Piwo grodziskie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Etykieta piwa grodziskiego

Piwo grodziskie (pot. Grodzisz, niem. Graetzer Bier) – gatunek piwa pszenicznego pochodzący z Wielkopolski

Historia[edytuj | edytuj kod]

Piwo grodziskie produkowane było w Wielkopolsce prawdopodobnie od czasów średniowiecza. Od XVI wieku głównym ośrodkiem jego produkcji stał się Grodzisk Wielkopolski (stąd nazwa), gdzie jako marka występowało ono pod nazwami Grätzer, Grodzisz i Grodziskie. W latach 1929-1993 piwo było objęte ochroną prawną jako wyrób regionalny. Jego wytwarzanie na mocy rozporządzenia Rady Ministrów zostało ograniczone tylko do terenu miasta Grodzisk Wielkopolski[1].

Był to jedyny znany w czasach najnowszych czysto polski gatunek piwa górnej fermentacji, którego receptura i oryginalny sposób produkcji przetrwał w niemal niezmienionej formie do XX wieku[2]. Piwo to w okresie zaborów i po I wojnie światowej cieszyło się dużym uznaniem w Niemczech. Było też głównie tam eksportowane. W latach siedemdziesiątych XIX wieku rocznie wytwarzano 24 000 hl piwa[3]. W dwudziestoleciu międzywojennym dużą rolę w jego promocji odegrał browarnik i piwowar austriackiego pochodzenia Antoni Thum, który zmonopolizował rynek tego gatunku piwa.

Plakat reklamowy - okres międzywojenny

Od 1922 roku wytwarzaniem piwa grodziskiego zajmowały się tylko Zjednoczone Browary Grodziskie. Również w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej zachowano monopol na jego produkcję i wytwarzano je tylko w zakładach w Grodzisku Wielkopolskim. Produkcja była prowadzona do 1993 roku. Została zakończona, gdy miejscowy browar został zlikwidowany przez Lech Browary Wielkopolski. Jako przyczynę rezygnacji z produkcji Grodzisza podawano jej nieopłacalność[4].

Od kilku lat trwają starania o reaktywację produkcji piwa w Grodzisku Wielkopolskim. Projekt ten jak do tej pory nie doczekał się realizacji. Pojawiają się jednak inne inicjatywy. W 2003 roku z inspiracji wielkopolskiego przedsiębiorcy Zbigniewa Drzymały, zostało wytworzone na niewielką skalę okolicznościowe Piwo Groclin Grodziskie. Nie był to jednak oryginalny Grodzisz, lecz piwo typowo belgijskie górnej fermentacji, wyprodukowane w Browarze Palm w Steenhuffel i następnie rozlane do butelek w Browarze Belgia w Kielcach. W 2010 roku w browarze restauracyjnym Grodzka 15 w Lublinie na zlecenie pasjonatów piwowarstwa domowego Ziemowita Fałata i Grzegorza Zwierzyny uwarzone zostało okolicznościowe piwo à la Grodziskie[5]. Piwo to swoją premierę miało na Festiwalu Birofilia 2010 w Żywcu, a od 2011 roku jest ono produkowane komercyjnie w Browarze na Jurze przez browar kontraktowy Pinta[5][6]. Piwo à la Grodziskie z Lublina i z Zawiercia powstało na bazie receptury zestawu do samodzielnego warzenia piwa przygotowanego przez firmę Browamator[7]. W odróżnieniu od prawdziwego Grodzisza do jego produkcji wykorzystano nie słód wędzony pszeniczny, a słód pszeniczny jasny i słód wędzony jęczmienny.

W 2010 roku podobne produkty zostały wyprodukowane okolicznościowo w Czechach przez Pivovar Kocour z Varnsdorfu (Grodziczki) i Pivovarský Dům w Pradze (Grodziskie). Piwo uwarzone w stolicy Czech został poddane fermentacji na oryginalnych drożdżach do piwa grodziskiego namnożonych w Instytucie Technologii Fermentacji Politechniki Łódzkiej.

Od 2009 roku eksperymenty z produkcją piwa grodziskiego podejmowane są przez małe browary w krajach Skandynawii, a poza Europą w Stanach Zjednoczonych Ameryki i Kanadzie. Kilka amerykańskich browarów restauracyjnych i rzemieślniczych podjęło się wytwarzania niewielkich partii tego gatunku piwa m.in. Iron Hill Brewery & Restaurant w Newark (Grodziski)[8] Blind Bat Brewery w Centerport (Vlad the Inhaler)[9] i House Ales w Toronto (X Kliber Gratzer Ale).

W styczniu 2014 roku premierę miało piwo Smoked Cracow uwarzone przez modlnicką Pracownię Piwa. Od 2014 roku reaktywację produkcji piwa grodziskiego w Grodzisku Wielkopolskim zapowiada Browar Fortuna[10].

Opis[edytuj | edytuj kod]

Piwo pszeniczne, dymione, jasne, lekkie, górnej fermentacji, refermentowane, o wysokim nasyceniu dwutlenkiem węgla, klarowne z osadem drożdżowym na dnie butelki. Piwo cechowało się lekką goryczką chmielową i charakterystycznym aromatem wędzonego słodu. Zawierało od 2,5% do 5% alkoholu.

Piwo grodziskie wytwarzane było w bardzo pracochłonnym procesie technologicznym. Do jego warzenia używano prawie wyłącznie słodu pszenicznego podwędzonego w dymie dębowym lub bukowym. Jako przyprawę stosowano chmiel z lokalnych plantacji wielkopolskich.

