Order Świętego Jerzego (Rosja)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy orderu rosyjskiego. Zobacz też: inne ordery o tej samej nazwie.
Order Świętego Jerzego
(wersja w latach 1769-1917)
Awers
Awers I klasy
Awers
Awers oznaki II klasy
Awers
Awers oznaki IV klasy dla niechrześcijan
Order Świętego Jerzego
(wersja od 1992)
Awers
Awers I klasy
Awers
Awers II klasy
Awers
Awers III klasy
Awers
Awers IV klasy
Baretka
Baretka I klasy
Baretka
Baretka II klasy
Baretka
Baretka III klasy
Baretka
Baretka IV klasy
Ustanowiono 26 listopada 1769
20 marca 1992 – odnowienie
Dewiza ЗА СЛУЖБУ И ХРАБРОСТЬ
(za służbę i odwagę)

Order św. Jerzego, pełna nazwa: Wojskowy Order Świętego Męczennika i Zwycięzcy Jerzego (ros. Военный Орден Св. Великомученика и Победоносца Георгия) – carski rosyjski order wojskowy i jedno z najwyższych rosyjskich odznaczeń w latach 1769-1917. W 1992 odnowiony jako najwyższe odznaczenie wojskowe Rosji, pod nazwą Order św. Jerzego (Орден Святого Георгия).

Historia[edytuj]

Broń św. Jerzego i Broń Złota

W Imperium Rosyjskim[edytuj]

Został ustanowiony 26 listopada 1769 roku przez carycę Katarzynę II; następnego dnia zatwierdzono pierwszy statut orderu.

Podzielony był początkowo na cztery klasy, później dołączono kilka dodatkowych odznaczeń honorowych[1][2]:

  • I klasa – (wielka wstęga) krzyż wielki noszony na wstędze z trzech czarnych i dwóch żółtopomarańczowych pasków, zakładanej przez prawe ramię pod mundurem oraz czteropromienna gwiazda po lewej stronie piersi
  • II klasa – (komandoria z gwiazdą) duży krzyż noszony na wstążce na szyi oraz czteropromienna gwiazda po lewej stronie piersi
  • III klasa – (komandoria) mniejszy krzyż na wstążce na szyi
  • IV klasa – (krzyż kawalerski) mały krzyż na wstążce po lewej stronie piersi

dodatkowo szable z oznaką orderową na gardzie[1]:

oraz czteroklasowy, z nieemaliowanym krzyżem:

a także czterostopniowy[1]:

  • Medal Świętego Jerzego:
    • I stopnia (złoty z kokardą na wstążce)
    • II stopnia (złoty)
    • III stopnia (srebrny z kokardą na wstążce)
    • IV stopnia (srebrny)

W 1917 został zniesiony wraz ze wszystkimi innymi rosyjskimi odznaczeniami państwowymi w wyniku rewolucji październikowej i likwidacji Cesarstwa Rosyjskiego. Na jego miejsce sowieci ustanowili później Order Sławy, zachowując jedynie kolory i kształt wstążki dawnego orderu[3][4].

Po wymordowaniu części i emigracji reszty dynastii Romanowów utrzymał status ich orderu domowego do czasów współczesnych[5].

W Federacji Rosyjskiej[edytuj]

Postanowieniem Rady Najwyższej Federacji Rosyjskiej z 20 marca 1992 order został odnowiony, 8 sierpnia 2000 nadano mu nowy statut, zgodnie z którym jest nadawany w czterech klasach[6][7]:

  • I klasa – (wielka wstęga) krzyż wielki noszony na wstędze z trzech czarnych i dwóch żółtopomarańczowych pasków, zakładanej przez prawe ramię pod mundurem oraz czteropromienna gwiazda po lewej stronie piersi
  • II klasa – (komandoria z gwiazdą) duży krzyż noszony na wstążce na szyi oraz czteropromienna gwiazda po lewej stronie piersi
  • III klasa – (komandoria) mniejszy krzyż na wstążce na szyi
  • IV klasa – mały krzyż na wstążce po lewej stronie piersi

Funkcję dawnego cesarskiego Krzyża Jerzego pełni odznaka honorowa o tej samej nazwie, która otrzymała status oddzielnego odznaczenia. Wygląd i podział na stopnie (klasy) ma niemal identyczny jak jego historyczny poprzednik[8].

