Język indonezyjski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
bahasa Indonesia
Obszar Indonezja, Timor Wschodni, Malezja i inne
Liczba mówiących 43[1] mln (język ojczysty)
156 mln[1] (język wyuczony)
Pismo/alfabet łacińskie
Klasyfikacja genetyczna
Status oficjalny
język urzędowy  Indonezja
Organ regulujący Badan Pengembangan dan Pembinaan Bahasa
Ethnologue 1 narodowy
Kody języka
Kod ISO 639-1 id
Kod ISO 639-2 ind
Kod ISO 639-3 ind
IETF id
Glottolog indo1316
Ethnologue ind
GOST 7.75–97 инд 210
WALS ind, inj
SIL INZ
W Wikipedii
Zobacz też: język, języki świata
Wikipedia w języku indonezyjskim
Słownik języka indonezyjskiego
w Wikisłowniku
Ta strona zawiera symbole fonetyczne MAF. Bez właściwego wsparcia renderowania wyświetlane mogą być puste prostokąty lub inne symbole zamiast znaków Unikodu.

Język indonezyjski (indonez. bahasa Indonesia) – język z rodziny austronezyjskiej, od 1949 r. objęty statusem języka urzędowego w Indonezji. W Indonezji posługuje się nim 197,7 mln osób, z czego dla 42,8 mln jest to język ojczysty[1]. Większość mieszkańców Indonezji, władających językiem indonezyjskim, operuje również jednym z siedmiuset języków lokalnych, takich jak: jawajski, sundajski i balijski[2]. W Indonezji język indonezyjski spełnia wszelkie funkcje języka państwowego – jest językiem komunikacji urzędowej, powstaje w nim literatura oraz większość tekstów oficjalnych[3]. Jest używany jako lingua franca wśród różnych grup etnolingwistycznych[3].

Literacki język indonezyjski jest zbliżony do form języka malajskiego funkcjonujących w Malezji, Singapurze i Brunei[4], odróżnia się zaś szerszym zakresem wpływów o podłożu niderlandzkim[5] i jawajskim[6]. Różnice między indonezyjskim a pobliskimi wariantami języka malajskiego są widoczne na płaszczyźnie słownictwa, wymowy i cech łączliwości morfologicznej[7]. Sytuacja lingwistyczna komplikuje się w przypadku form potocznych i regionalnych, bardziej zróżnicowanych wewnętrznie niż standardy o zasięgu ogólnonarodowym[7][4].

Z punktu widzenia typologii język indonezyjski wykazuje charakter aglutynacyjny, przy czym w odmianach potocznych pojawiają się cechy izolujące[3]. Akcent pada zwykle na drugą sylabę od końca, a w zdaniu panuje szyk SVO (podmiot orzeczenie dopełnienie)[8]. Do jego zapisu służy podstawowy alfabet łaciński, składający się z 26 liter[9].

Status i użycie[edytuj | edytuj kod]

Indonezja charakteryzuje się złożoną sytuacją językową, polegającą na współistnieniu licznych grup etnicznych i języków regionalnych[5]. Język malajski (pod nazwą „język indonezyjski”) został półoficjalnie ogłoszony językiem narodowym 28 października 1928 w Dżakarcie, kiedy doszło do złożenia Przysięgi Młodzieży[5][10]. Deklaracja ta została sformalizowana w konstytucji z 1945 r.[10] Język malajski pomyślnie zadomowił się jako język urzędowy, a nazwę „język malajski” stopniowo wyparło określenie „język indonezyjski”. Język indonezyjski stał się językiem oświaty i mediów masowych, ostatecznie zyskując pierwszeństwo przed innymi istotnymi językami archipelagu, takimi jak jawajski i sundajski[5].

Motywacją dla przyjęcia języka malajskiego jako języka narodowego było jego szerokie upowszechnienie w roli lingua franca na terenie całego archipelagu[5], sięgające setek lat wstecz[10]. Malajski nie był przy tym językiem żadnej uprzywilejowanej grupy, ani językiem ojczystym dominującego ludu, co miało sprzyjać zaadoptowaniu go jako języka narodowego[10][11]. Pokutowało także przekonanie, że język malajski, jako język egalitarny, będzie stosunkowo łatwy do przyswojenia[10]. Brak w nim bowiem hierarchicznych poziomów mowy, typowych dla języków Indonezji[10].

