Powstanie zabajkalskie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Powstanie zabajkalskie
Krzyż upamiętanijący bitwę Powstania Zabajkalskiego 3.jpg
Krzyż nad brzegiem Bajkału upamiętniający bitwę pod Miszychą podczas powstania zabajkalskiego
Czas 2428 czerwca 1866
Miejsce Kraj Zabajkalski
Terytorium Imperium Rosyjskie
Wynik zwycięstwo Rosjan
Strony konfliktu
Polscy zesłańcy
Syberyjski Legion Wolnych Polaków
 Imperium Rosyjskie
Dowódcy
Narcyz Celiński
Gustaw Szaramowicz
nieznany
Siły
około 700 tysiące
Straty
300 zabitych
pozostali wzięci do niewoli
nieznane

Powstanie zabajkalskie – powstanie polskich zesłańców na katorgę, które wybuchło 24 czerwca 1866 w Kraju Zabajkalskim.

Historia[edytuj]

Po powstaniu styczniowym za Ural, do kopalń i na osiedlenie, zesłano ponad 20 tysięcy powstańców[1]. Wygnańcy porozumiewali się ze sobą, a także z zesłańcami rosyjskimi. Tak powstał zamysł wspólnego powstania, którego celem miałoby być wyzwolenie więźniów; ruch ten został jednak rozbity na początku 1866 przez aresztowania[1].

Na skutek niepowodzeń szerszego zrywu, Narcyz Celiński i Gustaw Szaramowicz stali się organizatorami zbrojnego wystąpienia, które miało doprowadzić do oswobodzenia Polaków zesłanych w okolice Irkucka, a w przypadku powodzenia – do ich przedostania się do Chin[1]. Inicjatywę poparli głównie „czerwoni”, natomiast „biali” wykazywali ostrożność[1].

W czerwcu grupa około 700 zesłańców, budujących drogę niedaleko granicy chińskiej nad jeziorem Bajkał rozbroiła pilnujących ich konwojentów i podjęła marsz wzdłuż jeziora, zostali jednak zablokowani przez wojska carskie[1]. Część z nich została 28 czerwca rozgromiona i rozproszona w bitwie pod Miszychą[2]. Część z nich próbowała się przedostać ku granicy chińskiej, została jednak ujęta[1].

Czterystu schwytanym uczestnikom buntu obostrzono wymiar kary[1]. 19 listopada 1866 ogłoszono wyrok: na karę śmierci skazano siedmiu przywódców powstania. Ostatecznie rozstrzelano jedynie czterech z nich: Narcyza Celińskiego, Gustawa Szaramowicza, Władysława Kotkowskiego i Jakuba Reinera. Przed wykonaniem wyroku skazańcy napisali listy do swoich rodzin. Listy te jednak nigdy nie dotarły do adresatów. Władze rosyjskie wysłały je najpierw do Petersburga, gdzie Aleksander II wydał polecenie niedoręczenia ich osobom, dla których były przeznaczone.

Wyroki śmierci wykonano 27 listopada 1866 w Irkucku na przedmieściu Uszakowka, za rogatką „jakucką”, u podnóża gór w pobliżu rzeki Angary.

Upamiętnienie[edytuj]

Kornel Ujejski na wieść o krwawym stłumieniu tego powstania i egzekucji jego przywódców napisał wiersz Na zgon rozstrzelanych w Irkucku.

Walki polskich zesłańców zostały upamiętnione po 1990 na jednej z tablic na Grobie Nieznanego Żołnierza w Warszawie napisem „POWSTANIE ZABAJKALSKIE CZERWIEC 1866”.

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. a b c d e f g Stefan Kieniewicz: Historia Polski 1795–1918. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1997, s. 260.
  2. Vladimir Polomoshin: Ne zginela Polska

Bibliografia[edytuj]