osiedle Krzesiny-Pokrzywno-Garaszewo
Strefa numeracyjna	(+48) 61
Tablice rejestracyjne	PO
SIMC	0969936
Położenie na mapie Poznania Krzesiny
Położenie na mapie Polski Krzesiny
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego Krzesiny
52°20′35″N 16°59′08″E

Dwór na Krzesinach

Kościół Matki Bożej Królowej Polski na Krzesinach

Krajobraz Krzesin

Krzesiny – niewielka południowo-wschodnia część Poznania, w obrębie osiedla samorządowego Krzesiny-Pokrzywno-Garaszewo.

Nazwa

Pierwszy zachowany zapis nazwy miejscowości pochodzi z łacińskiego dokumentu z 1294 kiedy odnotowano ją pod staropolską nazwą „Cresiny”, 1364 „Krzessini”, 1395 „Czressino”, 1402 „Krzeszini”, 1423 (wg zachowanej kopii z lat 1488-1492) „utraque Crzessyni, utraque Crzessini”, 1426 „Krzesyni”, 1432 „Krzesyna”, 1433 „Crzeschyny, Crzessziny”, 1434 „Krzessyny, Krzesschyny”, 1475 „Krzeszyny”, 1510 „utroque Crzeszyny, utraque Crzeszina, Crzessyny”, 1585 „Krzessiny Maius, Krzeszyny Maius”. Niemcy używali nazwy Kreising.

Historia

Na południowym brzegu Spławki w Krzesinach istniały dwie osady z wczesnego okresu epoki żelaza. Starsza datowana jest na lata 700–550 p.n.e., a młodsza na lata 550–350 p.n.e. Z pierwszej osady odsłonięto trzy ziemianki, siedem jam zasobowych, dwa piece, cztery ogniska, cztery paleniska i trzynaście dołów po słupach. Znaleziono tu m.in. szpilę brązową (fragment) i przedmioty krzemienne. Z drugiej osady odsłonięto fragmenty trzech półziemianek mieszkalnych, dwa paleniska, pięć dołów po słupach i 61 jam różnego przeznaczenia. Znaleziono tu m.in. naszyjnik brązowy. W tym rejonie zlokalizowano również grób kultury łużyckiej. Na terenie Krzesin istniała też osada z kultury pomorskiej (ok. 400 lat p.n.e.).

Miejscowość pierwotnie związana była z Wielkopolską. Jako osobna wieś istniała co najmniej od drugiej połowy XIII wieku i ma średniowieczną metrykę. Obecna część miasta Poznań o nazwie Krzesiny była w średniowieczu osobną wsią leżącą 8 kilometrów na południowy wschód od Starego Rynku w Poznaniu, która w wyniku procesów urbanizacyjnych, podobnie jak inne okoliczne miejscowości, została wchłonięta przez miasto. Znajdowała się albo na południe od Spławki, albo na północnym brzegu Krzesinki

Miejscowość była początkowo własnością rycerską, a później szlachecką i należała do lokalnej wielkopolskiej szlachty z rodu Jasieńskich, Krzesińskich, którzy od nazwy wsi przyjęli odmiejscowe nazwisko, a także do Gądkowskich i Czackich. Od 1320 wieś leżała w Zjednoczonym Królestwie Polskim, a od 1380 w powiecie kościańskim województwa poznańskiego w Koronie Królestwa Polskiego. W 1434 odnotowana została w powiecie poznańskim Korony Królestwa Polskiego, a w 1510 należała do parafii Głuszyna.

Wieś założona została na prawie polskim. W 1294, książę wielkopolski oraz późniejszy król polski, Przemysł II przeniósł z prawa polskiego na prawo niemieckie dobra komesa i kasztelana bnińskiego Mirosława syna wojewody poznańskiego Przedpełka herbu Łodzia. W dobrach tych znalazły się m. in. Bnin oraz Krzesiny, którym władca nadał immunitet sądowy.

W 1364 jako świadka odnotowano w jednym z dokumentów Janusza dziedzica z Krzesin. W latach 1371-1378 wspomniany został kanonik Mikołaj z Krzesin, syn Jana z Krzesin. Został on odnotowany w kilku dokumentach papieskich. W 1371 jako kanonik głuszyński otrzymał od papieża Grzegorza XI kanonikat gnieźnieński, a 1376 kanonikat poznański oraz prepozyturę gnieźnieńską. W 1377 jako kanonik gnieźnieński był pełnomocnikiem (łac. „procurator”) biskupa poznańskiego Mikołaja z Kórnika. W 1378 Mikołaj z Krzesin otrzymał od papieża Grzegorza XI prowizję na kanonikat gnieźnieński.

