Warszawa Śródmieście

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy przystanku i dworca PKP. Zobacz też: Warszawa Śródmieście WKDstacja kolejowa Warszawskiej Kolei Dojazdowej.
Warszawa Śródmieście
Ilustracja
Warszawa Śródmieście, peron 2
Państwo  Polska
Województwo  mazowieckie
Miejscowość Warszawa
Lokalizacja Aleje Jerozolimskie 50
Data otwarcia 23 czerwca 1949 (prowizoryczny dworzec)
29 września 1963 (otwarcie)
Liczba pasażerów (2017) 19,4 mln[1]
Dane techniczne
Liczba peronów 3[2]
Liczba krawędzi
peronowych
4[2]
Kasy T
Linie kolejowe
Położenie na mapie Warszawy
Mapa konturowa Warszawy, blisko centrum na lewo znajduje się punkt z opisem „Warszawa Śródmieście”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, blisko centrum na prawo znajduje się punkt z opisem „Warszawa Śródmieście”
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa konturowa województwa mazowieckiego, w centrum znajduje się punkt z opisem „Warszawa Śródmieście”
Ziemia52°13′45,61″N 21°00′26,96″E/52,229336 21,007489
Portal Transport szynowy
Hala dworca w 1968
Kasy biletowe
Naziemne pawilony dworca Warszawa Śródmieście widziane z 30. piętra PKiN
Wschodni pawilon dworca

Warszawa Śródmieście – przystanek i podziemny dworzec kolejowy w Warszawie znajdujący się na warszawskiej linii średnicowej przy Alejach Jerozolimskich 50, pomiędzy ulicami Marszałkowską i Emilii Plater. Obsługuje jedynie ruch aglomeracyjny i regionalny[3].

Według klasyfikacji PKP ma kategorię dworca aglomeracyjnego[4].

W roku 2018 przystanek obsługiwał ok. 47 800 pasażerów na dobę, co dało mu 3. miejsce w Polsce[5].

Obsługiwane połączenia[edytuj | edytuj kod]

Przewoźnik Linia Trasa
SKM S1 OtwockWarszawa Falenica - Warszawa Wawer - Warszawa Wschodnia - Warszawa ŚródmieścieWarszawa Zachodnia - Pruszków [6]
S2 Sulejówek MiłosnaWarszawa RembertówWarszawa WschodniaWarszawa ŚródmieścieWarszawa Zachodnia - Warszawa Służewiec - Warszawa Lotnisko Chopina [6]
KM R1 Warszawa WschodniaWarszawa ŚródmieścieWarszawa ZachodniaPruszkówGrodzisk MazowieckiŻyrardówSkierniewice [7]
R2 Warszawa ZachodniaWarszawa ŚródmieścieWarszawa WschodniaWarszawa RembertówSulejówek MiłosnaMińsk MazowieckiMrozySiedlceŁuków [7]
R3 Warszawa WschodniaWarszawa ŚródmieścieWarszawa ZachodniaOżarów MazowieckiBłonieSochaczewŁowicz Główny [7]
R6 Warszawa ZachodniaWarszawa ŚródmieścieWarszawa WschodniaZielonkaWołominTłuszczMałkinia - Szulborze Wielkie [7]
R61 Warszawa ZachodniaWarszawa ŚródmieścieWarszawa WschodniaZielonkaWołominTłuszczWyszków - Ostrołęka [7]
R7 Warszawa Zachodnia - Warszawa ŚródmieścieWarszawa WschodniaWarszawa WawerWarszawa FalenicaOtwockCelestynówPilawaSobolewDęblin [7]
R8 Warszawa WschodniaWarszawa ŚródmieścieWarszawa ZachodniaWarszawa SłużewiecPiaseczno – (- Góra Kalwaria) – Czachówek PołudniowyWarkaDobieszyn - RadomSzydłowiecSkarżysko-Kamienna [7]

Historia[edytuj | edytuj kod]

Dworzec powstał w miejscu przedwojennego, istniejącego do 1944 Dworca Głównego, na terenie dawnego Dworca Wiedeńskiego[8].

Pierwszy prowizoryczny dworzec Warszawa Śródmieście powstał w 1949[8] (otwarcie nastąpiło 23 czerwca 1949, na miesiąc przed zaplanowanym terminem), w ramach odbudowy warszawskiej linii średnicowej ze zniszczeń wojennych. Mieścił się on w drewnianym pawilonie u zbiegu ulic Marszałkowskiej i Alej Jerozolimskich[8]. Początkowo perony dworcowe mieściły się w wykopie[9].

