Ostoja Pruska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Herb Ostoja Pruska i jego odmiany
Ostoja Pruska
Herb Lniskich według Dachnowskiego
Herb Skrzyszewskich według Siebmachera
Strona z Tablic odmian herbowych Chrząńskiego. Herb Ostoja Pruska (tu jako Lniski), w rzędzie 3, kolumnie 3

Ostoja Pruska (Lniski, Ostoja odmienny) – pruski herb szlachecki, używany m.in. na Kaszubach, przez niektórych badaczy uznawany, zapewne niesłusznie, za odmianę Ostoi.

Opis herbu[edytuj]

Opis z wykorzystaniem klasycznych zasad blazonowania:

Ostoja Pruska (Lniski, Ostoja odmienny): W polu błękitnym dwa księżyce barkami do siebie w pas, złote, nad którymi takaż gwiazda. Klejnot: Nad hełmem w koronie samo godło. Labry: błękitne, podbite złotem.

Według Dachnowskiego identyczny był herb Lniski, ale miał dodatkowo dewizę UTRAQUE DUCE.

Wariant tego herbu, przysługujący Sultzen-Skrzyszewskim, nazywany Skrzeszewski (Skryszewski, Skrzyszewski, Sultzen-Skryszewski, Lniski odmienny, Ostoja Odmienny) przedstawiał samą tarczę Ostoi Pruskiej, z księżycami z twarzą, nakrytą koroną szlachecką, bez klejnotu, hełmu i labrów.

Najwcześniejsze wzmianki[edytuj]

Ostoja Pruska znana była już Dachnowskiemu (Herbarz szlachty Prus Królewskich...), ponadto przytoczyli ją m.in. Niesiecki (jako herb Fincków), Ostrowski (Księga herbowa rodów polskich) i Chrząński (Tablice odmian herbowych). Wariant Sultzen-Skrzyszewskich pochodzi od Nowego Siebmachera.

Rodzina Fincków[edytuj]

 Osobny artykuł: Finck von Finckenstein.

Rodzina Lniskich[edytuj]

Rodzina Skrzeszewskich[edytuj]

Mało znana rodzina szlachecka, wywodząca się ze wsi Skrzeszewo Żukowskie. Protoplastą rodu był być może Henryk Scholcze (Heinrich Scholcze), który otrzymał w 1349 roku Skrzeszewo na prawie magdeburskim od komtura gdańskiego Henryka von Rechter. Skrzeszewscy używali przydomka Sulczen (Sultzen), będącego być może reminiscencją przezwiska (bądź stanowiska, Schulze znaczy po niemiecku sołtys) przodka. Pierwsza wzmianka dotycząca nazwiska Skrzeszewski pochodzi z 1571 (Stentzeslaus, Joannes et Andreas Szkrziesziewski). Pod koniec XVI właścicielkami jednej trzeciej Skrzeszewa były "panny Skrzeszewskie" - Dorota i Katarzyna wraz z braćmi. Po śmierci braci w 1602, panny zapisały swój dział we wsi klasztorowi norbertanek w Żukowie. O dział ten toczył później spór sądowy z norbertankami w 1629 jakiś Lniski, mający wcześniej nazywać się Skrzeszewski. Fakt ten oraz identyczność herbów Lniskich i Skrzeszewskich, zdaje się wskazywać na bliskie pokrewieństwo obu rodzin używających Ostoi Pruskiej. W wieku XVII rodzina nie posiadała już żadnych działów w gnieździe ani w innych dobrach na Pomorzu. Jednak wzmianki o rodzie sięgają jeszcze kolejnego wieku: Katarzyna Skrzeszewska z domu Pawłowska figuruje w aktach hipotecznych Zbrachlina w połowie XVIII wieku, zaś Żernicki podaje, że Skrzeszewscy służyli w armii pruskiej. Ponadto, według Ledebura, mieli Skrzeszewscy w 1727 dobra we wsi Krissau (Skrzeszewo). Informacja ta jest zapewne błędna.

Kwestia powiązania z Ostoją[edytuj]

Herb Ostoja Pruska ma wspólne elementy z polskim herbem Ostoja. Są nimi dwa półksiężyce w identycznym układzie, oraz umieszczenie dodatkowego godła pomiędzy nimi. Fakt ten, czego wyrazem jest nadanie nazwy Ostoja Pruska, spowodował, że część polskich heraldyków jest skłonna uważać ten herb za odmianę Ostoi. Jest to zgodne z elementem polskiej tradycji heraldycznej, wedle której niektóre herby, nawet niepowiązane, klasyfikowano w obrębie jednej rodziny odmian, tylko na podstawie podobieństwa wyglądu. Jeden z pierwszych polskich herbarzy przytaczających ten herb, Kaspra Niesieckiego, przy rodzinie Fincków opisuje jak wyżej herb Ostoja Pruska, ale nazywa go Ostoją[1]. Ostoja Pruska jest odmianą Ostoi m.in. według Przemysława Pragerta i Alfreda Znamierowskiego[2], natomiast jako herb niepowiązany klasyfikują ją m.in. Juliusz Karol Ostrowski[3], a za nim Tadeusz Gajl[4].

Herbowni[edytuj]

Fink (Finck, Finck von Finckenstein, Finke), Lniski, Skrzeszewski (Skryszewski, Skrzezewski, Skrzyszewski, Skrzyszowski, Szkrziesziewski), także z przydomkiem Sultzen (Sulczen).

Przypisy

  1. Kasper Niesiecki: Herbarz polski Kaspra Niesieckiego S.J.. Jan Nepomucen Bobrowicz. Lipsk: Breitkopf i Haertel, 1839, s. 23.
  2. Alfred Znamierowski: Herbarz rodowy. Warszawa: Świat Książki, 2004, s. 142. ISBN 83-7391-166-9.
  3. Juliusz Karol Ostrowski: Księga herbowa rodów polskich. T. 2. Warszawa: Główny skład księgarnia antykwarska B. Bolcewicza, 1897-1906, s. 246.
  4. Tadeusz Gajl: Herbarz polski: od średniowiecza do XX wieku. Gdańsk: L&L, 2011, s. 278. ISBN 978-83-60597-68-2.

Bibliografia[edytuj]

  • Przemysław Pragert: Herbarz szlachty kaszubskiej. T. 2. Gdańsk: Wydawn. BiT, 2007, s. 176-177, 292. ISBN 9788392442592.

Linki zewnętrzne[edytuj]