Oksym fosgenu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Oksym fosgenu
Niepodpisana grafika związku chemicznego; prawdopodobnie struktura chemiczna bądź trójwymiarowy model cząsteczki Niepodpisana grafika związku chemicznego; prawdopodobnie struktura chemiczna bądź trójwymiarowy model cząsteczki
Niepodpisana grafika związku chemicznego; prawdopodobnie struktura chemiczna bądź trójwymiarowy model cząsteczki
Ogólne informacje
Wzór sumaryczny CHCl2NO
Inne wzory (Cl)2C=NOH
Masa molowa 113,93 g/mol
Wygląd bezbarwne pryzmatyczne kryształy[1]
Identyfikacja
Numer CAS 1794-86-1
PubChem 65582[2]
Podobne związki
Podobne związki fosgen
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą
stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa)

Oksym fosgenu (CX) – organiczny związek chemiczny z grupy halogenowanych oksymów, parzący i duszący bojowy środek trujący. Działa także ogólnotrująco i drażniąco[4].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Oksym fosgenu otrzymano prawdopodobnie w wyniku rosyjskich badań nad pestycydami na karaluchy[5]. W czasie II wojny światowej III Rzesza posiadała ten rodzaj broni chemicznej, jednak nigdy nie użyła go na polu bitwy. Po wojnie wiele krajów badało ten związek, jednak tylko kilka z nich, z powodu problemów z przechowywaniem, posiadała go w swoim arsenale[6]. Według niektórych źródeł był używany przez ZSRR w czasie wojny w Afganistanie[7].

Właściwości[edytuj | edytuj kod]

W stanie czystym oksym fosgenu tworzy bezbarwne pryzmatyczne kryształy. Dobrze rozpuszcza się w rozpuszczalnikach organicznych; w wodzie słabiej. Jego roztwory wodne łatwo hydrolizują, szczególnie w środowisku zasadowym. Produkt techniczny jest cieczą koloru żółtobrązowego. Polimeryzuje w czasie przechowywania[1].

Posiada intensywny, nieznośny i drażniący zapach[3]. Oksym fosgenu acyluje grupy sulfhydrylowe i aminowe[8]. Bardzo łatwo reaguje z amoniakiem dając nietoksyczne produkty[4]. Czasem stosuje się go w mieszaninach z iperytem, gdyż ułatwia wnikanie iperytu do ciała[5].

Zagrożenia[edytuj | edytuj kod]

Oksym fosgenu jest nietrwałym i szybko działającym bojowym środkiem trującym o silnym działaniu parzącym, duszącym i drażniącym[1]. Przyjmuje się, że jego działanie opiera się na chlorowaniu niektórych grup aminokwasów w białkach[5].

Zarówno w postaci par i aerozoli, jak i cieczy lub ciała stałego, oksym fosgenu powoduje prawie natychmiastowy silny ból i miejscowe uszkodzenia tkanek skóry, oczu lub błon śluzowych[9]. Objawy są długotrwałe i uniemożliwiają wykonywanie normalnych czynności[1]. Zależą od miejsca narażenia, gdyż związek ten wywiera największy wpływ na pierwsze naczynia włosowate, które napotka[9]. Odruchowe drapanie może prowadzić do trudno gojących się ran[1]. Uszkodzenia skóry są rumieniowate i wyjątkowo bolesne[9].

Uszkodzenia skóry, oczu i dróg oddechowych są podobne do tych powodowanych przez iperyt siarkowy[9] – bolesne, swędzące wypryski o białym zabarwieniu przypominające oparzenia pokrzywą[1] (stąd nazywany czasem gazem pokrzywowym). Objawy inhalacji są natomiast zbliżone do skutków działania fosgenu[1] – podrażnienie dróg oddechowych, kaszel, duszność, obrzęk płuc[1][9].

Ekspozycja oczu na małe stężenia oksymu fosgenu powoduje podrażnienie, ból, łzotok, reakcję zapalną i czasową ślepotę[1][9][3]. Duże stężenia tego związku mogą natomiast powodować trwałe uszkodzenia rogówki i ślepotę[9].

Dawkę śmiertelną (LD50) szacuje się na 10–30 mg/kg masy ciała[1], jednak śmierć następuje zazwyczaj w wyniku zatrzymania oddechu[9]. Najprawdopodobniej nie działa negatywnie na funkcje rozrodcze[8].

Dekontaminacja polega na jak najszybszym usunięciu oksymu fosgenu z ciała dużą ilością wody lub DS2. W związku z szybką absorpcją tego związku przez tkanki, dekontaminacja jest mało skuteczna po pojawieniu się bólu[3].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h i j k l 1000 słów o chemii i broni chemicznej. Zygfryd Witkiewicz (red.). Wyd. 1. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1987, s. 186. ISBN 83-11-07396-1.
  2. Oksym fosgenu (CID: 65582) (ang.) w bazie PubChem, United States National Library of Medicine.
  3. a b c d e f g Steven L. Hoenig: Compendium of Chemical Warfare Agents. Springer, 2007. ISBN 978-0-387-34626-7.
  4. a b Bojowe środki trujące. W: Zbigniew Jaśtak: Skażenia promieniotwórcze, chemiczne, biologiczne. Wyd. 1. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1963, s. 72.
  5. a b c Eric Croddy, Clarisa Perez-Armendariz, John Hart: Broń chemiczna i biologiczna. Warszawa: Wydawnictwa Naukowo-Techniczne, 2003, s. 140–141. ISBN 83-204-2817-3.
  6. D. Hank Ellison: Handbook of Chemical and Biological Warfare Agents. Wyd. 2. CRC Press. ISBN 978-0-8493-1434-6.
  7. Chemical Warfare Agents. Chemistry, Pharmacology, Toxicology, and Therapeutics. James A. Romano, Brain J. Lukey, Harry Salem (red.). Wyd. 2. CRC Press, 2008. ISBN 978-1-4200-4661-8.
  8. a b Handbook of Toxicology of Chemical Warfare Agents. Ramesh C. Gupta (red.). Wyd. 1. Elsevier, 2009, s. 539. ISBN 978-0-12-374484-5.
  9. a b c d e f g h Handbook of Toxicology of Chemical Warfare Agents. Ramesh C. Gupta (red.). Wyd. 1. Elsevier, 2009, s. 726. ISBN 978-0-12-374484-5.

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.