W 1394 Piotr z Krzesin wysunął roszczenia do wsi Psarskie, a Maciej z Zielątkowa koło Obornik twierdził, że wieś ta należy do niego, a nie do Dzierżka i jego żony. W 1395 Czesław dziedzic z Krzesin pozwał Małę z Golęczewa o 13 grzywien.

W latach 1398-1403 notowany był Wojciech Bogaty, zwany też Wojtkiem, dziedzic w Krzesinach, a także mieszczanin poznański pełniący funkcję rajcy. W 1398 (wg zachowanej kopii z XVIII wieku) biskup poznański Mikołaj z Kurowa zaświadczył, że Wojtek wraz z żoną Nelą oraz synami Mikołajem i Piotrem zapisali na rzecz altarii św. Mikołaja, Jerzego, Wojciecha i Doroty w kościele parafialnym św. Marii Magdaleny w Poznaniu 10 grzywien czynszu rocznego na całej wsi Krzesiny, a prawo patronatu tej altarii zastrzeżono dla fundatora do trzeciego pokolenia, a później dla biskupa poznańskiego. W 1403 (wg zachowanej kopii z XVII wieku) biskup poznański Wojciech Jastrzębiec transumował dokument biskupa Mikołaja z 1398 i zezwolił, na prośby tegoż Wojtka i jego żony Neli, na przeniesienie wspomnianego czynszu z Krzesin na „Kątny Młyn”, „Pierzny Młyn” (niezidentyfikowany młyn koło Uzarzewa oraz role i ogrody w Boninie należące do sołectwa w Winiarach wówczas wsi koło Poznania obecnie jego części.

W latach 1402-1426 właścicielem we wsi był Wincenty Kotka Jasieński z Jasienia (obecnie to Jasin koło Swarzędza) oraz z Krzesin. W 1402 (wg regestu z XVIII wieku) zapisał on wikariuszom katedry poznańskiej jedną grzywnę czynszu rocznego od sumy 10 grzywien na wsiach Jasienie i Krzesiny. W 1402 Wincenty Jasieński zeznał, że jego kmieć Piotrek z Krzesin zapłacił mu 10 grzywien groszy czeskich i może siedzieć na swej roli przez rok, wolny od czynszu oraz od robocizny. Po roku Wincenty zwróci mu 10 grzywien lub Piotrek uzyska to samo zwolnienie na następny rok, ale nie dłużej. W 1414 Wincenty Jasieński toczył proces z Piotrem kmieciem krzesińskim, który uciekł w nocy i nie uprawiał ról „nie uczyniwszy nijednej prawizny”. W 1426 (wg regestu z XVIII wieku) Wincenty Kotka Jasieński zapisał na rzecz altarii św. Krzyża, Piotra i Pawła w katedrze poznańskiej czynsz roczny w wysokości jednej kopy szer. groszy od sumy 15 grzywien na Krzesinach. W 1426 odnotowano, że Alcja z Krzesin i Jasienia, wdowa po Wincentym Kotce toczyła proces majątkowy z Piotrem kmieciem z Gorzewa. Alcja dowodziła przed sądem, że nie wzięła Piotrowi zboża i bydła wartości 20 grzywien.

W latach 1571-1585 właścicielami we wsi byli synowie Jadwigi oraz bracia rodzeni Jan i Sebastian oraz Jakub Krzesińscy. W 1571 dokonali oni podziału wsi Krzesiny. W 1580 Jakub Krzesiński zapłacił pobór z należącej do niego wsi Świątniki. W 1581 Jan, Jakub i Sebastian Krzesińscy zapłacili pobór ze wsi Świątniki. W 1585 Jan i Sebastian bracia zmarłego Jakuba Krzesińskiego sprzedali z zastrzeżeniem prawa wykupu Janowi Kurowskiemu swoje części w Krzesinach i Świątnikach.

Zachowały się także zapisy w historycznych księgach podatkowych dotyczące wsi. W 1508 miał miejsce pobór podatków od 5 łanów, 6 groszy natomiast pobrano z karczmy. W 1510 pobrano podatki od 3 łanów. W 1510 Krzesiny miały 10 łanów, w tym 4 łany osiadłe i 6 opuszczonych, a także folwark i karczmę. W 1563 pobór odbył się od 4 łanów, karczmy dorocznej. W 1577 płatnikami poboru byli Wawrzyniec Górski oraz Jan, Sebastian i Jakub Krzesińscy. W 1580 Jan, Sebastian i Jakub Krzesińscy zapłacili od 4 półłanków, jednego łana opuszczonego oraz od komornika. W 1583 płatnikami poboru we wsi byli Piotr Czacki oraz Sebastian Krzesiński.

Wieś szlachecka położona była w 1580 w powiecie poznańskim województwa poznańskiego w Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Wskutek II rozbioru Polski w 1793, miejscowość przeszła pod władanie Prus i jak cała Wielkopolska znalazła się w zaborze pruskim.