Znak w języku indonezyjskim

W 2010 r. języka indonezyjskiego jako języka ojczystego używało 42,8 miliona ludzi[1], a jako języka wyuczonego – 156 mln[1]. W sumie liczba osób znających język indonezyjski w Indonezji wynosi 197,7[1] miliona. Indonezyjski jest używany najczęściej jako język ojczysty w miastach Indonezji, natomiast jako język wyuczony – na terenach wiejskich, gdzie ludność posługuje się jednym z siedmiuset języków regionalnych[2]. Kształcenie, niemal wszystkie państwowe transmisje medialne i inne formy komunikacji oficjalnej, są prowadzone w języku indonezyjskim. Języki regionalne służą natomiast jako nieformalne dopełnienia oficjalnego języka indonezyjskiego, choć bywają także stosowane w różnych rejestrach[10]. W sytuacji współistnienia różnych form języka malajskiego tworzy się kontinuum, na którego jednym krańcu znajduje się lokalny dialekt, na drugim zaś standard indonezyjski[10].

W Timorze Wschodnim język indonezyjski ma status języka roboczego[12][13].

Fonetyka[edytuj | edytuj kod]

Samogłoski
przednie centralne tylne
przymknięte iː uː
półprzymknięte e ə o
otwarte a

W języku indonezyjskim występują także dwugłoski /ai/, /au/ i /oi/. W sylabach zamkniętych, tak jak w wyrazie air „woda”, dwie samogłoski są wymawiane oddzielnie.

Spółgłoski
wargowe zębowe zadziąsłowe podniebienne miękko-
podniebienne
krtaniowe
zwarte
nosowe
m n ɲ ŋ  
zwarte
ustne
p b t d     k g ʔ
zwarto-
szczelinowe
    ʧ ʤ      
szczelinowe (f) s (z) (ʃ)   (x) h
półotwarte w l r   j    

Spółgłoski w nawiasach występują tylko w zapożyczeniach.

Słownictwo[edytuj | edytuj kod]

Indonezyjskie słowo bioskop pochodzi od niderlandzkiego bioscoop („kino”)[14].

Język indonezyjski zaczęrpnął liczne zapożyczenia z innych języków, m.in. z sanskrytu, arabskiego, perskiego, niderlandzkiego i jawajskiego[5]. Najwięcej obcego słownictwa przejął z języka niderlandzkiego (3280)[15].

Kolonizacja holenderska pozostawiła ślad w języku indonezyjskim w postaci słów takich jak kualitas („jakość”), redaksi („redakcja”), kamar („pokój”), kantor („biuro”) czy rubrik („rubryka”). Innym językiem, który wywarł wpływ na indonezyjski jest portugalski, który w XVI–XIX w., wraz z malajskim, był stosowany jako język handlowy. Z portugalskiego indonezyjski zaczerpnął takie słowa jak meja („stół”), jendela („okno”), gereja („kościół”), bendera („flaga”) czy Minggu („niedziela”)[15]. Rzeczowniki pisau („nóż”)[16], cat („farba”)[17] czy też slangowe zaimki gue/gua i lu („ja” i „ty”) wywodzą się z dialektów chińskich[18]. Słowa takie jak anugerah („nagroda, dar”), bahaya („niebezpieczeństwo”), banga („naród”), bahasa („język”) i agama („religia”) mają swoje pochodzenie w sanskrycie. Do słów o podłożu arabskim należą m.in. mukim („siedlisko”), nurani („związany ze światłem”), maklumat („obwieszczenie”)[15].

Przykład[edytuj | edytuj kod]

Poniższe teksty są fragmentami oficjalnych tłumaczeń Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka na język malajski oraz wariant indonezyjski, wraz z tekstem oryginalnej deklaracji w języku angielskim:

angielski[19] indonezyjski[20] malajski[21]
Universal Declaration of Human Rights Pernyataan Umum tentang Hak Asasi Manusia Perisytiharan Hak Asasi Manusia sejagat
Article 1 Pasal 1 Perkara 1
All human beings are born free and equal in dignity and rights. They are endowed with reason and conscience and should act towards one another in a spirit of brotherhood. Semua orang dilahirkan merdeka dan mempunyai martabat dan hak-hak yang sama. Mereka dikaruniai akal dan hati nurani dan hendaknya bergaul satu sama lain dalam semangat persaudaraan. Semua manusia dilahirkan bebas dan sama rata dari segi maruah dan hak-hak. Mereka mempunyai pemikiran dan perasaan hati dan hendaklah bergaul dengan semangat persaudaraan.

Warianty i terminologia[edytuj | edytuj kod]

Termin „język indonezyjski” określa formy języka malajskiego zaadoptowane do użytku na terytorium Indonezji, tj. język standardowy[22], oparty na dialekcie johor-riau[23][24], a w szerszym znaczeniu także zróżnicowane dialekty lokalne, które wykształciły się na terenie archipelagu[4]. Standardowy indonezyjski funkcjonuje przede wszystkim w komunikacji formalnej[3], odgrywając rolę odmiany wysokiej w lokalnej dyglosji – sytuacji współistnienia różnych funkcjonalnych wariantów języka[22]. Nie jest przyswajany jako pierwszy język, co oznacza, że w praktyce wszyscy jego użytkownicy są przynajmniej bidialektalni lub dwujęzyczni – w pierwszej kolejności władają bowiem miejscowym dialektem bądź językiem regionalnym[3].

