Op-art

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Obraz M43 Wojciecha Fangora (1969)
Przykładem wizualizmu w architekturze jest modernistyczny dworzec kolejowy Warszawa Ochota Arseniusza Romanowicza (1963), którego dach został pokryty czarno-białą mozaiką w stylu op-art[1]
Przykład op-artu, malarstwo Victora Vasarely'ego w Aix-en-Provence
Fontanna Ognia i Wody na placu Dizengoffa w Tel Awiwie, którą zaprojektował artysta op-artu i sztuki kinetycznej Ja’akow Agam w 1986 r.
Fontanna Ognia i Wody na placu Dizengoffa
Fontanna Ognia i Wody na placu Dizengoffa

Op-art (ang. op art, od optical art ‘sztuka optyczna’)[2], in. wizualizm – kierunek w grafice, modzie, sztuce użytkowej i malarstwie, którego zadaniem jest oddziaływanie na oko widza, a nie na jego intelekt czy emocje; stosujący abstrakcyjne kombinacje linii dające geometryczne złudzenia optyczne, efekty świetlne, dynamiczne i fakturalne, zmierzające do wywołania wrażenia głębi oraz ruchu rozwibrowaniem pola widzenia. Za okres szczytowy op-artu uznaje się lata 50. i 60. XX wieku.

Op-art jest bardzo specyficzną odmianą abstrakcjonizmu. Typowe dzieło namalowane (lub wydrukowane) w tym stylu składa się z powtarzających się, geometrycznych wzorów, przypominających często figury przesuwające się w kalejdoskopie. Twórcy op-artu chętnie wciągają widza w grę złudzeń, pozorują trójwymiarowość płótna, prowadzą oko wzdłuż przecinających się linii. Op-art, z powodu swej matematycznej natury, często jest tworzony za pomocą komputera, a zadaniem artysty jest zdezorientowanie lub zaskoczenie ludzkiego oka.

Pionierem tego kierunku jest Węgier Victor Vasarely (1908–1997)[3], który pierwsze eksperymenty z geometryczną abstrakcją poczynił już w latach 30. Charakterystyczne dla Vasarelego są składające się z rombów hipnotyzujące obrazy, dające pozór naprzemiennej wklęsłości i wypukłości. Częste są u niego fosforyzujące barwy, które dodatkowo tworzą efekt migotania. Korzeni takiego właśnie geometrycznego malarstwa można dopatrywać się w futuryzmie lub w eksperymentach kubistów. Ci pierwsi już w początkach XX wieku oszałamiali widzów wyrazistymi, nierzadko zgeometryzowanymi plamami barwnymi. Kubistom zaś zawdzięczamy pomysł na uproszczenie rzeczywistości do postaci brył geometrycznych[4].

Podobnie do Vasarelego maluje Bridget Riley. Ulubionym motywem tej malarki są faliste linie, wciągające w obraz. Czarno-białe lub pastelowe okręgi przypominają rysunki z podręczników psychologii, mające pokazać ograniczenia ludzkiego postrzegania. Współśrodkowe okręgi czy zbiegające się w jednym punkcie fale skłaniają odbiorcę do zwątpienia w swój zmysł wzroku. Op-art każe nam zadać sobie pytanie, czy mamy rzeczywiście zaufać temu, co widzimy w galerii sztuki[5][6].

W Polsce malarzami tworzącymi w kierunku op-artu byli: Jan Ziemski, Wojciech Fangor, Julian Stańczak, oraz Ryszard Winiarski[7][8].

W architekturze polskiego funkcjonalizmu styl op-art został zaprezentowany między innymi na dachu dworca kolejowego Warszawa Ochota Arseniusza Romanowicza w formie czarno-białej mozaiki ceramicznej (1963), na fasadzie bloku mieszkalnego Polskiej Akademii Nauk przy ul. Wiejskiej 20 w Warszawie w postaci białych, ceramicznych, pionowych linii i reliefu z płyt piaskowca na ścianach budynku (1964) i na żelazobetonowych kolumnach (fr. pilotis) ozdobionych namalowanym tam czarno-białym wzorem w stylu op-art w biurowcu Separator Stanisława Kwaśniewicza w Katowicach (1968)[9][10] oraz na czarno-białej marmurowej posadzce sprawiającej wrażenie ruchomej animacji w Pałacu Ślubów Mieczysława Króla w Katowicach (1969)[11]. Również zaistniał w formie kolorowej emalii na blasze na fasadzie budynku Uniwersytetu Mikołaja Kopernika Stefana Knappa w Toruniu (1972)[12].

