Mościszki (wieś w województwie wielkopolskim)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy wsi w Polsce. Zobacz też: Mościszki – wieś na Litwie.
Mościszki
Państwo  Polska
Województwo wielkopolskie
Powiat kościański
Gmina Krzywiń
Strefa numeracyjna (+48) 65
Kod pocztowy 64-010
Tablice rejestracyjne PKS
SIMC 0372701
Położenie wsi
220px|Położenie wsi
Położenie na mapie gminy Krzywiń
Mapa lokalizacyjna gminy Krzywiń
Mościszki
Mościszki
Położenie na mapie powiatu kościańskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu kościańskiego
Mościszki
Mościszki
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa wielkopolskiego
Mościszki
Mościszki
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Mościszki
Mościszki
Ziemia52°00′20,4″N 16°56′51,9″E/52,005667 16,947750

Mościszkiwieś w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie kościańskim, w gminie Krzywiń.

Historia[edytuj]

Mościszki były osadą istniejącą już w XI w. w dobrach rodu Awdańców i należała do Michała Awdańca[1]. Wówczas nosiła nazwę Mościeszyce. Wraz z innymi osadami należącymi do tego rodu stanowiły uposażenie opactwa Benedyktynów w Lubiniu ufundowanym w 1070 r. Po raz pierwszy Mościszki wspomniane zostały w dokumencie datowanym na 1181 r., a będącym wytworzonym przed 1258 r., falsyfikatem dokumentu fundacyjnego konwiktu benedyktyńskiego[2]. W XIII w. na fali kolonizacyjnej opaci lubińscy dokonali lokacji wsi na prawie niemieckim w oczekiwaniu na większe dochody. Wtedy też przypuszczalnie zmieniono nazwę na Mościszki. Sądzić należy, że dokonana lokacja nie przyniosła spodziewanego wzrostu profitów, gdyż z końcem XIV w. dokonano ponownej lokacji.

W 1400 r. opat lubiński dokonał relokacji wsi na prawo średzkie, sprzedając przy tej okazji sołectwo Mościszek sołtysom wsi Bieńkowo za 34 grzywny (1 grzywna = ok. 200 g) srebra[3]. Zawarta umowa określała uposażenie sołtysa obejmujące: 3 małe łany (1 łan mniejszy = 17,955 ha), 3 ogrody, 2 morgi łąki (1 morga = 0,56 ha), karczmę, piekarnię, jatkę mięsną, warsztat szewski, kuźnię, 1/3 kar sądowych, prawo wypasu 4 kobył i 300 owiec, prawo połowu ryb w jeziorze i rzece, prawo polowania na drobną zwierzynę. W zamian za to sołtys był zobowiązany do konnej służby wojskowej o wartości 1,5 grzywny oraz 1 obiadu lub 1 wiardunku (1/4 grzywny) w czasie sądów. Wieś otrzymała 4 lata wolnizny. Kmiecie za otrzymane pola mieli obowiązek dostarczyć do klasztoru 1 wiardunek z każdego łanu, jako dziesięcinę, 10 miar zboża (4 pszenicy, 3 żyta i 3 owsa) (1 miara = ok. 15 l), 1 miarę chmielu. Ponadto musieli świadczyć robociznę. Do tego cała wieś musiała składać daniny okolicznościowe: 2 obiady rocznie lub ½ grzywny, oraz z 1 łanu wieprzka na Boże Narodzenie, 2 kurczęta na Narodzenie Najświętszej Marii Panny (8 września) i 30 jaj na Wielkanoc.

W roku 1470 opat lubiński dokonał parcelacji folwarku klasztornego położonego na polach Mościszek. Sołtys otrzymał ½ łanu, 3 kmieci po ½ łanu, syn karczmarza 1 łan. Za te nabytki razem musieli płacić czynsz wynoszący rocznie 1,25 grzywny z łanu. Z Księgi uposażeń biskupstwa poznańskiego z r. 1510 wynika, że na Mościszki składały się: 2 sołectwa po 1 ½ łanie, 8 łanów kmiecych osiadłych, 2 łany puste, karczma[4]. W późniejszy latach następował powolny rozwój wioski i w 1563 r. były 3 łany sołtysie, 10 kmiecych, 1 komornik i karczma, ale już w 1566 r. wieś obejmowała 3 łany sołtysie, 10 kmiecych, 5 zagrodników, 2 karczmy i 1 krawca. Natomiast w 1571 r. zniknęła 1 karczma, a krawca zastąpił rybak[5]. W późniejszym okresie Mościszki weszły w skład ekonomii Jerka.

Wieś Moscziesky położona była w 1580 roku w powiecie kościańskim województwa poznańskiego[6].

W wyniku rozbiorów Polski Wielkopolska znalazła się pod panowaniem pruskim. W 1796 r. opactwo benedyktyńskie w Lubiniu wraz z przynależnymi dobrami zostało przejęte przez Skarb państwa pruskiego. Ekonomia Jerka stała się majątkiem rządu pruskiego. Po okresie wojen napoleońskich utworzone zostało Wielkie Księstwo Poznańskie (1815-1848). Mościszki administracyjnie należały do ówczesnego pruskiego powiatu Kosten w rejencji poznańskiej[7]. W 1816 roku rozpoczęło się uwłaszczanie chłopów. W 1831 r. władze pruskie dokonały regulacji i separacji gruntów między Bieżyniem a Mościszkami, co wiązało się z ich uwłaszczeniem[8]. Według spisu urzędowego z 1837 roku Mościszki liczyły 161 mieszkańców, którzy zamieszkiwali 23 dymy (domostwa)[7].

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa leszczyńskiego.

W Mościszkach urodzili się:

Przypisy

  1. W. Semkowicz, Ród Awdańców w wiekach średnich, Poznań 1920, s. 12 i n.
  2. Z. Perzanowski, Opactwo benedyktyńskie w Lubiniu. Studia nad fundacją i rozwojem uposażenia w Średniowieczu, Wrocław 1978, s. 13.
  3. F.K. Piekosiński, O monecie i stopie menniczej w Polsce w XIV i XV wieku, Kraków 1878.
  4. J. Nowacki, Księga uposażenia diecezji poznańskiej z roku 1510, Poznań 1950, s. 108.
  5. Z. Perzanowski, Opactwo benedyktyńskie w Lubiniu. Studia nad fundacją i rozwojem uposażenia w Średniowieczu, Wrocław 1978, s. 124.
  6. Adolf Pawiński, Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym, Wielkopolska t. I, Warszawa 1883, s. 76.
  7. a b Leon Plater: Opisanie historyczno-statystyczne Wielkiego Ksie̜ztwa Poznańskiego. Lipsk: Ksie̜garnia Zagraniczna (Librairie Étrangère), 1846, s. 216.
  8. Reces regulacyjny i separacyjny gminy Bieżyń, Archiwum Państwowe w Poznaniu (dalej: APP), zespół Starostwo Powiatowe w Kościanie, sygn. recesy 3.