W 1952, w ramach porządkowania rejonu Pałacu Kultury i Nauki, obiekt przeniesiono na zachód, w miejsce obecnego Dworca Centralnego, gdzie wybudowano kolejny dworzec prowizoryczny[8]. Teren pierwszego dworca przykryto płytą betonową, na której urządzono zieleńce[8].

W 1955 ukończono budowę dwóch pawilonów wejściowych do nowego stałego dworca według projektu architektów Arseniusza Romanowicza i Piotra Szymaniaka. Wybudowano także część podziemną w stanie surowym, opartą na murach podziemnej części dworca Warszawa Główna. Pawilony umieszczono symetrycznie względem osi Pałacu Kultury i Nauki[10].

Prace w podziemnej części dworca wznowiono po 1960 i zakończono w 1963 roku[8]. Nowoczesny projekt wnętrz wykonali artyści z Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie: Wojciech Fangor, Jerzy Sołtan, Zbigniew Ihnatowicz, Wiktor Gessler, Adolf Szczepiński, Bogusław Smyrski i Lech Tomaszewski[10].

W trakcie budowy dworca w 1963 roku powstał fragment tunelu pieszego w kierunku wschodnim, który miał w przyszłości prowadzić z peronu 2. do stacji metra – pomimo tego, że budowy metra nie było wówczas nawet w odległych planach. Część podziemna dworca została otwarta 29 września 1963 roku[11].

Dworzec składa się z części podziemnej (perony i osobne zespoły kas) oraz dwóch naziemnych pawilonów wejściowych z granitu. Pierwotnie trzyperonowy układ dworca zakładał ich specjalizację: skrajne obsługiwały podróżnych odjeżdżających w kierunku wschodnim lub zachodnim, środkowy – przyjeżdżających z obu kierunków (obsługa pociągu najpierw otwierała drzwi na peron środkowy dla wysiadających, potem na skrajny dla wsiadających, co pozwalało na uniknięcie kolizji podróżnych na peronach i w drzwiach wagonów)[12].

Każdy z trzech peronów ma po 2 niezależne wyjścia na powierzchnię (peron 1. i 3. na wysokości pawilonów, peron 2. na swoich końcach), istnieją też dwa przejścia podziemne w tym jedno nieczynne[13]. Czynne łączy wszystkie perony Śródmieścia i Dworca Centralnego[9]. Oprócz oddzielnych zespołów kas dla każdego kierunku, na dworcu zaprojektowano także cztery kioski gastronomiczne i przemysłowe, poczekalnie, zespoły sanitarne, pomieszczenia służbowe oraz bardzo rozbudowany zespół pomieszczeń technicznych[12]. Zaprojektowano schody ruchome prowadzące na dworzec, jednak ich nie zrealizowano[14]. Dworzec uzyskał odpowiednio izolowany i odwodniony strop przykryty warstwą ziemi, co umożliwia wegetację roślin[12]. We wnętrzu dworca umieszczono 52 mozaiki sufitowe i 27 mozaik ściennych. Ich głównym autorem był Wojciech Fangor, a wykonano je we włocławskich zakładach fajansowych. Kierunek zachodni oznaczono płytkami zielonymi i niebieskimi, a wschodni żółtymi, pomarańczowymi i czerwonymi[15].

Bezpośrednio po oddaniu do użytku dworzec zachwycał użytkowników swoją estetyką i funkcjonalnością, wynikającą z dużej przelotowości i zastosowania segregacji ruchu pieszego.

W 2006 roku rozpoczął się remont bardzo już zaniedbanego kompleksu dworcowego, zakończony w styczniu roku 2007[16]. Dworcowi przywrócono w większości stan sprzed 40 lat, świadomie rezygnując jednak z daleko idącej modernizacji – w planach na kolejne lata przewidziano wyburzenie pawilonów naziemnych i budowę centrum handlowego z częścią dworcową[9]. Ich likwidację przewiduje obowiązujący od 2010 plan zagospodarowania przestrzennego, który przewiduje budowę ulicy w miejscu placu z pawilonami[17][18]. W 2014 pawilony zewnętrzne przeszły kolejną doraźną renowację i remont elewacji, która była w bardzo złym stanie[17]. Plany likwidacji pawilonów były możliwe, bo nie były one objęte ochroną konserwatorską. Samo podziemie dworca od 2016 jest wpisane do gminnej ewidencji zabytków pod numerem SRO34200[19]. Pod koniec 2020 do rejestru zabytków wpisano najpierw zespół mozaik[15], a potem cały dworzec[20].

