Płochacz czarnogardły

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Płochacz czarnogardły
Prunella atrogularis[1]
(Brandt, 1843)
Płochacz czarnogardły
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Nadrząd ptaki neognatyczne
Rząd wróblowe
Podrząd śpiewające
Rodzina płochacze
Rodzaj Prunella
Gatunek płochacz czarnogardły
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status iucn3.1 LC pl.svg

Płochacz czarnogardły (Prunella atrogularis) – gatunek małego ptaka z rodziny płochaczy. Występuje w zachodniej i centralnej Azji. Nie jest zagrożony wyginięciem.

Taksonomia[edytuj | edytuj kod]

Po raz pierwszy gatunek opisał Johann Friedrich Brandt w 1843. Holotyp pochodził z Semeju (dawniej Semipałatyńsk; północno-wschodni Kazachstan). Nowemu gatunkowi nadał nazwę Accentor atrogularis[3]. Obecnie (2017) Międzynarodowy Komitet Ornitologiczny (IOC) umieszcza płochacza czarnogardłego w rodzaju Prunella. Wyróżnia 2 podgatunki[4]. Dwa proponowane podgatunki, P. a. lucens i P. a. menzbieri zsynonimozowano z P. a. huttoni[5].

Podgatunki i zasięg występowania[edytuj | edytuj kod]

IOC wyróżnia następujące podgatunki[4]:

Zagubione ptaki odnotowywano m.in. w Niemczech (styczeń 2012 – drugie stwierdzenie[6]), Francji (1997 – pierwsze stwierdzenie[7]), Turcji (2014 – pierwsze stwierdzenie[8]), Finlandii (do października 2016 – 11 stwierdzeń), Szwecji (do listopada 2017 – 9 stwierdzeń)[9], Norwegii (2013 – pierwsze stwierdzenie)[10], na Litwie (2015 – pierwsze stwierdzenie)[11], na Słowacji[12], w Kuwejcie (1995 – pierwsze stwierdzenie)[13]. W 1975 miało miejsce pierwsze stwierdzenie dla Omanu; początkowo ptaka błędnie zidentyfikowano jako płochacza pstrego (P. ocularis). Po 20 dniach od obserwacji ptak został zabity i przekazany do Muzeum Historii Naturalnej w Tring[14]. Zagubione ptaki notuje się też w nietypowych rejonach w Rosji, np. w regionie Kirowa w 2015; ogółem rzadko te ptaki pojawiają się w równinnych, europejskich częściach Rosji[15].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Długość ciała wynosi 13,5[16]–17 cm, masa ciała 14,5–23,6 g. Długość skrzydła u samców: 68–77 mm, u samic: 68–73 mm[17]. W szacie godowej płochacze czarnogardłe mają ciemnobrązowe ciemię, niekiedy z szaropłowymi krawędziami piór. Szyja i górna część grzbietu mają barwę płowobrązową, pokryte są ciemnobroązowymi paskami. Kuper i pokrywy nadogonowe szarobrązowe. Brew jasna, niemal biała, sięga aż po kark. Kantarek, pokrywy uszne, broda i gardło ciemnobrązowe, pierś płowa (ciepła, pomarańczowa[16]). Pozostała część spodu ciała ma barwę brudnobiałą, na bokach występują ciemnobrązowe paski. Nogi żółte, tęczówka brązowa[17]. Na jesieni płochacze czarnogardłe można odróżnić od innych po jasnej, płowordzawej brwi oraz białych końcówkach czarnych piór na gardle[16].

Ekologia i zachowanie[edytuj | edytuj kod]

Ptak sfotografowany w okolicach Tian Shan Observatory (nieopodal Ałmaty)

Płochacze czarnogardłe gniazdują w lasach iglastych (ze świerkami, modrzewiami, jodłami) z zakrzewionymi przecinkami, lasach mieszanych z osikami i brzozami oraz świetlistych lasach jałowcowo-świerkowych na wysokości 1400–2800 m n.p.m. w Tienszan i 1400–2000 m n.p.m. w Ałtaju. Podczas przelotów odwiedzają lasy, w tym nadrzeczne, ogrody, zachwaszczone tereny, rzadko trzcinowiska[17]. Płochacze czarnogardłe odzywają się delikatnym ti-ti-ti, podobnie jak inni mali przedstawiciele rodzaju. Ich pieśń przypomina pieśń pokrzywnicy (P. modularis), jest bezładna i wykazuje niewielki zakres tonalny, zwrotki są nieznacznie cichsze i krótsze. Mniej jest w niej czystych nut, niż u pokrzywnicy[16]. Płochacze czarnogadłe żywią się głównie owadami i innymi stawonogami, jedzą także pozostałe bezkręgowce, w tym ślimaki. Zjadają także ziarno, głównie zimą[5].

