Powstanie oleskie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Powstanie oleskie – wystąpienie zbrojne przeciwko Niemcom zorganizowane w okolicach Olesna, poprzedzające powstania śląskie.

Już przed I wojną światową, w czasie wojny i bezpośrednio po jej zakończeniu Polacy zamieszkali na ziemi opolskiej w powiecie oleskim organizowali organizacje polskie: komórka Polskiej Organizacji Wojskowej Górnego Śląska od 1910, Bank Ludowy w Oleśnie od 1911, Chrześcijańskie Centrum i Koło Polskie, Towarzystwo Czytelni Ludowych (TCzL), Towarzystwo Gimnastyczne "Sokół", Towarzystwa Śpiewacze i chóry - w Oleśnie Chór "Paderewski", Rada Ludowa i Rada Polska (obie od XI 1918 - XII 1919), Powiatowa Rada Ludowa zorganizowana przez ks. Pawła Kuczkę (niem. Kutschka - proboszcz w Wysokiej), Laskowskiego i Lampkego (XI 1918 - II 1920), Polski Klub Sportowy, Towarzystwo Oświaty na Śląsku im. św. Jacka od 1919, Chór Mieszany "Lutnia" od 1919. Istotną ostoję w utrzymaniu polskości odgrywały organizowane przez Towarzystwa Czytelni Ludowych czytelnictwo polskich książek historycznych i religijnych, organizacja nauki języka polskiego, konkursy, organizowane pielgrzymki do Częstochowy, wyjazdy na wycieczki do Wielunia i Warszawy [1]. Oleska POW została zorganizowana przez Jana Przybyłka na początku 1919. Przybyłek był pierwszym komendantem powiatowym.

Po zakończeniu I wojny światowej Polacy zamieszkali na ziemi oleskiej chcieli przyłączenia do Polski, Niemcy pozostania w Rzeszy. Na tym tle wybuchały nieporozumienia, a nawet bójki. 15 grudnia 1918 doszło w Olesnie do pierwszych starć niemiecko - polskich . Żołnierze Grenzchutzu pobili na wiecu w Olesnie ks. P. Kuczkę. W jego obronie stanęli polscy miejscowi chłopi z podoleskich wsi. Doszło do gwałtownych starć. Podpisany w czerwcu 1919 Traktat Wersalski nie przesądzał o losach ludności Górnego Ślaska. Ludność tej prowincji miała zdecydować o przynależności rejonu poprzez plebiscyt.

W związku z oczekiwaniem na plebiscyt, w celu przyspieszenia przyłączenia ziemi oleskiej do Polski ks. Paweł Kuczka, robotnik Walentyn Sojka z Łowoszowa, Laskowski - polski właściciel ziemski z Olesna opracowali samodzielny plan opanowania całego powiatu Olesno i przyłączenia do Polski przy pomocy wojsk polskich, stacjonujących za Prosną i Liswartą [1]. Plan przewidywał zerwanie łączności telefonicznej i kolejowej między Olesnem i okolicznymi powiatami. Jedna grupa powstańców miała wysadzić most pod Sowczycami, druga pod Kluczborkiem, co doprowadziłoby do całkowitego odcięcia od Opola, Lublińca i Kluczborka. Trzecia grupa miała uderzyć na baterie artylerii niemieckiej w Wojciechowie. Zadania wysadzenia mostów grupa polska w Olesnie otrzymała od polskiego posterunku wywiadowczego w Praszce (posterunek nie zachęcał jednak do powstania). Zaopatrzenie w broń miało pochodzić z leśniczówki w Łowoszowie gdzie rzekomo miał się znajdować niemiecki skład broni. Termin powstania wyznaczono na noc 7/8 czerwca 1919 (tj. z soboty na niedzielę - Zielone Swiątki) [1].

W nocy z 7 na 8 czerwca 1919 r. powstańcy pod dowództwem Walentyna Sojki, murarza z Olesna - Franciszka Grobelnego i robotnika z Zębowic - Augustyna Koja, zgrupowali około 200-300 nieuzbrojonych powstańców w lasach między Łowoszowem, znajdującym się około 5 km na zachód od Olesna a Wachowem. Zdołano przerwać łączność telefoniczną między Olesnem i innymi miejscowościami oraz zaminować most pod Sowczycami. Grupa uzbrojona w karabiny, pistolety i granaty ręczne kierowana przez braci Karola i Franciszka Maroniów uderzyła na leśniczówkę w Łowoszowie. Wdarli się do leśniczówki, jednak w leśniczówce nie odnaleziono spodziewanego magazynu broni. Zabrano tylko dwie fuzje myśliwskie. Wobec braku broni zaniechano ataku na baterię artylerii w Wojciechowie. Ludzi skoncentrowanych w lasach rozpuszczono. Po ataku na leśniczówkę landrat oleski i prezydent rejencji w Opolu ściągnęli posiłki wojskowe. W wyniku śledztwa i rewizji i obław aresztowano ponad 60 osób. W lipcu 1919 przed nadzwyczajnym sądem wojskowym w Opolu stanęło 17 powstańców oskarżonych o zdradę stanu. Wyrok zapadł 7 lipca: Stanisław Węgier z Olesna i Franciszek Maroń z Łowoszowa skazani zostali na 5 lat ciężkiego więzienia, pozostali otrzymali kary od 3 miesięcy do 3 lat więzienia [1].

Działań też nie wsparły wojska polskie zza rzeki Prosny. Oleska POW uległa dekonspiracji, odrodziła się dopiero w marcu 1920 pod dowództwem Franciszka Grobelnego [1].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e Franciszek Hawranek: Encyklopedia Powstań Śląskich. s. 353-4, 437.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Franciszek Hawranek: Encyklopedia Powstań Śląskich. Opole: Wydawnictwo Instytutu Ślaskiego, 1982, s. 353-4, 437.