Powieść detektywistyczna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Powieści detektywistyczne

Powieść detektywistyczna – odmiana gatunkowa powieści kryminalnej, w której kluczową postacią jest detektyw. Tematyką powieści detektywistycznej jest śledztwo, zmierzające do wykrycia sprawcy zbrodni opisanej na początku utworu. Popełnienie morderstwa w toku akcji powieści stanowi warunek konieczny, co odróżnia powieść detektywistyczną od kryminalnej.

Prekursorzy[edytuj | edytuj kod]

Za prekursora gatunku uważa się Edgara Allana Poe, autora głośnego Zabójstwa przy Rue Morgue. W powieści tej bohater – detektyw wypowiada znamienne słowa: „Śledztwo będzie dla nas rozrywką”. Zdanie to można uznać za najkrótszą definicję powieści detektywistycznej.

Narodziny powieści detektywistycznej[edytuj | edytuj kod]

Powieść detektywistyczna to odmiana relatywnie nowa, jej początki sięgają końca XVIII wieku i początku XIX. Wtedy też uchodziła za twórczość rozrywkową i określana była mianem literatury „groszowej”, „wagonowej” lub „kioskowej”. W tamtym okresie powieść detektywistyczna cieszyła się ogromną popularnością w Europie i w Ameryce. W Europie początki powieści detektywistycznej mają swoje korzenie w Wielkiej Brytanii i Francji. Prekursorem gatunku jest Amerykanin Edgar Allan Poe, a w późniejszych wiekach nurt powieści dedektywistycznych był kontynuowany przez Arthur'a Conan Doyle oraz brytyjskich pisarzy Złotego Wieku, aż do czasów powstania szkoły hard-boiled fiction w I poł. XX wieku[1].

Badacz literatury Julian Symons uznaje, że pojęcie literatury detektywistycznej było zjawiskiem pierwotnym, powstałym przed zdefiniowaniem wyznaczników literatury kryminalnej. Stanowi przy tym podstawy późniejszych amerykańskich powieści kryminalnych z XX wieku. Za twórczość podlegającą obu grupom, krytyk uznaje utwory literackie o zbrodni, a granicą między obszarami dotyczy postrzegania zbrodni jako tła powieści lub wątku nadrzędnego. Według Dennisa Portera powieść dedektywistyczna nie posiada wymiaru sakralnego, a kwestie etyczne (problem grzechu i kary oraz sensu ludzkiego istnienia) nie są tak istotne jak w powieści kryminalnej[2]. Wątek narracji porusza Tadeusz Żabski; według badacza w powieści detektywistycznej występuje narracja linearno-powrotna, o czym świadczy odkrywanie przez bohatera kolejnych zdarzeń z przeszłości. Główną metodą postępowania w śledztwie jest dedukcja, a świat przedstawiony odwzorowuje realizm dostępnego w danym czasie aparatu policyjnego i technik kryminalistycznych[3]. Wzmianek o śladach gatunku można doszukiwać się jeszcze wcześniej niż u Edgara Allana Poe. Badacz literatury Fereydoon Hoveyda odnajduje pewne poszlaki w pradawnych legendach beduińskich, Starożytnej Grecji czy w wielkich dziełach takich jak Księga tysiąca i jednej nocy, w micie o Edypie Sofoklesa lub w Hamlecie Szekspira[4].

Pierwsze dzieła i publikacje[edytuj | edytuj kod]

W wieku XVIII powstawały dzieła, które charakteryzowały się typowymi dla powieści detektywistycznej elementami. Przykładem takiego dzieła jest m.in. kronika zbrodni The Newgate Calendar (ang. The Malefactor’s Register), gdyż opowiada o kryminalistach z więzienia Newgate i ich losach. Historie skazańców były w dużej mierze prawdziwe, jako że przy ich powstawaniu bazowano na oficjalnych raportach londyńskiego Trybunału, a cel publikowania tych opowiadań był czysto edukacyjny. Wraz z rosnącym zainteresowaniem powieściami kryminalnymi, zaczęto również publikować biografie kryminalistów. Oprócz Wielkiej Brytanii kolejnym państwem gdzie zaczęto wydawać podobne opowiadania była Francja. Francuscy słynni detektywi to między innymi L. Madrain, P. Coignard czy Eugène François Vidocq, sławny kryminalista, który porzuca światek przestępczy i zostaje detektywem. Dzięki osobie Vidocq'a, postać detektywa pojawia się już w XIX-wiecznej literaturze beletrystycznej. W 1828 roku Francuz publikuje swoje wspomnienia, w których opisuje przestępczy światek i perypetie kryminalistów, co spotyka się z zainteresowaniem francuskich czytelników i staje się inspiracją dla takich wielkich pisarzy jak Charles Dickens, Honoré de Balzac, czy Edgar Allan Poe[5]. Odmiana jest dziś znana głównie dzięki twórczości Agathy Christie.