Lęgi[edytuj | edytuj kod]

Większość informacji na temat rozrodu płochaczy czarnogardłych pochodzi z badań nad przedstawicielami P. a. huttoni prowadzonych w Tienszan. Okres lęgowy trwa od maja do sierpnia. Prawdopodobnie ptaki te wyprowadzają dwa, być może trzy lęgi[5]. Pary gniazdują 40–200 m od siebie. Gniazda umieszczone są na drzewach (świerkach, modrzewiach) lub krzewach (jałowcach, wiciokrzewach, wierzbach, różach dzikich, dereniach) na wysokości 0,4–15 m nad ziemią (zazwyczaj 1–2 m). Budulec stanowią cienkie gałązki, suche trawy i mech, wyściółkę zaś włosie, puch roślinny i pióra. Gniazdo buduje samica; zajmuje jej to 7–18 dni. Zniesienie liczy 3–6 jaj. Inkubacja trwa 11–14 dni, samica wysiaduje sama; samiec okazjonalnie ją karmi. Obydwa ptaki z pary karmią młode, które opierzają się w pełni po 11–14 dniach[17].

Status[edytuj | edytuj kod]

IUCN uznaje płochacza czarnogardłego za gatunek najmniejszej troski (LC, Least Concern) nieprzerwanie od 1988 (stan w 2017). BirdLife International ocenia trend populacji jako stabilny[18].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Prunella atrogularis, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. Prunella atrogularis. Czerwona księga gatunków zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.).
  3. Johann Friedrich Brandt. Remarques sur trois espèces nouvelles d'oiseaux chanteurs appartenant aux genres Saxicola et Accentor. „Bulletin de la Classe physico-mathématique de l'Académie impériale des sciences de Saint-Pétersbourg”. 2, n. 9–10. s. 140. 
  4. a b Frank Gill & David Donsker: Waxbills, parrotfinches, munias, whydahs, Olive Warbler, accentors & pipits. IOC world Bird List (v7.3), 31 lipca 2017. [dostęp 3 grudnia 2017].
  5. a b c d e Hatchwell, B. & de Juana, E.: Black-throated Accentor (Prunella atrogularis). W: del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.). Handbook of the Birds of the World Alive [on-line]. 2017. [dostęp 3 grudnia 2017].
  6. Lissak, W., & Nowak, M.. Zweiter Nachweis der Schwarzkehlbraunelle Prunella atrogularis in Deutschand. „Limicola”. 26, s. 129–137, 2012. 
  7. Colin Davies& J.T. R. Sharrock. The European Bird Report. „British Birds”. 93, s. 415-427, 2000. 
  8. Arzu Gürsoy Ergen & Y. Sancar Barış. First record of Black-throated Accentor, Prunella atrogularis (Brandt, 1884), in Turkey. „Zoology in the Middle East”. 62, s. 367-369, 2016. 
  9. Search for observations: Prunella atrogularis. tarsiger.com. [dostęp 4 grudnia 2017].
  10. Frode Falkenberg: En gjest fra Ural. Norsk Ornitologist Forening, 29 listopada 2013. [dostęp 5 grudnia 2017].
  11. Цуд на Каляды: злапаны новы для Літвы від птушак. , 24 grudnia 2015. Birdwatch.by. [dostęp 4 grudnia 2017]. 
  12. Vladimír Slobodník & Roman Slobodník. Prehľad krúžkovania vtákov na Slovensku v roku 2010 (Bird-ringing results in Slovakia in 2010). „Tichodroma”. 23, s. 71–76, 2011. 
  13. N. Cleere , D. Kelly & C.W.T. Pilcher. [https://www.tandfonline.com/doi/pdf/10.1080/03078698.2000.9674241 Results from a late autumn ringing project in Kuwait, 1995]. „Ringing & Migration”. 20, s. 186-190, 2000. 
  14. Alstrom, P.. A Radde's accentor Prunella ocularis from Oman reidentified as black-throated accentor P. atrogularis. „Sandgrouse”. 13, pt. 2, 1991. 
  15. В.Н.Сотников. Черногорлая завирушка Prunella atrogularis – новый вид птиц Кировской области. „Русский орнитологический журнал”. 25, s. 1037-1039, 2016 (ros.). 
  16. a b c d Lars Svensson: Przewodnik Collinsa. Ptaki. Wyd. II. warszawa: MULTICO, 2017, s. 274–275. ISBN 978-83-7763-406-6.
  17. a b c d Black-throated Accentor Prunella atrogularis (Brandt, 1844). Kazakhstan Birdwatching Community. [dostęp 3 grudnia 2017].
  18. Black-throated Accentor Prunella atrogularis. BirdLife International. [dostęp 3 grudnia 2017].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]