Zasady nadawania[edytuj]

Historyczne[edytuj]

Orderem mogli być nagradzani oficerowie za wybitne odznaczenie się w boju. Mogli go otrzymywać również cudzoziemcy. I i II klasa przeznaczona była tylko dla generałów[3], z czego pierwszą klasę nadawano za zwycięską kampanię. Order IV klasy do 1833 można było także uzyskać za długoletnią służbę[9] (25 lat w armii lądowej lub 18 lub 20 odbytych kampanii przesłużonych w marynarce wojennej). W 1828 odebrano możliwość przyznawania tego orderu oficerom służby tyłowej, a w 1855 car Aleksander II całkiem zniósł możliwość uzyskania orderu św. Jerzego za wysługę lat (funkcję tę zaczął spełniać order św. Włodzimierza IV klasy). Od 1816 na orderach za wysługę lat widniał napis na poziomych ramionach krzyża: "25 let" (25 летъ) lub "18" lub "20 kamp." (18 камп.).

Nad orderem czuwała kapituła rosyjskich carskich orderów, której wielkim mistrzem był car. O nadaniu orderu I i II klasy decydował jedynie car, natomiast klasy III i IV nadawała rada (Duma) złożona z kawalerów orderu. Do odznaczenia przedstawiał bezpośredni przełożony oficera, w ciągu 4 tygodni od wydarzenia zasługującego na odznaczenie.

Order mógł otrzymać początkowo wyłącznie oficer. Dla podoficerów i szeregowych przeznaczone były Krzyż św. Jerzego i Medal św. Jerzego. Od 1855 IV klasa orderu mogła być nadawana za niezwykłą odwagę na polu walki niezależnie od rangi wojskowej, również szeregowcom[9].

Order dawał liczne przywileje w służbie i na dworze carskim. Najstarszym kawalerom orderu przysługiwała roczna pensja.

Pierwszym oficerem nagrodzonym orderem był podpułkownik 1. pułku grenadierów F. I. Fabricjan, który odznaczył się przy zdobyciu Gałacza 8 grudnia 1769; nr 2 płk Rönne[10], nr 3 płk Drewicz[10]

Quote-alpha.png
za rozbicie 12 stycznia?/23 stycznia 1770 licznych sił nieprzyjacielskich w bitwie pod Dobrą w Polsce wraz z płk Rönne i odbicie 15 armat[11]

Obecne[edytuj]

Według statutu, Orderem św. Jerzego odznaczani są starsi i wyżsi oficerowie za przeprowadzenie operacji wojskowych w obronie Ojczyzny przed zewnętrznym wrogiem, zakończonych pełnym rozgromieniem wroga, będących wzorem sztuki wojennej, których czyny służą przykładem dzielności i odwagi dla wszystkich pokoleń obrońców Ojczyzny.

Poszczególne klasy Orderu nadaje się w kolejności, od niższej klasy do wyższej.

Insygnia[edytuj]

Order miał formę krzyża kawalerskiego, o ramionach pokrytych obustronnie białą emalią. W okrągłym medalionie znajdował się wizerunek św. Jerzego na koniu, porażającego smoka. Na rewersie krzyża na medalionie monogram św. Jerzego. Od 1845 ordery nadawane nie-chrześcijanom, zamiast wyobrażenia św. Jerzego miały czarnego orła carskiego.