Interesujący odłam op-artu wiąże się z nazwiskiem Mauritsa Cornelisa Eschera, którego fascynacją są złudzenia optyczne. Escher, posługując się nieprawdopodobnie cierpliwą i precyzyjną kreską, wprowadza nas w świat metamorfozy i odbić lustrzanych; zaskakuje niezwykłymi rozwiązaniami geometrycznymi. Jego czarno-białe rysunki przedstawiają często świat widziany z kilku perspektyw jednocześnie (znów ukłon w stronę kubizmu), z załamującymi się wymiarami i walczącymi ze sobą poziomem i pionem. Widz nigdy nie wie, co jest ścianą, a co sufitem; co jest wypukłością; czy dany kształt jest skrzydłem ptaka, czy ludzką nogą. Ręka rysuje sama siebie, a z leżącej na stole geometrycznej ryciny wychodzą żywe stworzenia. Op-art Vasarelego jest dla oka szokiem i oszołomieniem; Escher zadaje oczom zagadki[13][14].

Bawienie widza zagadkami optycznymi nie jest wynalazkiem XX wieku. Uważany przez niektórych za manierystę, XVI-wieczny malarz Giuseppe Arcimboldo również zaskakuje widza nagłymi przemianami; czysty op-art[15][16]. Również Salvador Dali lubował się w szydzeniu z ograniczeń ludzkiego narządu wzroku. Na obrazach Dalego słonie przemieniają się w łabędzie, z chaotycznego na pozór układu kolorowych kul wyłania się twarz Gali, a ludzkie sylwetki oglądane z daleka nagle układają się w wysmukłą kobiecą sylwetkę[17].

Nieco inaczej realizuje się Josef Albers. Nie wciąga już widza w optyczne gierki i nie próbuje okłamać jego oczu. Obrazy jego są dużo prostsze, i składają się najczęściej z różnej wielkości kwadratów o podobnych odcieniach. Jest to krańcowe uproszczenie tematu malarskiego, nawiązujące trochę do doświadczeń suprematyzmu[18].

Pomyłkowo do wysoko skomercjalizowanej wersji op-artu zaliczana była twórczość amerykańskiej komitywy artystycznej, która powstała w 1960 r. w ClevelandAnonima Group.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Przystanek kolejowy Warszawa Ochota w rejestrze zabytków www.gov.pl 22.01.2020 https://www.gov.pl/web/archiwum-kulturaisport/przystanek-kolejowy-warszawa-ochota-w-rejestrze-zabytkow
  2. op art, n. and adj. (ang.). oed.com. [dostęp 2017-10-05].
  3. Victor Vasarely - malarz, Polska, baza artystów Agra-Art, sztuka.agraart.pl [dostęp 2021-03-26].
  4. Op-art - Nurty sztuki współczesnej, www.rhij.nl [dostęp 2021-03-26].
  5. Koło przyspieszenia, zasoby.msl.org.pl [dostęp 2021-03-26] (pol.).
  6. Bridget Riley | Op-art.co.uk | Op-Art.co.uk [dostęp 2021-03-26] (ang.).
  7. op-art, Grupa Artystów Głuchych [dostęp 2021-03-26] (pol.).
  8. Julian Stańczak, AT ART [dostęp 2021-03-26] (pol.).
  9. https://fotopolska.eu/889436,foto.html
  10. Przemysław Szafer "Nowa architektura polska. Diariusz lat 1966-1970" Warszawa 1972
  11. https://fotopolska.eu/6528,foto.html
  12. http://modernmag.com/lost-and-found/
  13. Maurits Cornelis Escher – iluzja w sztuce | Muzeum Świat Iluzji [dostęp 2021-03-26] (pol.).
  14. W magicznym zwierciadle Eschera | Wrocławski Portal Matematyczny - Matematyka jest ciekawa, www.matematyka.wroc.pl [dostęp 2021-03-26].
  15. Niezwykły kunszt portretów Arcimbolda w Bilbao, Onet Kultura, 7 stycznia 2018 [dostęp 2021-03-26] (pol.).
  16. Giuseppe, l'intelligenza artificiale vegana ispirata ad Arcimboldo, la Repubblica, 25 marca 2021 [dostęp 2021-03-26] (wł.).
  17. Wirtualna Polska Media S.A, Muzycy czy staruszkowie? - Iluzje optyczne - jak nasz własny mózg nas oszukuje, tech.wp.pl, 29 lipca 2016 [dostęp 2021-03-26] (pol.).
  18. Shawn Roggenkamp, Albers, Hołd dla kwadratu.