Powstawanie gatunku[edytuj | edytuj kod]

Edgar Allan Poe po dzień dzisiejszy postrzegany jest przez krytyków jako prekursor gatunku jakim jest powieść detektywistyczna. Dzieła francuskie, w tym te Vidocqa, zainspirowały go do napisania trzech krótkich nowel o charakterze kryminalnym: Zabójstwo przy Rue Morgue (1841), Tajemnica Marii Roget (1842), Skradziony list (1844). Akcja opowiadań Poego rozgrywa się w Paryżu, bohaterem opowiadań jest francuski obywatel. Te trzy opowiadania Poego otworzyły powieści detektywistycznej drogę do sukcesu, a dzięki ich publikacji można było wyodrębnić model, schemat tego typu powieści i wskazać typowe dla niej elementy: zagadkowa zbrodnia, wnikliwe i racjonalne śledztwo, rozwiązanie zagadki, obecność detektywa, którego dokładne poszukiwania prowadzą do zakończenia śledztwa. Trylogia Edgara Allana Poe okazała się być esencją tego typu gatunku; zagadka zbrodni może być rozwiązana tylko i wyłącznie wtedy, kiedy detektyw przeprowadzi racjonalne i logiczne śledztwo[6].

Nie tylko Poe wprowadził do światowej literatury postać słynnego i genialnego detektywa; brytyjski pisarz sir Arthur Conan Doyle stworzył postać prywatnego detektywa, który za pomocą metody dedukcyjnej rozwiązywał najtrudniejsze sprawy. W 1887 roku Conan Doyle opublikował pierwszą z serii powieść, Studium w szkarłacie, opowiadającą o przygodach Sherlocka Holmesa i doktora Johna Watsona. Do rozwoju gatunku znacząco przyczyniła się także brytyjska autorka Agatha Christie i stworzona przez nią postać Herkulesa Poirota, którego po raz pierwszy przedstawia w powieści Tajemnicza historia w Styles (1921)[7]. Inni znani autorzy zajmujący się tworzeniem powieści detektywistycznych to między innymi amerykański pisarz Raymond Chandler, który stworzył postać Philipa Marlowe’a, prywatnego detektywa rozwiązującego kryminalne zagadki Los Angeles. Dashiell Hammett, autor powieści kryminalnych, stworzył postać Sama Spade’a. Pomimo braku kontynuacji przygód detektywistycznych Spade’a, stał się on bardzo ważną postacią gatunku, jakim jest powieść detektywistyczna. Dzieło amerykańskiego pisarza Sokół maltański (1930) stało się niezwykłe popularne na całym świecie, co poskutkowało przeniesieniem powieści na ekran w 1941 roku. Prócz Amerykanów, bardzo ważnym autorem powieści detektywistycznych jest Georges Simenon, który stworzył serię detektywistyczną o komisarzu Maigret; cykl składa się z 75 powieści i 28 opowiadań, napisanych pomiędzy 1929–1972.

