Mala Zimetbaum

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Mala Zimetbaum (1918-1944)

Malka („Mala“) Zimetbaum (ur. 26 stycznia 1918[1] w Brzesku, zm. 15 września 1944 w Auschwitz-Birkenau) – była belgijską Żydówką polskiego pochodzenia i bojowniczką ruchu oporu w obozie koncentracyjnym Auschwitz-Birkenau, gdzie została zamordowana w 1944.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Mala Zimetbaum urodziła się jako córka Pinkasa i Chai Zimetbaum w południowej Polsce, ale dorastała w Belgii, gdzie jej rodzina przeprowadziła się w 1920. Była najmłodszym dzieckiem z pięciorga rodzeństwa. W Antwerpii, gdzie rodzina osiadła w 1928, dołączyła do żydowskiej organizacji jako nastolatka. Pracę rozpoczęła już podczas studiów, ponieważ niewidomy ojciec nie mógł wyżywić rodziny. Najpierw pracowała w branży mody, a następnie jako tłumaczka u jubilera.

W Auschwitz[edytuj | edytuj kod]

Po niemieckiej okupacji Belgii od maja 1940 Mala i jej rodzina ukrywali się. 22 lipca 1942 została aresztowana przez gestapo i początkowo zabrana do Fort Breendonk, a następnie do obozu przejściowego w Mechelen. Ostatecznie, we wrześniu 1942, deportowano ją do Oświęcimia, gdzie otrzymała numer więźnia 19880. Przetrwała selekcję i trafiła do obozu kobiecego w Birkenau. Zimetbaum znała kilka języków: niemiecki, francuski, holenderski, włoski oraz polski, przez co pracowała w obozie jako tłumacz i wykonywała prace biurowe. Do jej zadań w Auschwitz należało przydzielanie obowiązków więźniarkom, które zostały zwolnione z ambulatorium jako zdrowe. Chorych więźniów ostrzegała o nadchodzących selekcjach.

Była więźniarka, która przeżyła Auschwitz, zeznawała w 1964 jako świadek w pierwszym procesie we Frankfurcie w następujący sposób:

Malę Zimetbaum znałam od 1942. To była wyjątkowa osobowość, ta młoda kobieta. Miała dobrą pozycję i w przeciwieństwie do innych, którzy tę władzę sprawowali, była dobra, litościwa, zawsze wszystkim pomagała i patrzyła, jak anioł. Wiedziała, jaka była sytuacja Żydów w obozie. U nas się o tym mówiło, że jej ucieczka z Polakiem, który miał na imię Edek, nie była normalną ucieczką[2].

Edward Galiński (1926-1944)

Ostatnie zdanie wskazuje, że Mala Zimetbaum, która nie wykorzystała swoich przewag nad innymi więźniami i miała zaufanie swoich współbraci, odegrała ważną rolę w obozowym ruchu oporu. 24 czerwca 1944 uciekła z Auschwitz w przebraniu, ze swoim polskim kochankiem, więźniem politycznym Edwardem Galińskim, w mundurze oficera. Zabrała ze sobą listy deportacji, do których miała dostęp, żeby poinformować świat zewnętrzny o wydarzeniach w Auschwitz[3]. 6 lipca oboje zostali schwytani przy granicy ze Słowacją, Malę umieszczono w Auschwitz w bloku 11. Po brutalnym przesłuchaniu przez Wydział Polityczny (gestapo) skazano ją za próbę ucieczki na śmierć przez powieszenie. Po zamknięciu w bunkrze karnym byłą wykorzystywana, w tym przez Wilhelma Bogera. Pomimo tego jej postawa, według relacji więźnia, była silna i ujmująca:

Mala sama też przychodziła do nas, do naszych małych baraków i wtedy mogłam sobie z nią porozmawiać. Była dumna i spokojna. Jeżeli pytano się ją: »Co słychać, Mala?« mówiła: »U mnie zawsze jest dobrze«, chociaż wiedziała, jak skończy[4].

