Milton Obote

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Apollo Milton Opeto Obote
Obote cropped.png
Data i miejsce urodzenia 28 grudnia 1924
Akokoro
Data i miejsce śmierci 10 października 2005
Johannesburg
Uganda Prezydent Ugandy
Przynależność polityczna Ugandyjski Kongres Ludowy
Okres urzędowania od 15 kwietnia 1966
do 25 stycznia 1971
Poprzednik Edward Mutesa II, król Bugandy
Następca Idi Amin
Okres urzędowania od 17 grudnia 1980
do 27 lipca 1985
Poprzednik Komisja Prezydencka Ugandy
Następca Bazilio Olara-Okello
Uganda Premier Ugandy
Przynależność polityczna Ugandyjski Kongres Ludowy
Okres urzędowania od 30 kwietnia 1962
do 15 kwietnia 1966
Poprzednik Benedicto Kiwanuka
Następca urząd zniesiony do 1980

Apollo Milton Opeto Obote (ur. 28 grudnia 1924 w Akokoro, zm. 10 października 2005 w Johannesburgu) – premier Ugandy od 1962 do 1966 oraz prezydent kraju w latach 1966-1971 i 1980-1985, doprowadził do niepodległości Ugandy w 1962.

Zarys biografii[edytuj | edytuj kod]

Wczesne życie[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w wiosce Akokoro w dystrykcie Apac w północnej Ugandzie. Był synem wodza grupy etnicznej Lango. Nauke zaczął w 1940 roku w protestanckiej Szkole Misyjnej w Lire i kontynuował ją w Szkole Juniorów w Gulu, College'u Busoga a następnie na Uniwersytecie Mekerere. Naukę kontynuował w USA gdzie ukończył studia prawnicze. Po powrocie do kraju wziął kursy akademickie z geografii, sztuki i języka angielskiego[1]. W tym okresie wziął udział w strajku studenckim za co groziło mu wyrzucenie z uczelni[2]. Po zakończeniu edukacji zamieszkał w regionie Bugandy w południowej Ugandzie a następnie wyjechał do Kenii gdzie pracował w firmie inżynierskiej. W czasie pobytu w Kenii zaangażował się w ruch niepodległościowych. W 1956 roku po powrocie do Ugandy, przystąpił do partii politycznej Ugandyjski Kongres Narodowy (UNC) a rok później został wybrany do kolonialnej Rady Legislacyjnej[3]. Gdy w 1959 roku Kongres Narodowy podzielił się na dwie frakcje, Obote stanął na czele jednej z frakcji. Po zjednoczeniu frakcji z Ugandyjską Unią Ludową, utworzył on Ugandyjski Kongres Ludowy (UPC) którego został przewodniczącym.

Jako premier[edytuj | edytuj kod]

Po kilku latach przewodzenia opozycji stworzył koalicję z Kabaka Yekkapartią rojalistyczną ludu Baganda – i wybrano go premierem w 1961. Urząd objął 25 kwietnia 1962 i w październiku ogłosił niepodległość kraju. W wyniku koalicji prezydentem kraju został król autonomicznej Bugandy Edward Mutesa. Jako premier w gospodarce prowadził mieszaną politykę oraz doprowadził do wpisania do konstytucji zapisów o socjalizmie[4]. W 1965 doszło do krótkotrwałego kryzysu armii po tym gdy doszło do próby rebelii zorganizowanej przez żołnierzy pochodzenia kenijskiego. Sytuacja była o tyle niebezpieczna że Kenijczycy pełnili w państwie ugandyjskim szereg ważnych funkcji państwowych i zajmowali w państwie kluczową pozycję. Obote udało się rozwiązać kryzys i w tym samym roku wydalić Kenijczyków z kierowniczych urzędów w państwie, polityka ta doprowadziła że w 1969 roku niemal masowo opuścili oni Ugandę[5]. Współpraca między Mutesą i Obote okazała się krucha, gdyż jako prezydent Mutesa przekonał się, że zakres jego władzy jest tylko reprezentacyjny[6]. W 1966 miał miejsce jednoosobowy przewrót zorganizowany przez Obote przeciwko własnemu rządowi, który został oskarżony o uczestnictwo w niezgodnym z prawem handlu złotem kongijskim. Wtedy to premier zawieszając konstytucję umieścił pięciu ministrów w areszcie, a Mutesę pozbawił funkcji prezydenckiej, zastępując go na stanowisku szefa państwa. Eksprezydent Mutesa zamieszkał w swoim pałacu, lecz po zreorganizowaniu przez Obote konstytucji tak, by usunęła ona autonomię Bugandy, przyszło Mutesie opuścić Ugandę: Obote rozkazał bowiem swemu dowódcy - byłemu brytyjskiemu oficerowi Idiemu Aminowi Dadzie – by wyeliminował Mutesę. Zarządzenie stało się faktem w dniu 24 maja 1966, kiedy armia Amina otoczyła pałac Mutesy a król udał się na wygnanie[7].