Okres zaborów Polski

W obecnym miejscu lokowana w XIX wieku. W 1900 Komisja Kolonizacyjna zakupiła teren od Antoniego Raczyńskiego i zbudowała tu niewielkie osiedle domków dla osadników niemieckich (kilkanaście rodzin, głównie z Westfalii).

II wojna światowa

Podczas okupacji przyłączona przez Niemców w 1942 do Poznania. W nocy z 22 na 23 listopada 1940, przy kościele, odbyła się krwawa Akcja krzesińska, związana z groźbami wobec władz okupacyjnych. W 1945 przywrócono tu polskie nazwy ulic, ze szczególnym uwzględnieniem imion wywodzących się od nazw miejscowości małopolskich (np. Ropczycka, Sanocka lub Niżańska).

Okres powojenny

Szkołę podstawową reaktywowano 5 marca 1945. Ponownie włączona w granice miasta od 1951. Do końca 1950 miejscowość była siedzibą gminy Krzesiny.

W 1994 utworzono jednostkę pomocniczą miasta Osiedle Krzesiny-Pokrzywno-Garaszewo.

Obiekty

Przy ul. Krzesiny stoi zabytkowy kościół pw. Matki Boskiej Królowej Korony Polskiej, który przeniesiono tu w 1912 z terenu Wystawy Wschodnioniemieckiej, jako kościół ewangelicki dla kolonistów niemieckich. Do parafii należy też zabytkowy cmentarz przy ul. Jarosławskiej, na którym znajduje się pomnik poległych żołnierzy. Obok kościoła dawny dwór. Przy ul. Silniki jedno z najnowocześniejszych w Polsce lotnisk wojskowych - 31 Baza Lotnicza Poznań-Krzesiny, w czasie wojny fabryka produkująca samoloty FW190 TA. W 1944 zbombardowana nie została odbudowana. Po fabryce zachował się bunkier. Od listopada 2006 stacjonują polskie samoloty wielozadaniowe F-16. Niedaleko kościoła znajduje się Ochotnicza straż pożarna a nieopodal węzeł autostrady A2 Poznań Krzesiny (poprzednio nazywany Krzesiny). Znajduje się tam również ponadrejonowy Zespół Szkół Ogólnokształcących nr 2 im. Charlesa deGaulle'a, którego uczniowie pięciokrotnie zakwalifikowali się do eliminacji centralnych Olimpiady Języka Angielskiego (ostatnio w 2021). Przez Krzesiny przepływają dwie rzeczki Krzesinka i Świątnica. Na skrzyżowaniu ulic Jarosławskiej i Krzesiny stoi krzyż z 1988 ufundowany przez rodzinę Gajewskich z sąsiadami (prawdopodobnie zastąpił on starszy obiekt tego typu, stojący tu wcześniej). Wzdłuż ul. Krzesiny rozciąga się aleja lipowa z ponad 100-letnimi drzewami. Reszta dzielnicy to głównie zabudowa mieszkalno-rolnicza.

27 sierpnia 2016 na terenie bazy lotniczej odsłonięto pierwszy w Polsce pomnik generała Andrzeja Błasika, ofiary katastrofy smoleńskiej. Prezydent Andrzej Duda odsłonił także tablicę pamiątkową poświęconą pamięci Marii i Lecha Kaczyńskich oraz generała broni pilota Stanisława Targosza, który od 2005 do 2007 był dowódcą Sił Powietrznych i zmarł po ciężkiej chorobie w sierpniu 2013. W uroczystościach wziął też udział minister Antoni Macierewicz.

Przyroda

W 2002 na kwiatach podagrycznika pospolitego (działki) znaleziono osobniki orszoła paskowanego.

Komunikacja

Krzesiny obsługiwane są przez linie autobusowe MPK Poznań – 123, 154, 162, 196 i 220 oraz Kombus – 511 i 512. Znajduje się tu także przystanek osobowy Poznań Krzesiny na linii kolejowej nr 272 Kluczbork–Poznań Główny.

Galeria zdjęć

• 
  Aleja lipowa znajdująca się przy ul. Krzesiny
• 
  Zabudowania 31 Bazy Lotniczej
• 
  Przystanek kolejowy Poznań Krzesiny

Bibliografia

• Stefan Chmielewski: Słownik historyczno-geograficzny województwa poznańskiego w średniowieczu, cz. II (I-Ł) z.1, hasło: „Krzesiny”. Wrocław: Ossolineum, 1988, s. 478-481.

Linki zewnętrzne

• Krzesiny, [w:] Słownik historyczno-geograficzny ziem polskich w średniowieczu, Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk, 2010–2014 .