Powstanie praskie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Powstanie praskie
Powstanie majowe ludu czeskiego
Front wschodni II wojny światowej
Ilustracja
Pomnik powstańców praskich autorstwa Josefa Malejovský'ego koło mostu Barikádníků w Pradze
Czas 59 maja 1945
Miejsce Praga
Terytorium Protektorat Czech i Moraw
Wynik zwycięstwo czeskie, kapitulacja wojsk niemieckich w Pradze; rozbicie głównych sił Grupy Armii „Środek" przez wojska radzieckie
Strony konfliktu
 III Rzesza  Czechosłowacja
Rosja ROA

 ZSRR

Dowódcy
III Rzesza Karl Hermann Frank
III Rzesza Rudolf Toussaint
III Rzesza Carl Friedrich von Pückler-Burghauss
Czechosłowacja Otakar Machotka
Rosja Siergiej Buniaczenko

Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Iwan Koniew

Siły
40 000 żołnierzy Czechosłowacja 30 000 powstańców
Rosja 18 000 żołnierzy
Straty
dokładne dane nieznane; przypuszczalnie ponad 1000 zabitych Czechosłowacja 3561 powstańców i ok. 4000 cywili zabitych
Rosja 300 zabitych
Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich 692, z czego w samej Pradze 30
Niemiecki kolaborant Alois Kříž aresztowany w czasie powstania

Powstanie praskie (czes. Pražské povstání) – powstanie ludności Pragi przeciw administracji niemieckiej, wojskom niemieckim oraz kolaboracyjnemu rządowi i administracji czeskiej. Trwało od 5 do 9 maja 1945 roku. W obliczu wchodzącej w życie 8 maja 1945 bezwarunkowej kapitulacji całej III Rzeszy powstanie praskie zakończyło się kapitulacją i szybką ewakuacją wiekszości Niemców w stronę wojsk amerykańskich oraz zajeciem Pragi przez wojska radzieckie. Powstanie praskie było częścią powstania majowego ludu czeskiego i było związane z radziecką operacją praską[1].

Siły walczących stron[edytuj kod]

Na terenie Czech i Moraw stacjonowała niemiecka Grupa Armii „Środek” feldmarszałka Ferdinanda Schörnera licząca około miliona żołnierzy, z czego w walkach w samej Pradze wzięło udział około 40 tysięcy żołnierzy.

Siły powstańcze liczyły około 30 tysięcy bojowników. Poza tym, w powstaniu aktywny udział wzięło około 100 tysięcy cywili czeskich, którzy zbudowali około tysięca barykad, opatrywali rannych i dostarczali powstańcom: żywność, lekarstwa, broń i amunicję.

Drugiego dnia zrywu do powstańców dołączyli, tzw. "własowcy", czyli Rosjanie walczacy po stronie III Rzeszy. Była to 600 Dywizja Piechoty Rosyjskiej Armii Wyzwoleńczej, pod dowództwem Siergieja Buniaczenki, w sile około 18 tysięcy żołnierzy.

9 maja do Pragi wkroczyły jednostki 1 Frontu Ukraińskiego Armii Czerwonej pod dowództwem marszałka Iwana Koniewa.

Przebieg[edytuj kod]

Spontaniczne starcia ludności z wojskami okupacyjnymi rozpoczęły się w Pradze 4 maja. 5 maja przeobraziły w powstanie kierowane przez komunistów.

Dwa dni potem, 7 maja, sytuacja czeskich powstańców stała się krytyczna. Mimo budowy niemal tysiąca powstańczych barykad czołgi hitlerowskie wtargnęły na ulice śródmieścia Pragi. Wobec takiej sytuacji Stawka Najwyższego Naczelnego Dowództwa Armii Czerwonej zażądała od wszystkich wojsk maksymalnego zwiększenia tempa pościgu prowadzonego w ramach operacji praskiej. Z godziny na godzinę sytuacja powstańców w Pradze stawała się katastrofalna.

Wtedy pomocy Czechom udzieliła - do tej pory walcząca po stronie niemieckiej - doskonale uzbrojona dywizja Rosyjskiej Armii Wyzwoleńczej (ROA), tzw. własowcy. Jednak Niemcy nadal błyskawicznie dławili powstanie. Opanowali centrum miasta i rozpoczęli represje wobec powstańców i ludności. Do akcji weszły działa samobieżne, miotacze ognia i SS-mani z pobliskiego poligonu w Benešovie tworzący Kampfgruppe Wallenstein.

W tym czasie, 8 maja 1945 o godz. 02.41, Niemcy podpisali bezwarunkową kapitulację Trzeciej Rzeszy. Akt kapitulacji mówił o zaprzestaniu działań zbrojnych przez wszystkie siły lądowe, morskie i powietrzne będące pod dowództwem niemieckim w dniu 8 maja o godzinie 23.01 czasu środkowoeuropejskiego.

W tej sytuacji, wygrywający w Pradze Niemcy podjęli pertraktacje z powstańcami, zakończone kapitulacją wojsk niemieckich. Na mocy „Protokołu o kapitualcji Niemieckich Sił Zbrojnych w Pradze” wojska niemieckie zostały rozbrojone[1]. Powstańcy przejęli wszystkie bazujące w Pradze samoloty luftwaffe i broń pancerną. Jednocześnie powstańcy zgodzili się na ochronę rozbrojonych żołnierzy niemieckich przed miejscową ludnością[1] oraz na ich ewakuację w stronę wojsk amerykańskich, które przebywały w okolicach Pilzna.

Aktu kapitulacji nie uznały niemieckie jednostki Waffen SS i pod dowództwem SS-Gruppenführera Carla von Pücklera kontynuowały walkę w Pradze do 9 maja, gdy w nocy, do miasta wkroczyły pierwsze oddziały sowieckie.

Ofensywa radziecka w Czechach trwała jeszcze dwa dni. Prowadzona z wielu kierunków, udaremniła wycofanie się z okolic Pragi większości niemieckich sił Grupy Armii „Środek” i umożliwiła ich stosunkowo szybkie rozbicie. Strach przed radzieckimi wojskami i niewolą spowodował dalsze walki i przedzieranie się Niemców przez linie sowieckie. Trwały one do 11 maja. Z milionowej armii feldmarszałka Schörnera stacjonującej w Czechach do Amerykanów dotarło tylko 140 tysięcy żołnierzy.

Operacja praska zakończyła się 2 dni po kapitulacji III Rzeszy i była ostatnią dużą ofensywą w Europie podczas II wojny światowej.

 Ta sekcja jest niekompletna. Jeśli możesz, rozbuduj ją.

Uczestnicy walk[edytuj kod]

Czeski Komitet Narodowy

Powstańców wsparła 600 Dywizja Piechoty Rosyjskiej Armii Wyzwoleńczej.

Niemieckie siły okupacyjne

Upamiętnienie[edytuj kod]

Jedna ze stacji metra w Pradze nosi nazwę Pražského povstání.

Przypisy

Linki zewnętrzne[edytuj kod]