Mieczysław Jałowiecki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Mieczysław Jałowiecki
Ilustracja
Portret z pozdrowieniami dla siostrzenicy
Data i miejsce urodzenia

2 grudnia 1876
Syłgudyszki

Data i miejsce śmierci

10 marca 1962
Beckenham

Delegat Rządu Polskiego w Gdańsku
Okres

od 1919
do 1920

Odznaczenia
Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia PolskiZłoty Krzyż Zasługi

Mieczysław Jałowiecki znany również jako Bożeniec-Jałowiecki, Pereasławski-Jałowiecki, Major Macdonald-Jałowiecki (ur. 2 grudnia 1876 w majątku Syłgudyszki na Auksztocie, zm. 10 marca 1962 w Beckenham[1]) – polski ziemianin, agronom, dyplomata, delegat Rządu Polskiego w Gdańsku (1919–1920).

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Syn Bolesława Jałowieckiego, ziemianina, przedsiębiorcy, posła do rosyjskiej Pierwszej Dumy i Anieli z Witkiewiczów (najmłodszej siostry Stanisława Witkiewicza, rodzonej ciotki Witkacego).

Przodkowie Mieczysława Jałowieckiego na przełomie XVII i XVIII wieku dziedziczyli w okolicy szlacheckiej Butkuny alias Pelisze w powiecie wiłkomierskim w województwie wileńskim. W 1787 r. prapradziad – Felicjan Jałowiecki, chorąży wojsk Wielkego Księstwa Litewskiego, otrzymał w dożywocie od biskupa Ignacego Massalskiego dobra Widziszki z zaściankami w kluczu kukuciskim w dobrach biskupstwa wileńskiego w powiecie wiłkomierskim. Pradziad Antoni Onufry zdołał nie tylko przejąć na własność te majątki, ale również dokupić sąsiednie dobra kościelne, w tym Syłguduszki.

Jałowieccy skutecznie potwierdzili swe prawa szlacheckie, wpierw przed deputacją szlachecką guberni litewsko-wileńskiej w latach 1805, 1817, 1828 i 1834, a następnie zostali zatwierdzeni przez Heroldię w St. Petersburgu w 1842 r. Uzyskali wówczas potwierdzenie przydomku Bożeniec i herbu Jełowicki jako litewska gałąź wołyńskiego rodu Bożeniec-Jełowickich. Zaznaczyć należy, iż związku pomiędzy wiłkomierskimi Jałowieckimi a wołyńskimi Jełowickimi nie udało się jednak dotąd wykazać za pomocą dokumentów archiwalnych[2].

Mieczysław Jałowiecki był żonaty dwukrotnie: 30 czerwca 1910 z Julią Elżbietą Anną z Wańkowiczów – z tego małżeństwa urodzili się syn Andrzej (1912–1944) i córka Krystyna Maria (1914–2007), oraz 5 sierpnia 1922 z Zofią Anielą Marią z Romockich primo voto Wyganowską.

Nauka i studia[edytuj | edytuj kod]

Początkowo edukowany był przez domowych nauczycieli. Następnie, od 1885, uczęszczał do szkoły angielskiej, którą zorganizowała dla swoich dzieci kolonia brytyjska w Petersburgu. W 1887 został przyjęty do Liceum Cesarskiego w Petersburgu (ros. Царскосельский лице́й Императорский Александровский лицей), na wydział konsularno-ekonomiczny. Szkołę tę (do której uczęszczał m.in. Aleksander Puszkin) ukończył z odznaczeniem, uzyskując dyplom kandydata nauk ekonomicznych.

Od 1895 studiował na Politechnice w Rydze na wydziale chemicznym i agronomicznym. Uczelnię ukończył z odznaczeniem uzyskując dyplom agronoma. Podczas studiów został przyjęty do polskiej korporacji akademickiej Arkonia. W 1898 odbył półroczną służbę wojskową w Pułku Konnych Grenadierów Gwardii, którą zakończył egzaminem na stopień chorążego. Roczną praktykę zawodową odbył na farmie rolniczej Peterhof pod Rygą, a następnie w Niemczech, w majątku Klein Spiegel (Poźrzadło) na Pomorzu Szczecińskim. Dalsze studia kontynuował na Uniwersytecie w Halle (Saale), a następnie Uniwersytecie w Bonn, gdzie przez kilkanaście miesięcy przygotowywał pracę doktorską z uprawy i melioracji torfów.

