Marwałd

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Marwałd
wieś
Państwo  Polska
Województwo  warmińsko-mazurskie
Powiat ostródzki
Gmina Dąbrówno
Liczba ludności  290
Strefa numeracyjna 89
Tablice rejestracyjne NOS
SIMC 0472489
Położenie na mapie gminy Dąbrówno
Mapa lokalizacyjna gminy Dąbrówno
Marwałd
Marwałd
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Marwałd
Marwałd
Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego
Mapa lokalizacyjna województwa warmińsko-mazurskiego
Marwałd
Marwałd
Położenie na mapie powiatu ostródzkiego
Mapa lokalizacyjna powiatu ostródzkiego
Marwałd
Marwałd
Ziemia53°29′50″N 19°58′35″E/53,497222 19,976389

Marwałd (niem. Marwalde[1]) – wieś w Polsce położona w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie ostródzkim, w gminie Dąbrówno. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa olsztyńskiego.

Nazwa miejscowości jest identyczna z męskim imieniem germańskim Marwald. We wsi znajduje się szkoła podstawowa oraz ośrodek Markotu [2].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Wieś powstała prawdopodobnie pod koniec XIII w., skoro w 1407 r. komtur ostródzki kupił dla Zakonu 60 włók w Marwałdzie. W 1428 roku dwaj Prusowie: Mikołaj i Jorge otrzymali siedem włok na prawie pruskim (zob. wieś pruska) w Marwałdzie. W 1470 r. , za zasługi wojenne w wojnie trzynastoletniej mistrz Henryk von Richtenber nadał Nicklisowi Sperlingowi 60 włók. Z kronik wynika, że w latach 1480-1510 majątek ziemski należał do niejakiego Branischa, a w 1540 do Gabnenzta. Z tego okresu wymieniane są nazwiska mieszkańców: Janike (Janicki) i Schaluski (Załuski). W 1579 roku w Marwałdzie było 28 chłopów uprawiających 60 włok ziemi (od 1,5 do 3 włok każdy). W tym czasie we wsi była huta szkła, a do tutejszej parafii należało 10 wsi i majątków ziemskich (m.in. Dylewo, Jagodziny, Nowa Wieś, Pląchwy, Stare Miasto, Tułodziad). W 1579 tutejszym pastorem został Jan Pietroszka. Od roku 1593 pastorem był Jakub Rutkowski. W 1630 na tutejszej parafii osiadł pastor Jan Hieronim. W roku 1638 obszar wsi zwiększono do 20 włók. Według danych z 1638 w Marwałdzie było 26 chłopów, każdy z nich posiadał dwie włoki i płacił czynsz w wysokości trzech grzywien. Od roku 1636 tutejszym pastorem był Krzysztof Rempuch. W 1657 r. wieś spustoszyli Tatarzy. Zniszczenia te były widoczne także w późniejszych latach. W roku 1700 aż 11 włók leżało odłogiem a 20 porośniętych było lasem. W latach 1657-1713 parafie w Marwałdzie obsługiwał pastor z Dąbrówna. W latach 1764-1800 proboszczem tutejszej parafii był Bartłomiej Mrąga, ojciec Krzysztofa Celestyna Mrongowiusza, który spędził tu dzieciństwo[3]. W 1721 r. do tutejszej parafii włączono kościół filialny w Dylewie, a w latach 1758-1767 także kościół w Elgnowie. W 1820 r. we wsi były 23 domy i mieszkało tu 165 osób. W zapiskach z 1861 roku Marwałd określano jako wieś szlachecką, wraz z cegielnią liczyła 336 mieszkańców. Według danych z 1895 r. wieś obejmowała 439 ha gruntów a mieszkało w niej 516 osób. W 1886 r. powstała w Marwałdzie polska biblioteka Towarzystwa Czytelni Ludowych.

Przy parafii w roku 1903 zorganizowany został Zakład Wychowawczy Dobry Pasterz. Zakładem przez okres dwóch lat zarządzała rada parafialna, a później przeszedł pod nadzór państwa. W jego zarządzie pozostawali nadal duchowni z miejscowej parafii luterańskiej. Domem kierował od chwili jego otwarcia do roku 1945 diakon Gustav Jordahn. W 1939 r. we wsi mieszkało 665 osób.

W 1972 r. powstała katolicka Parafia Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny [4], do której należy kościół filialny w Elgnowie.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

  • W Marwałdzie znajduje się kościół z XIV wieku, po zniszczeniu przez Tatarów w 1657 odbudowany w stylu barokowym. Kościół był rozbudowany w 1876, reprezentuje kila stylów architektonicznych. Wejście ozdobione trójarkadowym portalem, wnętrze nakryte pozornym sklepieniem kolebkowym, ołtarz główny barokowy. Obok prostokątna wieża z 1905 z dachem podwyższonym sześciokątną latarenką z hełmem i iglicą[5].

Ludzie związani z miejscowością[edytuj | edytuj kod]

W latach 17641800 pastorem był tu ojciec K. C. Mrongowiusza.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Mieczysław Orłowicz,"Ilustrowany przewodnik po Mazurach Pruskich i Warmii” , Agencja Wydawnicza „Remix”, Olsztyn, 1991, ​ISBN 83-900155-0-1​, (Str. 205).
  • Jan Bałdowski, Województwo olsztyńskie, Vademecum turystyczne, Krajowa Agencja Wydawnicza, 1980. (str.69)
  • Ewangelicy na Warmii i Mazurach, Grzegorz Jasiński - rozdz. Misja wewnętrzna i związane z Kościołem ewangelickim zakłady opiekuńcze na Mazurach w XIX wieku , Mazurskie Towarzystwo Ewangelickie, Olsztyn, 2001, ​ISBN 83-915852-0-4​ (str. 40 - Zakład Wychowawczy )
  • Ostróda. Z dziejów miasta i okolic. Pojezierze, Olsztyn, 1976, 448 str.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości (M.P. z 1946 r. nr 142, poz. 262)
  2. Spis organizacji - ngo.pl, bazy.ngo.pl [dostęp 2018-11-07] (pol.).
  3. Jan Bałdowski "Warmia i Mazury, mały przewodnik" Wydawnictwo Sport i Turystyka Warszawa 1977 s. 128
  4. Strona nie została znaleziona | Archidiecezja Warmińska, archwarmia.pl [dostęp 2018-09-05] (pol.).
  5. Piotr Skurzyński "Warmia, Mazury, Suwalszczyzna" Wyd. Sport i Turystyka - Muza S.A. Warszawa 2004 ​​​ISBN 83-7200-631-8​ s. 202