Na dworcu znajdują się automaty biletowe Kolei Mazowieckich i Zarządu Transportu Miejskiego[21].

Tablice pamiątkowe[edytuj | edytuj kod]

  • Tablica upamiętniająca pioniera elektryfikacji kolei w Polsce Romana Podoskiego (pawilon wschodni), wmurowana w latach 60. XX wieku[22].
  • Tablica upamiętniająca Dworzec Wiedeński i odjazd pierwszego pociągu do Grodziska 14 czerwca 1845 (pawilon wschodni)[22].
  • Tablica ku pamięci Czesława Jaworskiego, zasłużonego dla elektryfikacji kolei w Polsce (pawilon zachodni), odsłonięta 23 marca 1988[22].
  • Tablica upamiętniająca akcje odwetowe Gwardii Ludowej w dniach 24 października 1942 i 17 stycznia 1943 na lokal „Mitropa” (pawilon zachodni), wmurowana w latach 60. XX wieku[22].

Planowany łącznik ze stacją metra Centrum[edytuj | edytuj kod]

Od początku istnienia dworca przewiduje się wybudowanie przejścia podziemnego[11] do otwartej w 1998 stacji metra Centrum[9], jednak jego budowa opóźnia się[13]. Kwestia budowy łącznika powróciła w latach 2018-2019[23]. Jednym z możliwych wariantów jest budowa łącznika jedynie do placu przed wejściami do metra[24], rozważane jest także stworzenie bezpośredniego połączenia stacji metra z Dworcem Centralnym z odnogą do dworca Warszawa Śródmieście[25]. W styczniu 2021 ogłoszono przetarg na wykonawcę analizy trzech wariantów wykonania połączenia między dworcami i stacją metra[26].

Dworzec w kulturze masowej[edytuj | edytuj kod]