Holenderski pisarz Robert van Gulik, przetłumaczył na język angielski XVIII-wieczny anonimowy manuskrypt chiński i w oparciu o jego treść, opublikował w 1949 roku powieść detektywistyczną pod tytułem Dee Goong An (ang. Celebrated Cases of Judge Dee). W ten sposób stworzył postać, która analizuje i przeprowadza śledztwo; główny bohater-sędzia to pierwowzór klasycznego detektywa, który stara się rozwiązać zagadkę zbrodni. Posługuje się wszelkimi dostępnymi mu środkami. Tym samym Gulik "usprawnił" w powieści znane z wcześniejszych wieków techniki detektywistyczne. Van Gulik przez kolejne dwadzieścia lat publikował coraz to nowsze przygody sędziego Di, ostatecznie seria o detektywie liczy szesnaście tomów. Sędzia Di stanowi azjatycki odpowiednik powieści C. Auguste Dupina, Sherlocka Holmesa czy Herkulesa Poirot'a[8]. We współczesnej odmianie powieści detektywistycznej występuje konwencja naturalności, spontaniczności. Ważnym elementem jest wzmonienie „normalnej” reakcji czytelnika, nawet w momencie konfrontacji z nierealnymi zdarzeniami czy zjawiskami. Przykładem może być wypowiedź z Nocy w Bibliotece Agathy Chistie; w powieściach trupy leżą zawsze w bibliotece[9].

Główne szkoły[edytuj | edytuj kod]

W XIX-wiecznej Europie tworzą się dwie główne szkoły: francuska, do której należeli słynni pisarze tacy jak Émile Gaboriau, Maurice Leblanc, Pierre Souvestre, Pierre Boileau, Thomas Narcejac i Belg Georges Simenon, oraz anglosaska, do której przynależeli Arthur Conan Doyle, Agatha Christie czy Gilbert Keith Chesterton[10].

Krytyka[edytuj | edytuj kod]

Większa część powieści detektywistycznych uznawana jest za literaturę drugiej kategorii z powodu licznych sprzeczności w fabule oraz stosowania technik perswazyjnych, narzucjących czytelnikowi styl percepcji czy tok rozumowania[11]. Brak w niej jakości i skierowana jest do czytelnika mało wymagającego, mającego na celu tylko i wyłącznie rozrywkę. Istnieją jednak dzieła, które zostały docenione przez krytyków literackich za swoją perfekcyjną strukturę, narrację czy mistrzowski rozwój napięcia i intrygi. Autorzy tacy jak Graham Greene, Alain Robbe-Grillet, Adolfo Bioy Casares czy Jorge Luis Borges posłużyli się narracyjnymi technikami powieści kryminalnej w niektórych ze swoich dzieł.

Efekt pseudokryminalny[edytuj | edytuj kod]

Rozwój powieści kryminalnych, i liczne modyfikacje w obrębie charakterystyki i tendencji spowodowały, że nie tylko autorzy powieści, ale i osoby w jakimś stopniu związane z tematem dzieł, zaczęli wykorzystywać elementy „kryminalne” w swoich dziełach. Doprowadziło to do powstania efektu pseudokryminalnego. Dlatego też dzieła, w których pojawiały się błędnie interpretowane elementy świata przedstawionego, w rzeczywistości nie mogły same w sobie być nazwane powieścią kryminalną czy detektywistyczną. W świecie literackim pojawiła się niezliczona ilość różnego rodzaju powieści, opowiadań czy nowel, których fabuła traktuje czynniki kryminalne jako wątki poboczne. Autorzy, którzy zastosowali w dziełach elementy pseudokryminalne to m.in. Roberto Bolaño, Ricardo Piglia lub Guillermo Fadanelli[12].

Cechy gatunku[edytuj | edytuj kod]

Sherlock Holmes i doktor Watson, ilustracja z Sidney Paget, która została wyróżniona w magazynie The Strand Magazine, wrzesień 1893 roku

Świat przedstawiony[edytuj | edytuj kod]

  • zamknięty – sposób literackiego opisu morderstwa, który wskazuje brak innych podejrzanych prócz ofiary. Jest to tzw. zagadka zamkniętego pokoju (ang. locked room), znana dzięki twórczości Leroux'a[13]. Odmianę cechują ograniczenia zarówno w sensie liczby poszlak, osób podejrzanych, jak i przestrzeni. Świat przedstawiony jest obszarem porządkowanym w wyniku prowadzonego dochodzenia. Podstawowe pytanie dotyczy wówczas sprawcy, kim on jest, co dokładnie się wydarzyło oraz w jakich okolicznościach. Brakuje wątków pobocznych, dlatego nie jest podejmowana kwestia motywów działania sprawcy.
  • świat jednoznaczny moralnie – rodzaj świata przedstawionego, gdzie śledztwo zawsze doprowadza do ujawnia prawdy, a sama zbrodnia jest bezsprzecznym aktem zła[14]. Wyjątkiem są powieści z niedookreślonym pojęciem etyki w fabule, gdzie zaciera się granica między dobrem i złem; dedektyw może być zarówno śledczym jak i sprawcą[15].