Praca zawodowa i społeczna[edytuj | edytuj kod]

W latach 1903–1918 był m.in. radcą Ministerstwa Rolnictwa w Petersburgu, konsulem do spraw rolnictwa Rosji w Niemczech, dyrektorem Towarzystwa Akcyjnego Północnego Rosyjskiego Handlu Zewnętrznego, dyrektorem Towarzystwa Rosyjsko-Bałtyckiego, członkiem Wileńskiego Banku Ziemskiego, członkiem Rady Rosyjsko-Angielskiej Izby Handlowej, członkiem Wydziału Żeglugi Morskiej Centralnego Komitetu Przemysłowego w Petersburgu, marszałkiem szlachty powiatu święciańskiego. W czasie I wojny światowej zwolniony z czynnej służby wojskowej, został jednak powołany do służby jako urzędnik cywilny. Służbę w sztabie generalnym Rosji zakończył w randze pułkownika służby sztabowej cywilnej.

W latach 1919–1920 był generalnym delegatem Ministerstwa Aprowizacji oraz przedstawicielem rządu polskiego w Gdańsku[3]. Dzięki działaniom Mieczysława Jałowieckiego liczne tereny i magazyny w różnych częściach gdańskiego portu (m.in. dawny dom kuracyjny oraz kilka pensjonatów na terenie półwyspu Westerplatte[4]) zostały wykupione przez Polaków i spółki z polskim kapitałem[5], przy czym Jałowiecki w tym celu zaciągnął kredyt i osobiście te zakupy finansował mając obietnicę, że państwo polskie odkupi odeń te tereny. Tereny pozyskane w ramach tych działań na terenie Westerplatte weszły później w skład Wojskowej Składnicy Tranzytowej (Westerplatte)[4].

Był również właścicielem ziemskim w majątkach Syłgudyszki i Otulany na Litwie oraz, w okresie międzywojennym, w majątku Kamień w Wielkopolsce.

2 maja 1924 r. odznaczony Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski[6], a 24 grudnia 1936 r. Złotym Krzyżem Zasługi[7]. Po wybuchu II wojny światowej wyemigrował do Szkocji, gdzie działał jako polityk i działacz społeczny na emigracji[4].

W Szkocji zaczął używać nazwiska Major Macdonald-Jałowiecki. W lokalnych mediach przypominał o wielowiekowych związkach i dobrych relacjach pomiędzy Polską a Szkocją (państwowych i rodzinnych), uzasadniając tym potrzebę tworzenia i utrzymywania polskich jednostek wojskowych na tymże terenie. Powoływał się przy tym na własne korzenie szkockie – po kądzieli wywodził się z klanu Davidsonów, którego jedna gałąź osiadła w powiecie brasławskim. W latach 1944–1948 jako Major Macdonald-Jałowiecki wydał drukiem cztery publikacje, w których prezentował dobry wizerunek Polski wśród obywateli Wysp Brytyjskich oraz dawał porady Polakom podejmującym pracę w rolnictwie na terenie Szkocji[8].

Autor wspomnień o swojej pracy w dyplomacji II RP oraz o dziejach ziemiaństwa polskiego. Autor licznych prac na temat gospodarki rolnej. Poliglota; znał w mowie i piśmie oprócz ojczystego język rosyjski, angielski, francuski, niemiecki, litewski i słabiej szwedzki.

Zmarł 10 marca 1962 r. w Beckenham pod Londynem, gdzie został pochowany. Z inicjatywy rodziny wspartej przez premiera Mateusza Morawieckiego 5 grudnia 2022 roku w Gdańsku odbyły się uroczystości ponownego pochówku Mieczysława i jego żony Zofii Anieli (z d. Romocka) na cmentarzu Srebrzysko w Gdańsku[4][9][10][11].