Poddawane ono było krótkiej fermentacji w beczkach w temperaturze od 15 do 20 stopni Celsjusza, po czym klarowano je karukiem, wytwarzanym z pęcherzów pławnych ryb jesiotrowatych. Następnie rozlewano je do butelek ze specjalnym szczepem drożdży charakterystycznym tylko dla tego gatunku i przez miesiąc przechowywano w leżakowni, gdzie na półkach refermentowało i dojrzewało. Wskutek tego procesu w butelkach z piwem powstawał efekt naturalnego, intensywnego musowania napoju w chwili otwarcia butelki.

W XX wieku poddano zmianom nieznacznie recepturę. Pierwotnie używano wyłącznie słodu pszenicznego, z czasem zwłaszcza w ostatnich dziesięcioleciach jego produkcji w zasypie zaczęto również stosować jęczmienny słód pilzneński. Do piwa grodziskiego o ekstrakcie 14% e.w. w ostatnich latach produkcji dodawano również składnik niesłodowany - cukier.

Odmiany piwa grodziskiego[edytuj | edytuj kod]

W 1990 browar w Grodzisku Wielkopolskim produkował trzy odmiany piwa grodziskiego:

  • Grodziskie - 7,7% e.w.
  • Grodzisz - 12% e.w.
  • Bernardyńskie - 14% e.w.

Grodziski Konkurs Piw Domowych[edytuj | edytuj kod]

Od 2006 r. w ramach Międzynarodowej Giełdy Birofiliów w Grodzisku Wielkopolskim organizowany jest Konkurs Piwowarów Domowych Prawie jak Grodzisz. Podczas tej corocznej imprezy piwowarzy z Polski i zagranicy konkurują ze sobą w próbie jak najwierniejszego odtworzenia piwa grodziskiego[11].

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

  • W przeszłości piwo grodziskie stosowane było powszechnie jako lekarstwo. Miało wpływać pozytywnie na układ pokarmowy. Zalecane było przez lekarzy w przypadku bólów brzucha.
  • Ze względu na: dojrzewanie w butelkach, kapsle wyściełane korkiem, podawanie w wysokich pokalach, wytwarzającą się przy otwarciu gęstą pianę i intensywność bąbelków piwo grodziskie nazywane było potocznie grodziskim szampanem.
  • W wielu domach grodziskich tradycją było picie piwa grodziskiego po obfitym śniadaniu wielkanocnym.
  • Według legendy powstanie tego gatunku piwa związane jest z postacią mnicha Bernarda z Wąbrzeźna. Miał swoim błogosławieństwem cudownie napełnić wyschniętą miejską studnię w Grodzisku tzw. pompę świętego Bernarda, z której później piwowarzy czerpali wodę do produkcji Grodzisza. Na pamiątkę tego wydarzenia co roku do klasztoru benedyktyńskiego w Lubiniu odbywała się procesja mieszkańców Grodziska Wielkopolskiego, która składała tam na grobie zakonnika jako wotum beczkę piwa grodziskiego.
  • Jędrzej Kitowicz w dziele: Opis obyczajów za panowania Augusta III w rozdziale O trunkach pisał o piwie grodziskim:


Więc gdy te tak rozmaite piwa ponastawały, łowickie, gielniowskie, wąchockie piwa estymacją swoją straciły, wszedłszy w rząd piw pospolitych; grodziskie zaś słynęło coraz bardziej po Wielkiej Polszcze, tak iż szlachcic tam, który nie miał w swoim domu piwa grodziskiego, poczytany był za mizeraka albo za kutwę. Tej estymacji przyczynili mu wiele doktorowie, przyznając mu cnotę wód mineralnych. Jest to piwo cienkie i smakowite, głowy nie zawracające; doktorowie we wszystkich chorobach, w których zabraniają wszelkich trunków pacjentom, grodziskie piwo pić pozwalają, owszem w pewnych chorobach pić go każą.

Przypisy

  1. Dz.U. 1929 nr 72 poz. 548
  2. Grodziskie (ang.). W: European Beer Guide [on-line]. europeanbeerguide.net. [dostęp 2011-01-13].
  3. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom II
  4. Polish Breweries (ang.). W: European Beer Guide [on-line]. europeanbeerguide.net. [dostęp 2011-01-13].
  5. 5,0 5,1 PINTA - pasjonaci piwa w akcji ! (pol.). browamator.pl. [dostęp 2011-05-07].
  6. Browar Pinta (pol.). browarpinta.pl. [dostęp 2011-05-07].
  7. Zob. A'la Grodziskie 8°Blg. browamator.pl. 2010-06-26.
  8. Iron Hill Brewery (ang.). ironhillbrewery.com. [dostęp 2011-09-14].
  9. Blind Bat Brewery (ang.). blindbatbrewery.com. [dostęp 2011-09-14].
  10. Anna Wyrwa-Sadowska: Piwo Grodziskie wróci do sklepów?. gloswielkopolski.pl, 2012-08-07. [dostęp 2012-10-22].
  11. Międzynarodowa Giełda Birofiliów Grodzisk Wielkopolski. grodziskie.pl. 2010-06-26.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Wikiquote-logo.svg
Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
Piwo
  • Adolf Warschauer, Gesellschaft fur die Provinz Posen 1893.
  • J. Starosta, Przemysł piwowarski w Grodzisku Wielkopolskim, Poznań 1967.
  • Jerzy Chrzanowski, Zarys Historii Piwa Grodziskiego, Grodzisk Wielkopolski 1986.
  • Hilary Majkowski, Grodzisk Wielkopolski. Przeszłość-zabytki-ludzie Poznań 1938.
  • Bogusław Polak, Grodzisk Wielkopolski. Zarys Dziejów, Grodzisk Wielkopolski 1990.
  • APP, Akta miasta Grodziska 1797-1950, 1200 - w tym także browary i inne o profilu przemysłowym.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]