Księstwo Pomorskie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ducatus Pomeraniae
Herzogtum Pommern

Księstwo Pomorskie
1121 - 1637 Pomorze Szwedzkie
Prowincja Pomorze (1653–1815)
Herb Księstwa Pomorskiego
Herb Księstwa Pomorskiego
Stolica Szczecin
Demmin
Wolgast
Ustrój polityczny monarchia
Typ państwa księstwo
Ostatnia głowa państwa książę Bogusław XIV
Zależne od Kolejno: Polski, Danii, Saksonii, Brandenburgii i Świętego Cesarstwa Rzymskiego
Mapa Księstwa Pomorskiego
Księstwo Pomorskie w XVII w., wykonana na podst. mapy Eilharda Lubinusa

Księstwo pomorskie (łac. Ducatus Pomeraniae, niem. Herzogtum Pommern) – historyczne państwo na wybrzeżu Bałtyku. Władzę w nim sprawowali książęta pomorscy z dynastii Gryfitów. Okresowo lenno polskie, duńskie, a następnie księstwo Świętego Cesarstwa Rzymskiego. Językiem używanym na tych ziemiach był język pomorski. Od późnego średniowiecza na Pomorzu Zachodnim przeważał język niemiecki (język pomorski (kaszubski) zachował się częściowo na Pomorzu Słupskim aż do XX w.) Zazwyczaj przez "księstwo pomorskie" rozumie się księstwa Gryfitów obejmujące Pomorze Zachodnie, choć istniały też księstwa na Pomorzu Wschodnim.

Historia[edytuj]

Pomorzanie do XII w.[edytuj]

Nie wiadomo, czy przed XII w. na terenie Pomorza Zachodniego istniało jakieś państwo, chociaż kroniki wspominają jakichś książąt – być może władców lokalnych. Wymieniany jest gród Wineta jako duży ośrodek handlowy istniejący do XI wieku. W końcu X wieku Pomorze Zachodnie na wschód od Odry należało przejściowo do Państwa Polan po podboju dokonanym przez Mieszka I. W roku 1000 Bolesław Chrobry ustanowił biskupstwo w Kołobrzegu, ale przetrwało ono tylko 7 lat. Według kroniki Galla Anonima panowanie nad Pomorzem stracił król Bolesław II Szczodry. Jednak według innych źródeł panowanie Polan na tym terenie zakończyło się już około 1018 roku. W 1046 Cesarz rozstrzygał spór polsko-czesko-pomorski, w którym po raz pierwszy wzmiankowany jest książę pomorski – Siemyśl i występujący jako władca mu równoważny – książę polski – Kazimierz Odnowiciel[1].

Powstanie księstw pomorskich[edytuj]

W wyniku trzech kampanii wojskowych w 1116, 1119 i 1121 całe Pomorze zostało ponownie opanowane przez polskiego księcia – Bolesława Krzywoustego i podzielone na cztery części: Pomorze Gdańskie z Gdańskiem znalazło się pod bezpośrednią kontrolą Polski, w której książę Bolesław ustanowił swojego namiestnika; księstwo słupskie ze Słupskiem i Sławnem stało się polskim lennem rządzonym przez księcia Racibora, a Pomorze Zachodnie z Kamieniem, Kołobrzegiem i Białogardem polskim lennem rządzonym przez księcia Warcisława.

Warcisław I, książę Pomorza Zachodniego został protoplastą dynastii Gryfitów rządzących księstwem do roku 1637. Książętom udało się zebrać różne terytoria po obu stronach rzeki Odry i dlatego w różnych okresach byli wasalami Polski, Danii, Saksonii, Brandenburgii, od XIII w. niezależnymi książętami Świętego Cesarstwa Rzymskiego. Księstwo było okresowo podzielone na dzielnice ze stolicami w Kamieniu, Bardzie (Barth), Darłowie, Dyminie (Demmin), Wołogoszczy (Wolgast). Od XIV w. ustalił się podział na księstwo szczecińskie i księstwo słupsko-wołogoskie. Okresowo niezależne było też Margrabstwo Nowogardu.

Potomkowie Racibora I rządzili księstwem słupsko-sławieńskim aż do roku 1238. Potem region ten stał się terenem rywalizacji książąt Pomorza Zachodniego, Wschodniego, Rugii i Brandenburgii.

Wyspa Rugia (Rana) została podbita przez Duńczyków w roku 1168, a książę Jaromar I dał początek dynastii książąt rugijskich rządzących księstwem jako wasale królów duńskich do roku 1325. Potem księstwo rugijskie przypadło dynastii Gryfitów. Formalnie zostało włączone do księstwa pomorskiego w 1478.

W 1248 oddzielnym księstwem Rzeszy zostało Biskupstwo kamieńskie z siedzibą w Kołobrzegu. W latach 1570-1637 było w rękach książąt pomorskich. Istniało formalnie do 1650 roku.

Podziały księstwa[edytuj]

Księstwo uległo licznym podziałom. Zjednoczone było do 1160 i w latach: 1264-1295, 1478-1531, 1625-1637. Dzielnicowe księstwa to:

  • Księstwo dymińskie (1160-1264)
  • Księstwo szczecińskie (1160-1264, 1295-1523, 1532-1625)
  • Księstwo słupskie (ok.1210/1368-1478)
  • Księstwo sławieńskie (1190-1238)
  • Księstwo wołogoskie (1295-1478)
  • Księstwo bardowskie (1376-1478, 1569-1625)
  • Księstwo stargardzkie (1377-1478)
  • Księstwo darłowskie (1569-1625)
  • Księstwo wołogosko-słupskie (1532-1625)

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Janusz Bogdanowski (red.): Województwo zachodniopomorskie. Krajobraz kulturowy Polski. Kraków, Warszawa: Stowarzyszenie Kultura i Natura, 2002, s. 12. ISBN 83-915829-4-9.