Pierwsza kadencja prezydencka[edytuj | edytuj kod]

W 1968 roku zapoczątkował plan pięcioletni jednak wówczas w dalszym ciągu promował drobną przedsiębiorczość i nakłaniał zagraniczne firmy do inwestowania w Ugandzie. W 1969 roku doszło do próby zamachu na życie Oboto co zradykalizowało rządzących i doprowadziło do wprowadzenia stanu wyjątkowego. W latach 1969-1970, opublikował serię broszur mających przedstawić nową politykę gospodarczą Ugandy. Karta zwykłego człowieka była podsumowaniem jego podejścia do socjalizmu a nowy kurs został nazwany zwrotem w lewo. Rząd w 1970 roku przejął 60% udziałów w największych korporacjach i bankach – było to rezultatem poglądu Obote który uważał że zarówno władza polityczna i gospodarcza powinna być w rękach większości. Proces nacjonalizacji zakończył się klęską a rząd nie był w stanie przejąc kontroli nad głównymi strefami gospodarki. Ponadto administracja Obote wdała się w spór z korporacjami międzynarodowymi tj. Shell i BP które zażądały gigantycznych rekompensat za zajęte inwestycje. Taka polityka zraziła Ugandę przed bankami i zagranicą[8]. Lewicująca polityka rządu była związana z silnym akcentem nacjonalistycznym[9]. Nacjonalistyczna polityka rządu doprowadziła do prób osłabienia wpływów hinduskich przedsiębiorców co jednak również się nie udało i spowodowało podwyżki cen[10].

Na emigracji[edytuj | edytuj kod]

Milton Obote i Paweł VI
 Osobny artykuł: zamach stanu w Ugandzie (1971).

25 stycznia 1971 armia Ugandy na czele z Idi Aminem przeprowadziła pucz wojskowy przeciwko Obote. Przejęcie władzy przez Idi Amina odbyło się podczas gdy Obote przebywał w Singapurze na spotkanie szefów państw Wspólnoty Narodów[11]. Pucz wojskowy dokonany przy pomocy izraelskich tajnych służb i wsparty przez Wielką Brytanię, poprzedził planowane przez Obote odsunięcie Amina od stanowiska dowódczego[12]. Prezydent Tanzanii Julius Nyerere zaoferował azyl polityczny obalonemu prezydentowi Obote. Do byłego prezydenta dołączyło 20 tys. osób prześladowanych przez dyktatora z powodów politycznych. Rok później grupa uchodźców przy wsparciu Tanzanii próbowała bezskutecznie obalić Amina[13].

 Osobny artykuł: wojna ugandyjsko-tanzańska.

Pod koniec lat 70. doszło do szeregu zbrojnych wystąpień przeciwko juncie Amina. Na początku października 1978, rebelianci antyrządowi zaatakowali willę prezydencką w Kampali; dyktator uciekł wraz z rodziną helikopterem[13]. Do ataku doszło w okresie, gdy liczba bliskich współpracowników Amina znacznie zmniejszyła się, przy rosnącej liczbie dysydentów[14]. Gdy Mustafa Adrisi, wiceprezydent Ugandy został ranny w podejrzanym wypadku samochodowym, żołnierze lojalni wobec Adrisiego zbuntowali się. Odpowiedzią Amina było wysłanie żołnierzy przeciwko buntownikom, którym w części udało się przekroczyć granice Tanzanii[13][15]. Rebelia przeniknęła do Tanzanii, skąd bojówki złożone z uchodźców zaczęły atakować żołnierzy dyktatora. W 1978 roku w odpowiedzi na tanzańskie wsparcie dla rebeliantów Amin zaatakował sąsiednią Tanzanię i 11 kwietnia 1979 roku, po kontrataku, został obalony przez wojska tanzańskie, które wspierały Ugandyjską Armię Wyzwoleńczą i byłego prezydenta Obote.

