Ruch Wolnej Papui
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ed/Morning_Star_flag.svg/300px-Morning_Star_flag.svg.png)
Ruch Wolnej Papui (indonez. Organisasi Papua Merdeka, skrót OPM) – separatystyczna organizacja[1] działająca w zachodniej (indonezyjskiej) części Nowej Gwinei, mająca na celu wywalczenie niepodległości od Indonezji.
Zachodnia Nowa Gwinea po 1945
[edytuj | edytuj kod]Po II wojnie światowej i kilkuletnich walkach z Holandią Indonezja ogłosiła niepodległość, uznaną następnie przez resztę świata. Jednak Zachodnia Nowa Gwinea, tzw. Nowa Gwinea Holenderska nie weszła do nowego państwa, a wciąż pozostawała w związku z Holandią, ukoronowanym m.in. w 1961 powołaniem narodowej Rady Nowej Gwinei[2]. Już jednak wtedy w Waszyngtonie doradcy prezydenta Johna F. Kennedy’ego – McGeorge Bundy i Robert Komer – starali się go namówić, żeby powierzył kontrolę nad handlem Zachodniej Nowej Gwinei Indonezji. W wyniku tego senator Robert F. Kennedy (brat prezydenta) przygotował umowę, którą w sierpniu 1962 podpisały Indonezja, Holandia oraz przedstawiciele ONZ. Jednocześnie jednak Holendrzy starali się zapewnić swojej kolonii prawo do samostanowienia[3], na podstawie Rezolucji 1514 (XV) ONZ[4], zwanej potocznie Aktem Wolnego Wyboru, ale ostatecznie terytorium zostało przekazane ONZ, a ta z kolei oddała ją Indonezji. W zamian za to ONZ zażądała jedynie przeprowadzenia referendum w Nowej Gwinei Holenderskiej. Już jednak w 1963 – 6 lat przed referendum – wyspa została zorganizowana jako indonezyjska prowincja – Irian Zachodni.
Powstanie OPM
[edytuj | edytuj kod]Ludność wyspy nie uznała jednak decyzji świata zachodniego i Indonezji, toteż w ramach obywatelskiego nieposłuszeństwa 1 grudnia każdego roku wywiesza flagę Zachodniej Nowej Gwinei, tzw. Gwiazdę poranną. Działania te są jednak nielegalne i zagrożone karą więzienia od 7 do 20 lat.
W 1965, w celu zwiększenia skuteczności starań o niepodległość, Papuasi założyli Ruch Wolnej Papui, który działaniami dyplomatycznymi i militarnymi miał zmusić Indonezję do rezygnacji z Zachodniej Nowej Gwinei. Od samego początku organizacja uznawała rządy indonezyjskie na wyspie za okupację, ale starała się prowadzić z Dżakartą działania dyplomatyczne.
W 1969 na wyspę skierowano generała brygady Sarwo Edhie, który w dniach 14 lipca–2 sierpnia nadzorował „właściwe”[5] przeprowadzenie, tzw. Aktu Wolnego Wyboru: w pierwszej fazie zostało wybranych 1200 Papuasów, którzy – odpowiednio poinstruowani i przekupieni lub też pod nadzorem – jednomyślnie postanowili o oficjalnym włączeniu Zachodniej Nowej Gwinei do Indonezji. Mimo że sami Papuasi, jak i rządy niektórych państw, stanowczo oprotestowali tę decyzję, to jednak Zgromadzenie Ogólne ONZ zaakceptowało wynik „głosowania”. W odpowiedzi na to, przywódcy OPM – Oom Nicolaas Jouwe, Seth Jafeth Roemkorem oraz Jacob Hendrik Prai – postanowili podjąć próbę ogłoszenia przez Zachodnią Nową Gwineę niepodległości. 1 lipca 1971 Roemkorem i Prai ogłosili niepodległość wyspy jako Republiki Papui Zachodniej i sporządzili jej konstytucję. Roemkorem został prezydentem państwa, a Prai – przewodniczącym Senatu.