Bohater[edytuj | edytuj kod]

  • najczęściej prywatny detektyw (Herkules Poirot, Sherlock Holmes, Sir Henry Merrivale) lub detektyw – amator (Panna Marple, dr Gideon Fell), który stoi na straży moralności.
  • bohaterem może być też dziennikarz śledczy, który często wspomaga działania policji lub im się przeciwstawia, prowadząc swoje śledztwo w sprawie przestępstwa; m.in. losy Mikaela Blomkvista, bohatera sagi Millenium Stiega Larssona.
  • detektyw jest często postacią obiektywną; kimś w rodzaju moralisty z dystansu przypatrującego się rozpadowi społeczeństwa. Bohater ten może nazywać się Marlowe albo Archer lub nawet Eberhard Mock, wszelako pozostaje busolą aksjologiczną. Taki właśnie musi być detektyw w powieści kryminalnej. To on jest bohaterem[16]. – tak definiuje bohatera literaturoznawca Mariusz Czubaj

Fabuła[edytuj | edytuj kod]

  • odwrócony porządek – często retrospektywny, zawiera liczne zwroty akcji, w rzeczywistości ukazuje następstwa wydarzeń w sposób achronologiczny (od teraźniejszości do przeszłości), a moment kulminacyjny w śledztwie następuje zazwyczaj na końcu powieści,
  • dominanta fabularna – nacisk położony na śledztwo, sama zbrodnia jest higieniczna, opisana zdawkowo,
  • metoda prowadzenia narracji: dedukcyjna. Detektyw nie szuka śladów za wszelką cenę, lecz spokojnie w skupieniu poddaje analizie poszczególne fakty,
  • powieść drogi – motyw powieści detektywistycznej oparty na zmiennym miejscu akcji i zerwaniu ciągłości przestrzennej (możliwość rozgrywania akcji fabuły w kilku lokalizacjach jednocześnie z nieustanną zmianą pobytu bohaterów). Akcja często toczy się w trakcie wycieczki lub podróży, a droga, którą pokonują bohaterowie, jest znaczona kolejnymi trupami. Do tego typu literatury zaliczyć można Śmierć na Nilu Agathy Christie[17].
  • powieść sielankowa – odmiana powieści detektywistycznej, gdzie autor opisuje iluzoryczny obraz społeczeństwa lub krajobrazu, w którym rozgrywa się akcja fabuły. Pozorna harmonia i spokojne życie zostaje zakłócone przez liczne niedomówienia i knucie intrygi. Najczęściej miejsce akcji staje się siedliskiem zła, zepsucia moralnego lub zbrodniczej intrygi. Częstym czynnikiem dezorientacji czytelnika jest zmowa milczenia, przechodząca z pokolenia na pokolenie. Występują tu charakterystyczne miejsca i postaci, które jednoznacznie odnoszą się do panujących streotypów. Bohater zjawia się w danym miejscu, bo prowadzi go tam śledztwo, ale zdarza się, że przypadkiem dociera w do podejrzanej okolicy[18]. Może nim być dziennikarz śledczy, prywatny dedektyw lub osoba reprezentująca organ prawny, jednak występująca w fabule jako osoba prywatna. Wtedy z racji wykonywanego zawodu posiada adekwatne umiejętności, by sprawnie rozwiązać zagadkę i przywrócić spokój. Iluzja przyjaznego i niewinnego klimatu bywa inspiracją dla filmowych twórców dreszczowców i horrorów. Na tych motywach opierają się też seriale, np. Miasteczko Twin Peaks.