  • 31 grudnia 1963, kilka miesięcy po oddaniu dworca do użytku, na peronach odbył się bal sylwestrowy, który uwieczniła m.in. Polska Kronika Filmowa[27].
  • Dworzec wystąpił w kilku filmach m.in. w Beacie zakochany w tytułowej bohaterce Olek Smoleński po kilku dniach poszukiwań spotyka ją na tym dworcu i namawia do powrotu do domu. Z kolei w Spotkaniu ze szpiegiem Maria Polińska spotyka się tam z imperialistycznym szpiegiem Bernardem[28].
  • Od kwietnia do sierpnia 2006 roku, w ramach imprezy „Dekarock Antyradia” zorganizowanej przez rozgłośnię, na dachu dworca koncerty zagrały zespoły: T.Love, Oddział Zamknięty, Hey, Strachy na Lachy i Homo Twist[29][30].
  • W wydanej w 2014 roku postapokaliptycznej powieści Kompleks 7215 i jej kontynuacji Dworzec Śródmieście Bartka Biedrzyckiego został opisany jako jedno z miejsc, gdzie po wojnie atomowej znaleźli schronienie ocaleni warszawiacy[31].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Największe stacje kolejowe w Polsce. Urząd Transportu Kolejowego, sierpień 2018. s. 5. [dostęp 2019-01-09].
  2. a b Warszawa Śródmieście (pol.). Ogólnopolska Baza Kolejowa. [dostęp 2015-03-11].
  3. Największe stacje kolejowe w Polsce. Urząd Transportu Kolejowego, sierpień 2018. s. 7. [dostęp 2019-01-09].
  4. Wykaz stacji pasażerskich wraz z ich kategoryzacją oraz określeniem dostępności do obiektu, poz. 496. W: Załącznik nr 1 do Regulaminu dostępu przez licencjonowanych przewoźników kolejowych do obiektu infrastruktury usługowej – stacji pasażerskiej [on-line]. [dostęp 2018-08-24].
  5. Urząd Transportu Kolejowego: Wymiana pasażerska na stacjach w Polsce w 2018 r.. 2020-01-27. [dostęp 2020-01-30].
  6. a b Rozkłady jazdy. Kolej. W: Warszawski Transport Publiczny [on-line]. wtp.waw.pl. [dostęp 2020-11-02].
  7. a b c d e f g Warszawa Śródmieście w internetowym rozkładzie jazdy PKP – rozklad-pkp.pl (odjazdy)
  8. a b c d e f Encyklopedia Warszawy. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1994, s. 160. ISBN 83-01-08836-2.
  9. a b c d Dworce kolejowe w Warszawie i okolicach (pol.). SISKOM. [dostęp 2015-03-11].
  10. a b Grzegorz Piątek (red.): AR/PS. Architektura Arseniusza Romanowicza i Piotra Szymaniaka. Warszawa: Centrum Architektury, 2012, s. 36. ISBN 978-83-934574-1-0.
  11. a b Grzegorz Piątek (red.): AR/PS. Architektura Arseniusza Romanowicza i Piotra Szymaniaka. Warszawa: Centrum Architektury, 2012, s. 77. ISBN 978-83-934574-1-0.
  12. a b c Arseniusz Romanowicz: Dworce i przystanki kolejowe. Warszawa: Wydawnictwo Arkady, 1970, s. 44.
  13. a b Witold Urbanowicz: Warszawa: Otworzą zamknięte przejście na dworcu Śródmieście? (pol.). transport-publiczny.pl, 2014-06-25. [dostęp 2015-11-16].
  14. Arseniusz Romanowicz, Zostaliśmy w cieniu, „Architektura“, nr 6, 2006
  15. a b Jakub Lewicki, Unikatowa dekoracja mozaikowa Dworca Warszawa-Śródmieście w rejestrze zabytków, Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Warszawie, 9 grudnia 2020.
  16. Stacja Kolejowa Warszawa Śródmieście (pol.). Warszawa Moim Oczkiem, 2010-11-28. [dostęp 2015-03-11].
  17. a b Wyborcza.pl, warszawa.wyborcza.pl [dostęp 2020-08-21].
  18. Plany obowiązujące - Śródmieście | Architektura i planowanie przestrzenne, www.architektura.um.warszawa.pl [dostęp 2020-08-21].
  19. Zarządzenie nr 221/2016 z 23-02-2016 w sprawie zmian w ewidencji zabytków Miasta Stołecznego Warszawy.
  20. Jakub Lewicki, Dworzec Warszawa-Śródmieście wpisany do rejestru zabytków, Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Warszawie, 31 grudnia 2020.
  21. Gdzie kupić bilet? [dostęp 2020-08-21] (pol.).
  22. a b c d Stanisław Ciepłowski: Wpisane w kamień i spiż. Inskrypcje pamiątkowe w Warszawie XVII–XX w. Warszawa: Argraf, 2004, s. 21. ISBN 83-912463-4-5.
  23. Jarosław Osowski: Dworzec Śródmieście rozrośnie się do czterech torów. Podziemny łącznik do stacji metra Centrum. warszawa.wyborcza.pl, 2019-01-22. [dostęp 23 stycznia 2019].
  24. Witold Urbanowicz: Cztery tory na Dworcu Śródmieście. Korytarz do metra tylko do „patelni"?. transport-publiczny.pl, 2019-01-22. [dostęp 23 stycznia 2019].
  25. Witold Urbanowicz: Linia średnicowa. Dwa warianty połączenia dworców ze stacją metra Centrum. Bezpośrednio i już z Centralnego?. transport-publiczny.pl, 2019-01-25. [dostęp 23 stycznia 2019].
  26. Witold Urbanowicz: Jak połączyć metro Centrum i dworzec Śródmieście. Trzy koncepcje do analizy. tvn24.pl/tvnwarszawa, 2021-01-10. [dostęp 10 stycznia 2021].
  27. Grzegorz Piątek (red.): AR/PS. Architektura Arseniusza Romanowicza i Piotra Szymaniaka. Warszawa: Centrum Architektury, 2012, s. 87. ISBN 978-83-934574-1-0.
  28. Grzegorz Sołtysiak: Filmowy przewodnik po Warszawie. Warszawa: Muzeum Powstania Warszawskiego, 2007, s. 43–44. ISBN 978-83-60142-70-7.
  29. Kolejny Dekarock Antyradia. portalmedialny.pl, 2006-06-23. [dostęp 2015-03-13].
  30. Łukasz Szewczyk: Antyradio ponownie na dachu. media2.pl, 2006-07-15. [dostęp 2015-03-13].
  31. Kamil Dróżdż: Bartek Biedrzycki – Kompleks 7215 (pol.). 2014-09-11. [dostęp 2014-10-16].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Warszawa Śródmieście
Linia 448 Warszawa Zachodnia – Warszawa Rembertów
BSicon KBHFaq.svgBSicon STRq.svgBSicon STRq.svg
Warszawa Ochota
odległość: 0,907 km
BSicon BHFq.svg
odległość: 1,289 km