Nikoła Gruewski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Nikoła Gruewski
Никола Груевски
Gruevski.jpg
Data i miejsce urodzenia 31 sierpnia 1970
Skopje
Premier Macedonii
Okres od 27 sierpnia 2006
do 18 stycznia 2016
Przynależność polityczna WMRO-DPMNE
Poprzednik Włado Buczkowski
Następca Emił Dimitriew
Od lewej: Nikoła Gruewski, prezydentem USA George W. Bush, prezydent Macedonii Branko Crwenkowski i macedoński minister spraw zagranicznych Antonio Miłoszoski (2008)

Nikoła Gruewski, mac. Никола Груевски (wym. [ˈnikɔla ˈɡruɛfski]; ur. 31 sierpnia 1970 w Skopje[1]) – macedoński polityk i ekonomista, minister, poseł do Zgromadzenia Republiki Macedonii, w latach 2003–2017 przewodniczący Wewnętrznej Macedońskiej Organizacji Rewolucyjnej – Demokratycznej Partii Macedońskiej Jedności Narodowej (WMRO-DPMNE), od 2006 do 2016 premier Macedonii.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Działalność do 2006[edytuj | edytuj kod]

Jego ojciec urodził się w północnej Grecji. Po rozwodzie rodziców Nikoła Gruewski mieszkał z matką, gdy miał kilka lat przez jakiś czas mieszkał w Libii, gdzie jego matka pracowała[2]. W 1989 zdał w Skopje egzamin maturalny, w 1994 ukończył studia ekonomiczne na Uniwersytecie Świętego Klemensa z Ochrydy w Bitoli. Kształcił się później w Londynie (w zakresie ubezpieczeń i inwestycji) oraz na Uniwersytecie Świętych Cyryla i Metodego w Skopje (w dziedzinie ekonomii monetarnej). W 1995 podjął pracę w dziale kredytów w banku Bałkanska Banka AD Skopјe. Od 1996 przez rok pracował w bankowości w Londynie i Frankfurcie nad Menem. Od 1998 był analitykiem finansowym i komentatorem ekonomicznym, założył i stanął na czele macedońskiego stowarzyszenia maklerów[1].

Zaangażował się w międzyczasie w działalność polityczną w ramach centroprawicowego ugrupowania WMRO-DPMNE. Po zwycięstwie tej partii w wyborach w 1998 otrzymał nominację na ministra handlu w rządzie Lubcza Georgiewskiego[1]. W listopadzie 1999 w tym samym gabinecie przeszedł na stanowisko ministra finansów, które zajmował do listopada 2002[3]. W trakcie urzędowania przeprowadził reformę podatkową związaną z zastosowaniem podatku VAT na poziomie 18%, dokonał przyspieszenia prywatyzacji i przyczynił się do znacznego ograniczenia inflacji. Pod koniec urzędowania kraj dotknięty został jednak przez kryzys gospodarczy, związany m.in. z konfliktem wywołanym sytuacją albańskich uchodźców z Kosowa[1]. WMRO-DPMNE przegrała wówczas kolejne wybory parlamentarne i przeszła do opozycji. Nikoła Gruewski uzyskał w 2002 po raz pierwszy mandat posła do Zgromadzenia Republiki Macedonii[4]. Był wiceprzewodniczącym swojego ugrupowania, zaś na kongresie w maju 2003 został wybrany na nowego przewodniczącego WMRO-DPMNE[1].

Premier Macedonii[edytuj | edytuj kod]

Po czterech latach w opozycji WMRO-DPMNE wygrała wybory parlamentarne w 2006[5]. W sierpniu tegoż roku Nikoła Gruewski przedstawił skład swojego gabinetu, w którego szeregach znalazły się w znacznej mierze osoby działające do tej pory w organizacjach pozarządowych bądź w międzynarodowych stowarzyszeniach.