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

  • Some Facts about Poland by Major Macdonald Jałowiecki, Londyn 1944, Free Europe, s. 20, seria: Free Europe Pamphlet No 6.
  • Ameryka Południowa bez Brazylii, Londyn 1946.
  • Afryka Południowa. Warunki życia i pracy, oprac. Londyn 1946, nakł. Oddział Szkolnictwa Zawodowego Sztabu Głównego, s. 116.
  • Uprawa szczegółowa roślin gospodarskich, Londyn 1946, nakł. Oddział Szkolnictwa Zawodowego Sztabu Głównego s.191.
  • Przewodnik rolniczy angielsko-polski w sześciu częściach, Londyn 1946, Ministerstwo Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego, s. 2206. Maszynopis powielany, tekst także w języku angielskim.
  • Dawne Wilno i ludzie zapomniani, Londyn 1955, Wydawnictwo Klubu Londyńskiego Społeczności Akademickiej Uniwersytetu Stefana Batorego, s. 16.
  • Wizerunki dworów polskich, wyd. na emigracji. Zbiór 1500 akwarel autorstwa Mieczysława Jałowieckiego.
  • Wspomnienia, raporty i sprawozdania z Gdańska (1919–1920) wstęp i opracowanie Zbigniewa Machalińskiego, Gdańsk „Marpress” 1995.
  • Na skraju imperium, Warszawa Czytelnik 2000, wybór i układ tekstu Michał Jałowiecki.
  • Gaudeamus. Szkice z lat minionych, Warszawa 2002, Biblioteka Arkonii.
  • Wolne Miasto, Warszawa Czytelnik 2002, wybór i układ tekstu Michał Jałowiecki.
  • Requiem dla ziemiaństwa, Warszawa Czytelnik 2003, wybór i układ tekstu Michał Jałowiecki.
  • Na skraju Imperium i inne wspomnienia, Spółdzielnia Wydawnicza Czytelnik, Warszawa, 2014, wybór i układ tekstu Michał Jałowiecki; (tom zawiera pozycje uprzednio wydane: Na skraju imperium, Wolne Miasto, Requiem dla ziemiaństwa)[12].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. „Calendar of the Grants of Probate and Letters of Administration made in the Probate Registries of the High Court of Justice in England”. London, 1962, s. 93.
  2. Adam A. Pszczółkowski, Mieczysław Jałowiecki – powrót na Westerplatte., 5 grudnia 2022.
  3. Zbigniew Michaliński, Studia Gdańskie 2008. Wizje i rzeczywistość 5, „Mieczysław Jałowiecki – delegat Rządu Polskiego w Gdańsku w latach 1919–1920...”, 2008 [dostęp 2022-02-22].
  4. a b c d Dorota Karaś, Pogrzeb Mieczysława Jałowieckiego, który wykupił dla Polski Westerplatte. „Przez długi czas był zapomniany”, wyborcza.pl, 5 grudnia 2022 [dostęp 2022-12-05] (pol.).
  5. Polski Hak – 500 lat u ujścia Motławy do Wisły, trojmiasto.pl, 30 maja 2021 [dostęp 2022-02-12] (pol.).
  6. Order Odrodzenia Polski. Trzechlecie pierwszej kapituły 1921–1924. Warszawa: Prezydium Rady Ministrów, 1926, s. 18.
  7. M.P. z 1936 r. nr 299, poz. 529 „za zasługi na polu pracy samorządowej i społecznej”.
  8. Katalog British Library.
  9. Uroczystości pogrzebowe Mieczysława Jałowieckiego oraz Zofii Anieli z Romockich Jałowieckiej | Muzeum II Wojny Światowej, muzeum1939.pl [dostęp 2022-12-05] (pol.).
  10. Prawnuk Jałowieckiego: moją misją jest popularyzacja imienia mojego pradziadka, pap.pl, 5 czerwca 2022 [dostęp 2022-12-05].
  11. W Gdańsku uroczystości pogrzebowe Mieczysława Jałowieckiego. „Uważał, że nie ma sprawy ważniejszej niż Polska”, Wpolityce.pl, 5 grudnia 2022 [dostęp 2022-12-05].
  12. „Wspomnienia, raporty i sprawozdania z Gdańska (1919–1920)” w opracowaniu Zbigniewa Machalińskiego, „Marpress”, Gdańsk 1995.