  • zbrodnia sprzed lat – odmiana powieści detektywistycznej, w której główny bohater (śledczy) ma za zadanie rozwikłać tajemnicę z przeszłości. Czasem, by odkryć wydarzenia dotyczące przestępstwa, musi cofnąć się do wydarzeń sprzed lat (wątek retrospekcji). Zależnie od ustalonej przez pisarza konwencji, zagadka kryminalna może dotyczyć zbrodni sprzed roku lub kilku dekad. Herkules Poirot, jeden z bohaterów powieści kryminalnych Agathy Christie, twierdził, że z perspektywy czasu wszystko widać lepiej. Obecnie w tego typu powieściach, gdzie rozwiązania trzeba szukać w odmętach mrocznej historii i wydobywać wyblakłe wspomnienia z ostatnich żyjących świadków, specjalizują się Skandynawowie. W niektórych opowieściach historia sprzed lat ukazana zostaje za pomocą retrospekcji rozwijających się równolegle ze współczesną fabułą. Wątki te uzupełniają się nawzajem[19]. To także odmiana kryminału, którego akcja dzieje się w dawnych czasach (często w przeszłych wiekach). Przykładem wykorzystania wiedzy specjalistycznej i historycznej jest powieść Zakończeniem jest śmierć Agathy Christie. Dotyczy ona starożytnego Egiptu. Wątek historyczny odgrywa równoległą rolę w akcji fabuły jak samo śledztwo oraz jest tak samo istotny w ciągłości narracji[20].
  • powieść ze superzłoczyńcą – odmiana znana dzięki postaci profesora Moriarty w powieści Arthura Conan Doyle'a. Detektyw zazwyczaj zostaje postawiony przed trudnym zadaniem rozwikłania serii tajemniczych morderstw, często bestialskich. Sprawcą, a zarazem przeciwnikiem śledczego nie jest zwyczajny zbrodniarz, ale zły do szpiku kości geniusz zbrodni, często z wyraźnymi objawami psychotycznymi, m.in. psychopatii, schizofrenii, stanów maniakalnych etc[19]. Postrzegając superzłoczyńcę zarówno jako sprawcę zbrodnii i śledczego w jednej postaci, do tego rodzaju należy powieść Doktor Jeckyll i pan Hyde autorstwa Roberta Louis Stevenson'a. Z tą powieścią wiąże się motyw metamorfozy postaci, co w powieściach ze superzłoczyńcą występuje w kwestii świadomości sprawcy. Zostają nimi najczęściej boleśnie skrzywdzone w dzieciństwie ofiary przemocy psychicznej i fizycznej, które w dorosłym życiu dokonują z premedytacją aktu zemsty.
  • powieść detektywistyczna z wątkiem archeologicznym – występuje połączenie archeologii i zagadki kryminalnej, akcja powieści często toczy się na rozległym terenie wykopalisk, na którym doszło do zbrodni. Powieścią z wątkiem archeologicznym jest Morderstwo w Mezopotamii Agathy Christie, czy Tajemnica egipskiego grobowca. Starożytne tajemnice są też podstawą sensacyjnej powieści dedektywistycznej Siódmy papirus Wilbura Smitha.


Cechami powieści powieści detektywistycznych (kryminalnych ) ze względu na świat przedstawiony są pojęcia określające charakter następujących po sobie zdarzeń, opisy miejsc rozgrywania akcji, kontekstu sytuacyjnego, bądź konkretnych zjawisk mających wpływ na miejsce lub akcję fabuły. Ze względu na światopogląd w fabule wyróżnia się następujące cechy powieści dedektywistycznej: antropologiczna, etniczna, feministyczna, gejowska, lesbijska, metakulturowa, postkolonialna, postmodernistyczna, psychologiczna, społeczno-obyczajowa[21].

Reguły pisania powieści detektywistycznej[edytuj | edytuj kod]

S. S. van Dine w roku 1928 napisał dla „American Magazine” artykuł poświęcony tematyce detektywistycznej[22]. Esej miał przybliżyć sam gatunek, jak i być drogowskazem dla niedoświadczonych pisarzy. 20 przykazań autora powieści detektywistycznej stworzonych przez van Dine’a to wskazówki na temat m.in.:

  • rozmieszczenia wskazówek w fabule, by czytelnik odkrywał je razem z detektywem,
  • sztuczek wykorzystanych przez przestępcę,
  • omijania wątku miłosnego z udziałem detektywa,
  • detektyw nie może okazać się winowajcą,
  • przestępca może być zdemaskowany wyłącznie dzięki dedukcji,
  • tylko detektyw może rozwiązać zagadkę,
  • motywem przewodnim powieści nie musi być morderstwo,
  • przestępca powinien być postacią wyrazistą,
  • bez względu na liczbę ofiar, morderca może być tylko jeden,
  • przestępca może, ale nie musi należeć do mafii, tajnego stowarzyszenia itp.,
  • morderstwo musi zostać popełnione w realistyczny sposób, a metody dochodzenia prawdy mają być racjonalne i oparte na naukowych przesłankach,
  • rozwiązanie tajemnicy powinno być cały czas „na widoku”, lecz niedopowiedziane, tak, by czytelnik po przeczytaniu książki miał świadomość, że był w stanie sam rozwiązać zagadkę,
  • unikać dygresji, psychicznej analizy bohaterów itp.,
  • morderstwo powinno być zaplanowane,
  • powinny być wspomniane motywacje sprawcy, np. osobiste urazy, chęć zysku, zemsty itd.

