Ksawery Grocholski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ksawery Grocholski
Leonard
Data i miejsce urodzenia 14 lutego 1903
Strzyżawka na Podolu
Data i miejsce śmierci 24 lutego 1947
Warszawa, więzienie mokotowskie,  Polska
Przebieg służby
Główne wojny i bitwy II wojna światowa,
powstanie antykomunistyczne w Polsce 1944–1953

Ksawery Grocholski ps. „Leonard” (ur. 14 lutego 1903 w Strzyżawce na Podolu, zm. 24 lutego 1947 w Warszawie) – polski hrabia, żołnierz WiN.

Syn Tadeusza i Zofii z Zamoyskich, właścicieli ziemskich na Ukrainie. Miał brata Remigiusza, komendanta "Wachlarza", a w powstaniu warszawskim komendanta Rejonu Mokotów Dolny. Ksawery Grocholski mieszkał w Brwinowie. Gimnazjum ukończył w 1925 w Tarnowie, a w 1927 lub 1928 Akademię Handlową w Belgii. Wrócił do Polski, do 1939 administrował majątkiem ziemskim. W 1939 roku był dwukrotnie aresztowany przez Niemców, został przewieziony do Piły, posądzony o to, że jest ukrywającym się pułkownikiem WP. Osadzony w obozie koncentracyjnym w Oświęcimiu, zwolniony dzięki staraniom żony, Polki urodzonej w Austrii. Od 1943 w AK, oficer wywiadu I Rejonu Czerniaków, rozpracowywał folksdojczów i agentów gestapo. Walczył w powstaniu warszawskim, przeszedł obóz w Pruszkowie. Po wojnie był administratorem domu Czetwertyńskich w Warszawie (obecnie teren Ambasady USA). W grudniu 1945 Waldemar Baczak zwerbował go do WiN. Aresztowany w 1946 i oskarżony o współpracę z gestapo oraz o to, że jako łącznik WiN dostarczał ambasadzie angielskiej w Warszawie "tajne informacje".

14 stycznia 1947 ława WSR w Warszawie pod przewodnictwem ppłk. Mariana Bartonia nr. akt. R.S.328/47 skazała go na podstawie art 14 Dekr. z 13.06.1946 na karę śmierci[1]. Wraz z nim skazani zostali Waldemar Baczak i Witold Karlicki. 7 lutego 1947 NSW utrzymał ten wyrok w mocy. Prezydent Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Polska i zagraniczna opinia publiczna zaangażowała się w obronę życia skazanych, m.in. z Gentofl (Dania) do kancelarii Bieruta nadszedł telegram nadany przez znanego duńskiego publicystę i dziennikarza Emila Dehna. Ksawery Grocholski został stracony wraz ze współskazanymi 24 lutego 1947.

Jego dokładne miejsce pochówku jest nieznane. Mogiła symboliczna znajduje się na Cmentarzu Wojskowym w Warszawie w Kwaterze "na Łączce".

17 stycznia 1991 prezes Izby Wojskowej SN założył rewizję nadzwyczajną na korzyść skazanych, zarzucając błędy w ustaleniach faktycznych i postulując uniewinnienie od zarzutów. 8 marca 1991 Izba Wojskowa SN uniewinniła oskarżonych od zarzutu popełnienia przypisywanych im przestępstw.

Przypisy

  1. "Księga najwyższego wymiaru kary" w Krzysztof Szwagrzyk: Zbrodnie w majestacie prawa 1944-1955. Wyd. ABC Future, Warszawa, 2000.

Bibliografia[edytuj]

  • Tadeusz Swat: Niewinnie Straceni 1945–56. Wyd. Fundacja Ochrony Zabytków, Warszawa 1991., zob też Straceni w Więzieniu mokotowskim.
  • AIPN, Teczki więźniów 1947, Grocholski Ksawery
  • AWL, WSR w Warszawie, 118/91/3967–3968
  • W. Bartoszewski, Syndykat zbrodni..., s. 24
  • Małgorzata Szejnert: Śród żywych duchów. Wyd. ANEKS, Londyn 1990.
  • Marek Łatyński: Nie paść na kolana. Szkice o opozycji lat 40-tych. Wyd. Polonia, Londyn 1985.

Linki zewnętrzne[edytuj]