Konflikt grecko-macedoński i związane z tym zawetowanie przez Grecję wejścia Macedonii do NATO na szczycie w Bukareszcie w kwietniu 2008 należały do przyczyn samorozwiązania parlamentu i rozpisania w tymże roku nowych wyborów[6]. Wybory te zakończyły się ponownym zwycięstwem centroprawicy – koalicja skupiona wokół WMRO-DPMNE uzyskała 63 miejsca w 120-osobowym parlamencie[7]. Nikoła Gruewski pozostał dzięki temu na stanowisku premiera. Kolejne gabinety tworzył po wyborach w 2011 i 2014, w których jego ugrupowanie ponownie odnosiło zwycięstwo.

W 2015 lider opozycyjnych socjaldemokratów Zoran Zaew ujawnił, iż około 20 tysięcy osób (w tym polityków, funkcjonariuszy służb specjalnych i dziennikarzy) było nielegalnie podsłuchiwanych[8]. Zoran Zaew został w międzyczasie oskarżony o zniesławienie premiera[9], któremu przeciwnicy zarzucili też współudział w tuszowaniu sprawy śmiertelnego pobicia 22-letniego mężczyzny przez policjanta w 2011[10]. Sytuacja doprowadziła do długotrwałego kryzysu politycznego[8] i masowych protestów antyrządowych[10]. Po kilku miesiącach doszło do zawarcia porozumienia między rządem a opozycją, przewidującego m.in. przedterminowe wybory parlamentarne. W styczniu 2016 Nikoła Gruewski złożył rezygnację z urzędu premiera[11] i został zastąpiony przez Emiła Dimitriewa.

Działalność od 2016[edytuj | edytuj kod]

WMRO-DPMNE uzyskała najwięcej mandatów w przedterminowych wyborach, nie była jednak w stanie stworzyć rządu. Nikoła Gruewski pozostał członkiem macedońskiego parlamentu[4]. W grudniu 2017 nowym przewodniczącym partii został Hristiјan Mickoski[12]. Od 2017 objęty postępowaniem karnym, w 2018 został skazany na karę dwóch lat pozbawienia wolności za przestępstwo korupcyjne związane z nabyciem kuloodpornego luksusowego pojazdu na potrzeby publiczne[13].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e Nikola Gruevski (hiszp.). cidob.org. [dostęp 2018-09-14].
  2. A profile of Gruevski (ang.). economist.com, 12 sierpnia 2011. [dostęp 2018-09-14].
  3. Rulers: Macedonia: Ministries, etc. (ang.). rulers.org. [dostęp 2018-09-14].
  4. a b Members of Parliament (ang.). sobranie.mk. [dostęp 2018-09-14].
  5. Macedonia PM admits poll defeat (ang.). bbc.co.uk, 6 lipca 2006. [dostęp 2018-09-14].
  6. Macedonia to hold early election (ang.). bbc.co.uk, 12 kwietnia 2008. [dostęp 2018-09-14].
  7. PM claims win in Macedonian poll (ang.). bbc.co.uk, 2 czerwca 2008. [dostęp 2018-09-14].
  8. a b Premier podał się do dymisji, Macedonia z rządem tymczasowym. tvn24.pl, 28 grudnia 2015. [dostęp 2018-09-14].
  9. Macedonian Opposition Leader Accuses Government Of Wiretapping (ang.). rferl.org, 9 lutego 2015. [dostęp 2018-09-14].
  10. a b Macedonian protesters demand resignation of cabinet, clash with police (ang.). reuters.com, 5 maja 2015. [dostęp 2018-09-14].
  11. Macedonian PM offers resignation for early elections (ang.). yahoo.com, 15 stycznia 2016. [dostęp 2018-09-14].
  12. Мицкоски се обрати кон своите сопартијци од ВМРО-ДПМНЕ: Еве што им порача (mac.). biznisvesti.mk, 23 grudnia 2017. [dostęp 2018-09-14].
  13. Former Macedonian PM Gruevski sentenced to two years in prison (ang.). politico.eu, 23 maja 2018. [dostęp 2018-09-14].