Jej egzekucję zaplanowano na 15 września 1944. Została wyprowadzona przez administrację obozową, po czym rozkazano całemu obozowi żeńskiemu pojawić się na apelu generalnym. Jednak Mala zdobyła wcześniej żyletkę i udało jej się przeciąć nadgarstki tuż przed egzekucją. Kiedy strażnik zabrał ostrza, uderzyła go w twarz krwawiącymi rękami i krzyknęła: "Umrę jako bohaterka, ty zdechniesz, jak pies!"[5]. Był to znaczące gest, w obliczu innych funkcjonariuszy twarz i ręce nazisty zostały poplamione żydowską krwią[6]. Był to akt samoświadomego oporu poniżonej Żydówki[7], którą brutalnie wykorzystywano, bito i kopano. Według rozkazu karę zamieniono na spalenie żywcem w krematorium. Inny więzień powiedział:

Potem była przez cały obóz prowadzona i w małą skrzynkę wrzucona. Kiedy to w tej skrzynce została przyniesiona do krematorium, najpierw przeciągnęli ją przed bramą biura. Była tylko grudką. Tylko jęczała[8].

Zdaniem naocznych świadków Mala zmarła, zanim została spalona. Niektórzy twierdzą, że esesman zastrzelił ją z litości; inni mówią, że wciąż krwawiła na wozie, w którym została wleczona do krematorium. Według jeszcze innej wersji mogła użyć trucizny, którą miała przy sobie.

Przetrwanie[edytuj | edytuj kod]

W 2002, w Atenach został wystawiony musical: "Μάλα. Η μουσική του ανέμου" (Mala. Muzyką wiatru) autorstwa Nikosa Karvelasa, premiera historii miłosnej między Malą Zimetbaum i Edkiem Galińskim. Główną rolę zagrała Ana Wisi[9].

9 lutego 2007, w teatrze Maxim Gorki, w Berlinie odbyła się premiera sztuki pt. "Mala Zementbaum" Armina Petrasa i Thomasa Lawinkyego, premiera historii miłosnej Malii i Edwarda, to sztuka bardzo wyobcowana[10].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Data urodzenia po procesie w Auschwitz, strona 775; [dostęp 1922-01-16]
  2. Proces w Auschwitz, strona 13862
  3. Proces w Auschwitz, strona 13895
  4. Proces w Auschwitz, strona 13863
  5. Proces w Auschwitz, strona 13864
  6. Zum 100. Geburtstag von Mala Zimetbaum: Die Heldin von Auschwitz (niem.). taz.de. [dostęp 2018-01-26].
  7. Wolfgang Sofsky, Die Ordnung des Terrors. Obóz koncentracyjny, Frankfurt nad Menem 1993, strony 254 i 367
  8. Proces w Auschwitz, strona 19448
  9. Μάλα. Η μουσική του ανέμου (hebr.). web.archive.org. [dostęp 2007-10-29].
  10. Mala Zementbaum (niem.). deutschlandfunk.de. [dostęp 2007-02-10].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Literatura[edytuj | edytuj kod]

  • Lorenz Sichelschmidt, Mala. Ein Leben und eine Liebe in Auschwitz, Brema 1995, ​ISBN 978-3-924444-89-1​.
  • Israel Gutman, Mala Zimetbaum, Enzyklopädie des Holocaust, tom 3, Monachium 1995, ​ISBN 978-3-492-12123-1​.
  • Hermann Langbein, Menschen in Auschwitz, Frankfurt nad Menem 1980. ​ISBN 3-548-33014-2​.
  • Jürgen Serke, Die Gesichter von Auschwitz, magazyn Cicero, maj 2005, strona 66.
  • Gérard Huber, Mala. Une femme juive héroique dans le camp d’Auschwitz-Birkenau, Paryż 2006, ​ISBN 978-2-268-05863-4​.
  • Wiesław Kielar, Anus Mundi. Fünf Jahre Auschwitz. Wydawnictwo S. Fischera, Frankfurt nad Menem 1979, 14 wydanie: 2013, ​ISBN 978-3-596-23469-1​, S. 319–342 (Kielar, który chciał pierwotnie uciec razem z Galińskim i Zimetbaum, opisuje przygotowania do ucieczki aż do egzekucji).
  • Francesca Paci: Un amore ad Auschwitz, Utet, Novara 2016, ​ISBN 978-88-511-3690-1​.