Znajomość standardowego języka indonezyjskiego nabywana jest za pośrednictwem mediów (telewizji) i systemu oświaty[3]. W komunikacji codziennej dominują natomiast potoczne formy języka indonezyjskiego, wykraczające poza ramy standaryzacji[22]. Większość spośród tych form ma charakter ściśle lokalny[22], lecz w dużych miastach na popularności zyskuje potoczny dialekt dżakarcki, głównie przez wpływ mediów – programów telewizyjnych, radia czy muzyki[25]. Współcześnie, jako prestiżowy kod, wkracza także do domen zdominowanych dawniej przez język literacki[3].

Język indonezyjski nie jest tożsamy z językiem narodowym Malezji, ale na poziomie form standardowych oba języki dają się klasyfikować jako warianty jednej mowy[7]. Zgodnie z tym ujęciem mówi się o języku malajskim jako o tzw. języku policentrycznym, z dwoma podstawowymi wariantami: malezyjskim i indonezyjskim[26].

Specyfika językowa[edytuj | edytuj kod]

W popularnym obiegu bywa spotykane przekonanie, jakoby gramatyka języka indonezyjskiego miała „uproszczony” charakter, co ma czynić ten język szczególnie łatwym do nauczenia. Spostrzeżenie to wynika z faktu, że indonezyjski jest językiem izolującym, w ograniczonym stopniu wykorzystującym fleksję[11] i pozbawionym szeregu kategorii gramatycznych typowych dla języków europejskich[27].

W publikacji Language Policy in Superdiverse Indonesia stwierdzono, że przekonanie o możliwości szybkiego opanowania języka indonezyjskiego jest często mylne[28]. Podobne stanowisko wyraził m.in. australijski lingwista James Sneddon, który przeświadczenie to określił mianem „mitu prostoty”[11].