Również A. Christie wypowiadała się na temat sztuki pisania dobrych powieści detektywistycznych. W swojej autobiografii napisała: Istota dobrego kryminału polega przecież na tym, że jego [morderstwa – przyp.] sprawcą musi być ktoś oczywisty, a przy tym z tego czy innego powodu okaże się, że nie jest wcale taki oczywisty, bo nie mógł chyba popełnić tego morderstwa. A jednak je popełnił[23].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Patrycja Włodek, Czarny kryminał Raymonda Chandlera w literaturze i filmie, Kraków 2011, s. 7.
  2. Ewa Mrowczyk-Hearfield, Badania literatury kryminalnej : propozycja, „Teksty Drugie : teoria literatury, krytyka, interpretacja”, 6 (54), Instytut Badan Literackich PAN, 1998, s. 91-93 [dostęp 2020-12-25]
  3. Tadeusz Żabski, Słownik literatury popularnej, Towarzystwo Przyjaciół Polonistyki Wrocławskiej, 1997, s. 320
  4. F. Hoveyda, Historia de la novela policiaca, Madrit: Alianza Editorial (El libro de bolsillo), 1967, op. cit., p. 15-16.
  5. Elena González-Cascos Jiménez, La conversión gramatical en la Obra de Raymond Chandler, Alicante: Biblioteca Virtual Miguel de Cervantes, 2002, p.2.
  6. Cerqueiro, Diana, Sobre la novela policíaca, Madrid: Universidad Compultense de Madrid, 2010, p. 2
  7. E. González-Cascos Jiménez, La conversión gramatical en la Obra de Raymond Chandler, Alicante: Biblioteca Virtual Miguel de Cervantes, 2002, p. 3
  8. F. Hoveyda, Historia de la novela policiaca, Madrit: Alianza Editorial (El libro de bolsillo), 1967, p. 11.
  9. M. Kraska, Zbrodnia w bibliotece albo Śledztwo w sprawie lektury: casus powieści detektywistycznej. Literatura i Kultura Popularna (19), 2014, s. 97-98.
  10. G. Herrera, J. José, El Canon de la novela negra y policíaca, Tejuelo: 2008, pp. 59-60
  11. Stanisław Barańczak, Poetyka polskiej powieści kryminalnej, s.80, „Teksty: teoria literatury, krytyka, interpretacja nr 6 (12)”, 1973.
  12. N. Pluta, La sombra del crimen : de la influencia del género criminal en la narrativa hispanoamericana del cruce de los milenios, Kraków: Wydawnictwo Naukowe UP, 2012, ISBN 978-83-7271-755-9,OCLC 827724574
  13. Tadeusz Żabski, Słownik literatury popularnej, Towarzystwo Przyjaciół Polonistyki Wrocławskiej, 1997, s. 320-321.
  14. Gaja Grzegorzewska, Portal Kryminalny, portalkryminalny.pl [dostęp 2021-01-02] (pol.).
  15. H. Heissenbuttel, Reguły gry powieści kryminalnej. Teksty: teoria literatury, krytyka, interpretacja (6),1973, s. 60,
  16. M. Czubaj, Etnolog w Mieście Grzechu: powieść kryminalna jako świadectwo antropologiczne. Gdańsk: Oficynka, 2010, s.17.
  17. M. Sadlik, Na dnie sumienia, czyli powieść tajemnic w służbie literatury tendencyjnej. "Acta Universitatis Lodziensis. Folia Litteraria Polonica", 50 (4), s. 54, 2019.
  18. Gaja Grzegorzewska, Portal Kryminalny, portalkryminalny.pl [dostęp 2021-01-02] (pol.).
  19. a b Grzegorzewska G., Kryminalne podgatunki, Gaja Grzegorzewska, cz. II, portalkryminalny.pl [dostęp 2020-11-21] (pol.).
  20. Ruszczyńska M., Kryminał: między tradycją a nowatorstwem, s. 172, Oficyna Wydawnicza Uniwersytetu Zielonogórskiego, Scripta Humana (5), 2016, ISSN 2353-1681.
  21. Justyna Tuszyńska, Zabójcy pojęć i tropiciele definicji. Praktyki teoretycznoliterackie w Internecie na przykładzie polskich portali kryminalnych, „Przegląd Kulturoznawczy”, 2 (32), Toruń 2017, s. 191-206.
  22. Gazetka z płytą DVD, z serii Klasyka kryminału – Columbo, Wyd. Oxford Educational, nr 8, s. 11.
  23. A. Christie, Autobiografia tom II, Wyd. Hachette, 2004, s. 47.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Barańczak S., Poetyka polskiej powieści kryminalnej, Teksty: teoria literatury, krytyka, interpretacja" nr 6, Wydawnictwo Instytutu Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk, 1973, ISSN 0324-8208.
  • Heissenbuttel H., Reguły gry powieści kryminalnej, Teksty: teoria literatury, krytyka, interpretacja" nr 6, Wydawnictwo Instytutu Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk, 1973.
  • Sadlik M., Na dnie sumienia, czyli powieść tajemnic w służbie literatury tendencyjnej, [w:] Acta Universitatis Lodziensis. Folia Litteraria Polonica", nr 50 (4), Łódź 2019.
  • Tuszyńska J., Zabójcy pojęć i tropiciele definicji. Praktyki teoretycznoliterackie w Internecie na przykładzie polskich portali kryminalnych [w:] „Przegląd Kulturoznawczy", nr 32 (2), 2017, ISSN 1895-975X.
  • Włodek P., Czarny kryminał Raymonda Chandlera w literaturze i filmie, Kraków 2011,
  • Ruszczyńska M., Kryminał: między tradycją a nowatorstwem, Oficyna Wydawnicza Uniwersytetu Zielonogórskiego, [w:] „Scripta Humana”, nr 5, 2016, ISSN 2353-1681.
  • Pluta N., La sombra del crimen : de la influencia del género criminal en la narrativa hispanoamericana del cruce de los milenios, Kraków: Wydawnictwo Naukowe UP, 2012,ISBN 978-83-7271-755-9.
  • M. Czubaj, Etnolog w Mieście Grzechu: powieść kryminalna jako świadectwo antropologiczne. Gdańsk: Oficynka, 2010.
  • Colmeiro, F. J., 1958, La novela policiaca española : teoría e historia crítica, wyd. I, Barcelona: Anthropos, 1994, ISBN 84-7658-447-4.
  • Hoveyda F., Historia de la novela policiaca, Madrit: Alianza Editorial (El libro de bolsillo), 1967.
  • Jiménez E.G.C., La conversión gramatical en la Obra de Raymond Chandler, Alicante: Biblioteca Virtual Miguel de Cervantes, 2002.
  • Cerqueiro D., Sobre La Novela policíaca., „Ángulo Recto. Revista De Estudios Sobre La Ciudad Como Espacio Plural”, 2 (1), 2010.
  • Hoveyda F., Historia de la novela policiaca, Madrit: Alianza Editorial (El libro de bolsillo), 1967.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

  • Grzegorzewska G., Kryminalne podgatunki, Gaja Grzegorzewska, portalkryminalny.pl
  • Grzegorzewska G., Kryminalne podgatunki, Gaja Grzegorzewska, cz.II, portalkryminalny.pl