Gwiazda orderu była czwororamienna, ze stylizowanymi promieniami rozchodzącymi się w kształt kwadratu od środkowego medalionu. Noszona była po lewej stronie piersi powyżej gwiazdy Orderu św. Włodzimierza. Na środkowym złotym medalionie monogram św. Jerzego, otoczony czarnym pierścieniem z dewizą: "Za służbę i odwagę" (За службу и храбрость). Według statutu, order św. Jerzego należało zawsze nosić na mundurze.

Odznaczenia uzupełniające[edytuj]

Swojego rodzaju uzupełnieniem orderu było 5 krzyży, ustanowionych za udział w kampaniach bojowych dla oficerów, którzy nie zasłużyli jeszcze na nadanie orderu św. Jerzego lub św. Włodzimierza. Krzyż taki zaliczano jako 3 lata wysługi do nadania orderu św. Jerzego za wysługę, a nadawany później order św. Jerzego nadawano bez napisu oznaczającego wysługę. Były to: krzyż za Oczakow (za zdobycie Oczakowa w 1788 roku), krzyż za Izmaił (za zdobycie Izmaiłu 11 grudnia 1790) i krzyż za Pragę (podczas tłumienia powstania kościuszkowskiego w 1794), krzyż za Iławę Pruską (1807) i krzyż za Bazardżyk (22 maja 1810).

Krzyż za Izmaił
Krzyż za Oczakow
Krzyż za Iławę Pruską

Odznaczeni[edytuj]

 Z tym tematem związana jest kategoria: Odznaczeni Orderem Świętego Jerzego.
 Z tym tematem związana jest kategoria: Jednostki wojskowe odznaczone Orderem Świętego Jerzego.
 Z tym tematem związana jest kategoria: Polacy odznaczeni Orderem Świętego Jerzego.

Polskimi kawalerami orderu zostali między innymi: Jerzy Wołkowicki, Kazimierz Porębski, Karol Namysłowski, Józef Dowbor-Muśnicki, Jan Błyskosz oraz Władysław Anders.

Przypisy

  1. a b c d Wiesław Bończa-Tomaszewski: Kodeks orderowy. Przepisy obowiązujące posiadaczy orderów, odznaczeń, medali i odznak. Warszawa-Kraków: Główna Księgarnia Wojskowa, Drukarnia Narodowa, 1939, s. 615.
  2. Maximilian Gritzner: Handbuch der Ritter- und Verdienstorden aller Kulturstaaten der Welt. Lipsk: Holzminden Reprint-Verlag, 2000, s. 424-424-427. ISBN 9783826207051. (niem.)
  3. a b c Alec A. Purves: Orders and Decorations. Londyn: Hamlyn, 1972, s. 99.
  4. a b Robert Werlich: Orders and Decorations of All Nations. Waszyngton: Quaker Press, 1965, s. 265-269.
  5. Dynastic orders (ang.). W: Provisional List of Orders [on-line]. icocregister.org (International Commission for Orders of Chivalry), 2006. [dostęp 2016-07-22].
  6. Указ Президента Российской Федерации от 08.08.2000 г. № 1463, kremlin.ru (ros.)
  7. Орден Святого Георгия, award.gov.ru (ros.)
  8. Знак отличия – Георгиевский Крест, award.gov.ru (ros.)
  9. a b Guido Rosugnoli: Ribbons of Orders, Decorations and Medals. Nowy Jork: Arco, 1977, s. 143.
  10. a b Кавалеры св. Георгия 3-го класса (trans. ros. Kawalery sw. Georgija 3-go kłassa – pol. kawalerowie orderu św. Jerzego III klasy) (ros.). [dostęp 2010-08-20].
  11. Степанов В. С., Григорович П. И.: В память столетнего юбилея императорского Военного ордена Святого великомученика и Победоносца Георгия. (1769—1869). Petersburg: 1869. Cytat: За разбитие 12-го генваря 1770 года с полковником Ренне в Польше при м. Добре весьма многолюдной неприятельской партии и отбитие 15-ти пушек.. (ros.)