Druga prezydencja[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: wojna domowa w Ugandzie.

W grudniu 1980 roku odbyły się wybory które wygrała partia Obote – Ugandyjski Kongres Ludowy. Drugi z kandydatów, Yoweri Museveni nie uznał wyników wyborów i ogłosił zbrojny bunt przeciwko rządowi Obote, kierując kraj w stronę wojny domowej. Obite sformułował Ugandyjski Front Wyzwolenia Narodowego i stawiał opór Narodowej Armii Oporu Museveniego[16]. Jednocześnie walkę z rządem Obote prowadziły grupy zbrojne założone przez zwolenników Amina - Ugandyjski Front Ocalenia Narodowego (UNRF) i Była Ugandyjska Armia Narodowa (FUNA)[17]. Obote został obalony w 1985 przez generała Bazilio Olara Okello, uciekł do Tanzanii, a następnie do Zambii.

Zmarł wskutek niewydolności nerek w wieku 81 lat w szpitalu w Johannesburgu. Został uroczyście pochowany w stolicy Ugandy – Kampali.

Obote był mentorem dla wszystkich swoich następców na stanowisku prezydenta, łącznie z Aminem i Yowerim Musevenim, i jest uważany za ojca niepodległości Ugandy.

Przypisy

  1. M. Louise Pirouet (2009). "Obote, (Apolo) Milton (1925–2005)". Oxford Dictionary of National Biography. Oxford University Press.
  2. "I come from royal ancestry". The Monitor.
  3. "The Roots, Emergence, and Growth of the Uganda Peoples Congress, 1600–1985", Yoga Adhola, UPC Website
  4. Akena Adoko, Work for Progress, Uganda's Second Five-Year Plan 1966-71 (Entebbe, 1966), 15
  5. Phares Mukasa Mutibwa (1992). Uganda since independence: a story of unfulfilled hopes. United Kingdom: C. Hurst & Co. s. 65–70. ISBN 1-85065-066-7.
  6. Alex Axelrod, Charles Phillips, Władcy, tyrani, dyktatorzy. Leksykon, wyd. Politeja, Warszawa 2000, s. 435
  7. Erich Schaake, Kobiety dyktatorów, wyd. Videograf II, tłum. Roman Niedballa, Katowice 2004
  8. H. Mittelman, James (1977). "Devising an Ideology: The Demonstration Effect in East Africa.". Cahiers d'études africaines 17 (66-67): 262–3.
  9. Ryan, Selwyn D. (1973). "Economic nationalism and socialism in Uganda". Commonwealth & Comparative Politics 11: 140–158.
  10. Phares Mukasa Mutibwa (1992). Uganda since independence: a story of unfulfilled hopes. United Kingdom: C. Hurst & Co. s. 65–70. ISBN 1-85065-066-7.
  11. David Hebditch i Ken Connor: How to Stage a Military Coup: From Planning to Execution. Londyn: Greenhill Books, 2005, s. 128. ISBN 1-85367-640-3.
  12. Erich Schaake, Kobiety dyktatorów, wyd. Videograf II, tłum. Roman Niedballa, Katowice 2004, s. 133.
  13. 13,0 13,1 13,2 EAST AFRICA: An Idi-otic Invasion (ang.). „Time”, 1978-10-13. [dostęp 2009-08-22].
  14. Michael Mubangizi: Not even an archbishop was spared bishop was spared (ang.). The Weekly Observer, 2006-02-16. [dostęp 2009-08-22].
  15. Idi Amin and Military Rule (ang.). Library of Congress Country Studies: Uganda. [dostęp 2009-08-22].
  16. A Country Study: The Ten-Point Program (ang.). Biblioteka Kongresu Stanów Zjednoczonych, 1990-12. [dostęp 2009-08-24].
  17. Ogenga Otunnu: Causes and consequences of the war in Acholiland (ang.). Lucima et al, 2002. [dostęp 2009-08-24].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]