Maria Zientara-Malewska

Maria Zientara-Malewska
	; Zdjęcie sprzed 1974
Data i miejsce urodzenia	4 września 1894 ; Brąswałd
Data i miejsce śmierci	2 października 1984 ; Olsztyn
Miejsce spoczynku	cmentarz komunalny w Olsztynie
Narodowość	polska
Rodzice	Augustyn
	Odznaczenia
	Multimedia w Wikimedia Commons

Pomnik Marii Zientary-Malewskiej w Brąswałdzie

Maria Zientara-Malewska (ur. 4 września 1894 w Brąswałdzie, zm. 2 października 1984 w Olsztynie) – poetka, nauczycielka i działaczka warmińska. Budownicza Polski Ludowej.

Życiorys

Córka Augustyna. W 1926 ukończyła Seminarium Nauczycielskie w Krakowie. W latach 1921–1923 pracowała w Gazecie Olsztyńskiej. W tym czasie organizowała też koła Kobiet Polek i Związku Towarzystw Młodzieży w Prusach Wschodnich. Krótko prowadziła polskie przedszkole w Gietrzwałdzie, a 10 kwietnia 1929 rozpoczęła nauczanie w polskiej szkole w Chaberkowie. W 1931 roku zdała egzamin kwalifikacyjny jako nauczycielka. Następnie kierowała Wydziałem Przedszkoli i Opieki Religijnej Związku Polskich Towarzystw Szkolnych w Niemczech (w latach 1929–1935 była nauczycielką w Złotowie i Zakrzewie, od 1935 do 1939 w Nowym Kramsku).

11 września 1939 została aresztowana przez hitlerowców, a później wywieziona do obozu koncentracyjnego Ravensbrück, z którego została zwolniona 18 kwietnia 1940.

W 1945 podjęła pracę w Wydziale Oświaty Pełnomocnika Rządu na Okręg Mazurski. Była członkiem Okręgowego Polskiego Komitetu Narodowościowego oraz Instytutu Mazurskiego, działała też w Polskim Stronnictwie Ludowym. W połowie 1952 została przyjęta w poczet Związku Literatów Polskich.

Jedną ze swoich książek kończy słowami:

Przyjemnie pomyśleć, że i ja złożyłam cegiełkę pod budowę nowego życia na Warmii i Mazurach...

Maria Zientara-Malewska: Śladami twardej drogi. Warszawa: Instytut Wydawniczy „Pax”, 1966.

Członek Ogólnopolskiego Komitetu Frontu Jedności Narodu w 1958 roku^[1].

Została pochowana na cmentarzu komunalnym w Olsztynie (kw. 15B rząd 2 grób 10)^[2].

Twórczość

Debiutowała wierszem Pory roku zamieszczonym w Gazecie Olsztyńskiej (4 grudnia 1920).

Jej wiersze w latach międzywojennych były drukowane prawie we wszystkich czasopismach polskich w Niemczech, także w dwóch antologiach Warmia i Mazury oraz Nasi poeci. Po 1945 wydano jej 20 samodzielnych książek. Można je podzielić na trzy grupy:

baśnie i legendy, m.in.:
- Legendy dwóch rzek (1955)
- Baśnie znad Łyny (1970)
wspomnienia i opracowania z zakresu warmińskiego folkloru:
- Warmio moja miła (1959)
- Śladami twardej drogi (1966)
- Wspomnienia nauczycielki (1985)
- Wieś nad łąkami Brąswałd (Wydawnictwo Pojezierze, 1988)
wiersze – 6 zbiorków, m.in.:
- Pieśni Warmianki (1963)
- Na warmińską nutę (1982)
- Miłość prostego serca (1985)

Niegdyś przypisywano jej autorstwo tekstu hymnu warmińskiego O Warmio moja miła, co mogło wynikać z podobieństwa do tytułu jednego z wierszy Marii Zientary-Malewskiej. Jednak nie ma dowodów na jej autorstwo hymnu. Czas powstania utworu (1920 rok) uważa się za zbyt wczesny dla tej poetki. Obecnie uznaje się za bezsporne, że tekst hymnu do melodii Feliksa Nowowiejskiego napisała jego przyjaciółka, poznańska poetka Maria Paruszewska, tak jak podaje to pierwodruk pieśni^[3]. Zientara-Malewska raczej inspirowała się pierwszymi słowami hymnu.

Odznaczenia

W 1955 została odznaczona Złotym Krzyżem Zasługi oraz Medalem 10-lecia Polski Ludowej^[4]. Później została odznaczona Krzyżem Kawalerskim (19 lipca 1955)^[5] i Krzyżem Oficerskim (28 października 1959) Orderu Odrodzenia Polski. W 1960 została wyróżniona Odznaką honorową "Zasłużony dla Warmii i Mazur"^[6]. W 1972 została odznaczona Orderem Budowniczych Polski Ludowej^[7]^[8]. 11 maja 1980 roku otrzymała papieski medal Pro Ecclesia et Pontifice.^{[potrzebny przypis]}

Upamiętnienie

Patronka Zespołu Szkolno-Przedszkolnego w Kozłowie, Szkoły Podstawowej nr 30 w Olsztynie, Szkoły Podstawowej nr 3 w Kętrzynie, Szkoły Podstawowej w Bartach, Szkoły Podstawowej w Spychowie oraz Gimnazjum w Dywitach, ulic w Olsztynie, Kętrzynie, Reszlu, Iławie^[9] oraz Działdowie i Złotowie, jak również Biblioteki Publicznej Gminy Braniewo.

Przypisy

↑ Trybuna Robotnicza, nr 4 (4350) 7 stycznia 1958 roku, s. 2.
↑ Znani i zasłużeni na Cmentarzu przy ul. Poprzecznej, ZCK Olsztyn. zck.olsztyn.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-10-14)].
↑ Jak to było z hymnem Warmii [online], GazetaOlsztynska.pl, 2 czerwca 2020 [dostęp 2025-10-21] .
↑ M.P. z 1955 r. Nr 103, poz. 1410
↑ M.P. z 1955 r. Nr 96, poz. 1298
↑ Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Olsztynie, nr 9, 20 września 1960, s. 2
↑ Lista odznaczonych w Belwederze. „Nowiny”, s. 2, Nr 201 z 22 lipca 1972.
↑ Obchody Święta Odrodzenia, „Kurier Polski”, nr 171 z 24 lipca 1972, s. 2
↑ Iława - Wykaz Ulic [online], wykaz.rky.pl [dostęp 2023-07-27] .

Linki zewnętrzne

[1] Trybuna Robotnicza, nr 4 (4350) 7 stycznia 1958 roku, s. 2.

[2] Znani i zasłużeni na Cmentarzu przy ul. Poprzecznej, ZCK Olsztyn. zck.olsztyn.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-10-14)].

[3] Jak to było z hymnem Warmii [online], GazetaOlsztynska.pl, 2 czerwca 2020 [dostęp 2025-10-21] .

[4] M.P. z 1955 r. Nr 103, poz. 1410

[5] M.P. z 1955 r. Nr 96, poz. 1298

[6] Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Olsztynie, nr 9, 20 września 1960, s. 2

[7] Lista odznaczonych w Belwederze. „Nowiny”, s. 2, Nr 201 z 22 lipca 1972.

[8] Obchody Święta Odrodzenia, „Kurier Polski”, nr 171 z 24 lipca 1972, s. 2

[9] Iława - Wykaz Ulic [online], wykaz.rky.pl [dostęp 2023-07-27] .

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]