Pszenżyto

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Pszenżyto
Ilustracja
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad Euphyllophyta
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad jednoliścienne
Rząd wiechlinowce
Rodzina wiechlinowate
Rodzaj pszenżyto
Nazwa systematyczna
×Triticosecale Wittm. ex A.Camus
Bull. Mus. Hist. Nat. (Paris) 33: 539. 1927

Pszenżyto (×Triticosecale) – mieszaniec zbóż należący do rodziny wiechlinowatych. Niepłodne mieszańce pszenicy i żyta opisane zostały po raz pierwszy w 1875, w 1889 odkryty został płodny mieszaniec. Powstał prawdopodobnie w wyniku podwojenia liczby chromosomów w pierwotnym mieszańcu. Hodowla na większą skalę w różnych krajach rozpoczęła się w latach 50. XX wieku, a w latach 60. zaczęto wprowadzać do upraw odmiany komercyjne (najpierw w 1966 r. na Węgrzech). W Polsce pierwszą odmianę pszenżyta o nazwie ‘Lasko’ wyhodowano w 1982, i to ona jest obecnie najbardziej rozpowszechnioną w uprawie na świecie[2].

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Synonimy[3]

×Triticale A. Müntzing

Pozycja w systemie Reveala (1993–1999)

Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa jednoliścienne (Liliopsida Brongn.), podklasa komelinowe (Commelinidae Takht.), nadrząd Juncanae Takht., rząd wiechlinowce (Poales Small), rodzina wiechlinowate (Poaceae (R. Br.) Barnh.), rodzaj pszenżyto (Triticosecale Wittm. ex A.Camus)[4].

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

  • Roślina uprawna: obecnie powierzchnia uprawy tego zboża w świecie to około 3,5 mln ha, w tym w Polsce około 1,2 mln ha, czyli ¹∕₃ ogółu upraw światowych (powierzchniowo), a 0,5 mln ha na Białorusi, gdzie jest szeroko uprawiane od 2005. W uprawie występują formy jare i ozime tego gatunku.
  • Ziarno paszowe – (patrz roślina paszowa ) ze względu na wysoką zawartość białka może służyć jako pasza dla bydła, trzody chlewnej, owiec i ptactwa, a także ze względu na mniejszą zawartość substancji antyżywieniowych niż żyto i mniejsze wymagania pokarmowe niż pszenica.
  • Ziarno chlebowe – obecnie są odmiany, których ziarno zawiera białka glutenowe i ich mąkę, także całoziarnową, wykorzystuje się do wypieku chleba na drożdżach, więc bez zakwaszania, czego wymaga mąka żytnia i mieszana.

Uprawa[edytuj | edytuj kod]

Pszenżyto ozime jest jest zbożem, które jest dość wrażliwe na terminy wysiewu. Ponieważ krzewi się przede wszystkim jesienią, zachowanie optymalnych terminów siewu pszenżyta ozimego ma fundamentalne znaczenie dla uzyskania wysokiego plonu. Optymalne terminy siewu pszenżyta przypadają we wschodniej części Polski pomiędzy 5-20 września, w Polsce centralnej w okolicach 15-25 września, a na zachodzie Polski od 20 września, nawet do 10 października[5].

Produkcja[edytuj | edytuj kod]

Produkcja pszenżyta na świecie w 2007 r.

Według danych Organizacji Narodów Zjednoczonych do spraw Wyżywienia i Rolnictwa (FAO) pszenżyto w 2008 roku było uprawiane na powierzchni 3 mln 854 tys. ha (w Polsce 1,33 mln ha). Zbiory wyniosły około 14 mln ton. Średni plon na świecie wyniósł 3,9 t/ha, w Polsce tylko 3,3 t/ha, Niemczech 5,9 t/ha, Francji 5,3 t/ha.

Najwięksi producenci pszenżyta w 2014 roku[6]
Miejsce Kraj Ilość
(w tys. ton)
1  Polska 5246
2  Niemcy 2972
3  Białoruś 2077
4  Francja 2022
5  Rosja 654
6  Chiny 525
7  Węgry 486
8  Hiszpania 449
9  Litwa 395
10  Austria 302
Świat 17 069,926

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. P. F. Stevens: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-03-25].
  2. Barbara Michalik (red.): Hodowla roślin. Poznań: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 2009, s. 264–266. ISBN 978-83-09-01056-2.
  3. Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-04-03].
  4. Crescent Bloom: Systematyka rodzaju Triticale (ang.). The Compleat Botanica. [dostęp 2009-04-03].
  5. MojaRola.pl, Optymalne terminy siewu pszenżyta ozimego, 8 września 2018 [dostęp 2018-09-12] (pol.).
  6. FAO, Faostat Triticale, Production Quantity, 2014[1], Dane FAO 2016-12-03