Podział w OPM i dalsza działalność
[edytuj | edytuj kod]Rozbieżność zdań pomiędzy dwoma liderami – Roemkoremem i Prai’em – doprowadziły jednak szybko do sporów i w efekcie do podziału organizacji na: TPN zarządzaną przez Roemkorema i PEMKA Prai’a. Choć formalnie OPM nadal działał jako jedna organizacja, to wewnętrzny podział znacznie osłabił organizację.
W 1982 organizacja powołała do życia Radę Rewolucyjną Ruchu Wolnej Papui (OPMRC), a liderem ugrupowania został Moses Werror, który zainicjował kampanię dążenia do niepodległości poprzez, tzw. Międzynarodową Dyplomację. Dzięki temu rozpoczęto szukanie poparcia dla niepodległości w głównych organizacjach międzynarodowych, takich jak: ONZ, Ruch Państw Niezaangażowanych, Forum Południowego Pacyfiku czy ASEAN.
Dwa lata później, w 1984 działacze OPM przypuścili atak na stolicę Irianu Zachodniego – Jayapurę – ale zostali szybko odparci, a wojsko rozpoczęło prześladowania ludności, która zaczęła migrować na granicę z Papuą-Nową Gwineą.
W połowie lat 90. XX w. OPM ponownie wzmogła swoją działalność i uzyskała szerokie poparcie ludności. Miało to związek m.in. z nienawiścią Papuasów do korporacji górniczej Freeport-McMoRan, która wydobywa na wyspie złoto. Papuasi zaś oskarżają korporację o degradację środowiska i wspierania indonezyjskiego wojska w łamaniu praw człowieka. Dzięki poparciu społecznemu w 1996 OPM zdecydował się na radykalniejsze działanie i w styczniu, a później w sierpniu, dokonał uprowadzenia kilku Europejczyków jako zakładników. Dwóch z nich zostało zabitych, a resztę wypuszczono.
W 1998 grupa zbrojnych działaczy Ruchu opanowała wieżę ciśnień na wyspie Biak i wywiesiła flagę narodową. Po kilku dniach wieża została jednak siłą odbita przez wojsko. Nie wiadomo, ile osób zginęło, ponieważ rząd zataił tę informację.
Struktura wewnętrzna
[edytuj | edytuj kod]Struktura Ruchu jest trudna do określenia i jej pełne przedstawienie nie jest możliwe. W 1996 naczelnym dowódcą w organizacji był Mathias Wenda. Rzecznik OPM rezydujący w Sydney – John Otto Ondawame – stwierdził, że istnieje 9 mniej lub bardziej niezależnych od siebie komend. Armia indonezyjska utrzymuje z kolei, że do 1991 istniały dwa skrzydła w Ruchu Wolnej Papui: Komenda Victoria dowodzona przez M.L. Prawara (TPN Roemkorema, ponownie przywódca od 1991), który został zastrzelony w 1991; oraz Obrońców Prawdy (wspomniana już PEMKA), która działa na terenie całej Zachodniej Nowej Gwinei.
Znanych jest obecnie trzech dowódców komand regionalnych: Mathias Wenda, oprócz naczelnego dowódcy był także dowódcą regionu Jayapura – Wamena; Kelly Kwalik dowodził w regionie Puncak Jaya/Fakfak (został zastrzelony 16 grudnia 2009 przez wojsko); Bernardus Mawen w Maroke oraz Goliath Tabuni w Puncak Jaya.
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Według prawa Indonezji jest to organizacja wyłącznie terrorystyczna.
- ↑ Wybory odbył się w styczniu 1961, a obrady zainaugurowano w kwietniu tegoż roku.
- ↑ W końcu roku doszło nawet do ogłoszenia niepodległości przez Zachodnią Nową Gwineę, ale sprawę szybko rozwiązał indonezyjski korpus stacjonujący już na wyspie.
- ↑ Rezolucja Zgromadzenia Ogólnego 2514 (XV), 14 grudnia 1960 roku.
- ↑ Tj. zgodne z linią polityki rządu w Dżakarcie.