Poważnym źródłem trudności w nauce języka indonezyjskiego może być dyglosja w praktyce komunikacyjnej, polegająca na istnieniu wyraźnego rozdziału między literackim wariantem języka a jego formą mówioną[29]. Potoczne warianty języka funkcjonują bowiem w oparciu o elementy gramatyczne i leksykalne znacznie odmienne od uznanych norm literackich. Jak stwierdza lingwista Amran Halim, formy te są odrębne w takim stopniu, że nie sposób byłoby je poddać analizie przy użyciu ujednoliconego podejścia[30][31]. Ponadto język indonezyjski dysponuje złożonym systemem derywacyjnym, umożliwiającym m.in. przekształcanie czasowników w rzeczowniki; wykorzystuje także zjawisko reduplikacji i wyraża stronę czasownika przy użyciu morfologii[11].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f Penduduk Indonesia Hasil Sensus Penduduk 2010 (Result of Indonesia Population Census 2010), „Badan Pusat Statistik”, 28 marca 2013, s. 421, 427, ISSN 2302-8513 [zarchiwizowane z adresu 2020-09-18] (indonez.).
  2. a b Hammam Riza, Resources Report on Languages of Indonesia, 2008 [zarchiwizowane z adresu 2020-03-18] (ang.).
  3. a b c d e f g Uri Tadmor, Grammatical borrowing in Indonesian, [w:] Yaron Matras, Jeanette Sakel (red.), Grammatical Borrowing in Cross-Linguistic Perspective, Walter de Gruyter, 2008, s. 301, 308, ISBN 978-3-11-019919-2 (ang.).
  4. a b c Uri Tadmor, Malay-Indonesian, [w:] Bernard Comrie (red.), The World’s Major Languages, Routledge, 2009, s. 791–818, ISBN 978-1-134-26156-7 (ang.).
  5. a b c d e f Jozef Genzor: Jazyky sveta: história a súčasnosť. Wyd. 1. Bratysława: 2015, s. 405–406. ISBN 978-80-8145-114-0. OCLC 950004358. (słow.)
  6. Stephen A. Wurm, Peter Mühlhäusler, Darrell T. Tryon, Atlas of Languages of Intercultural Communication in the Pacific, Asia, and the Americas: Vol I: Maps. Vol II: Texts, Walter de Gruyter, 2011, ISBN 978-3-11-081972-4 (ang.).
  7. a b c Alexander Adelaar, Dialects of Malay/Indonesian, [w:] Charles Boberg, John Nerbonne, Dominic Watt (red.), The Handbook of Dialectology, John Wiley & Sons, 2018, s. 571–579, ISBN 978-1-118-82759-8 (ang.).
  8. Przemysław Wiatrowski, „Wilk w owczej skórze”, czyli „serigala berbulu domba”. Uwagi o genezie wybranych polskich i indonezyjskich jednostek frazeologicznych., [w:] Gabriela Dziamska-Lenart, Jarosław Liberek (red.), Perspektywy współczesnej frazeologii polskiej. Geneza dawnych i nowych frazeologizmów polskich, Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM, 2016, s. 190.
  9. Linda Hibbs: A Basic Introduction to the Indonesian Language. W: Indonesian Picture Dictionary: Learn 1,500 Indonesian Words and Expressions (Ideal for IB Exam Prep; Includes Online Audio). Tuttle Publishing, 2020. ISBN 978-1-4629-2005-1. (ang.)
  10. a b c d e f g h Klarijn Loven, Watching Si Doel: Television, Language and Identity in Contemporary Indonesia, BRILL, 2008, s. 259–261, ISBN 978-90-04-25391-9 (ang.).
  11. a b c d Carol Genetti, How Languages Work: An Introduction to Language and Linguistics, Cambridge University Press, 2018, s. 582, 586, ISBN 978-1-108-47014-8 (ang.).
  12. Prosiding Kongres Antarabangsa Bahasa dan Budaya, Dewan Bahasa dan Pustaka Brunei, Kementerian Kebudayaan, Belia dan Sukan, 2011, s. 123–124, ISBN 978-99917-0-808-9 (malajski).
  13. East Timor Languages, easttimorgovernment.com [dostęp 2020-02-15] [zarchiwizowane z adresu 2016-03-04] (ang.).
  14. Dirgo Sabariyanto: Mengapa disebut bentuk baku dan tidak baku? (kosakata): untuk anda yang ingin berbahasa Indonesia dengan baik dan benar. Mitra Gama Widya, 1993, s. 55. ISBN 978-979-507-090-0. [dostęp 2021-02-12]. (indonez.)
  15. a b c Senarai kata serapan dalam bahasa Indonesia, wyd. 2, Dżakarta: Departemen Pendidikan dan Kebudayaan, 1996, ISBN 979-459-597-7, OCLC 68573597 (indonez.).
  16. Dewan bahasa: jurnal pembinaan dan pengembangan bahasa, Dewan Bahasa dan Pustaka, 2009, s. 23 [dostęp 2021-02-19] (malajski).
  17. 14 Contoh Kata Serapan dari Bahasa Tionghoa dalam Kalimat Bahasa Indonesia, DosenBahasa.com, 4 maja 2018 [dostęp 2021-02-19] [zarchiwizowane z adresu 2021-02-19] (indonez.).
  18. Paul Bouissac, The Social Dynamics of Pronominal Systems: A comparative approach, John Benjamins Publishing Company, 15 lipca 2019, s. 257, ISBN 978-90-272-6254-7 [dostęp 2021-02-19] (ang.).
  19. Universal Declaration of Human Rights. Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights. [dostęp 2016-08-16]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-08-30)].
  20. Universal Declaration of Human Rights. Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights. [dostęp 2016-08-16]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-09-21)].
  21. Universal Declaration of Human Rights. Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights. [dostęp 2016-08-16]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-09-21)].
  22. a b c d James Sneddon, Diglossia in Indonesian, „Bijdragen tot de Taal-, Land- en Volkenkunde”, 159 (4), 2003, s. 519–549, ISSN 0006-2294, JSTOR27868068 (ang.).
  23. James Sneddon, The Indonesian Language: Its History and Role in Modern Society, 2003, s. 69–70 (ang.).
  24. Kamus Saku Bahasa Indonesia, s. 272, PT Mizan Publika, ​ISBN 978-979-1227-83-4​, (indonez.).
  25. Bernadette Kushartanti, Hans Van de Velde, Martin Everaert, Children’s use of Bahasa Indonesia in Jakarta kindergartens, „Wacana, Journal of the Humanities of Indonesia”, 16 (1), 2015, s. 169, DOI10.17510/wjhi.v16i1.371, ISSN 2407-6899 (ang.).
  26. Peter Mühlhäusler, Linguistic Ecology: Language Change and Linguistic Imperialism in the Pacific Region, Routledge, 2002, s. 208, ISBN 978-1-134-93489-8 (ang.).
  27. Bambang Kaswanti Purwo, Constructing a new grammar of Indonesian: from expectation to reality, [w:] Eric Tagliacozzo (red.), Producing Indonesia: The State of the Field of Indonesian Studies, Cornell University Press, 2014, ISBN 978-1-5017-1897-7 (ang.).
  28. Subhan Zein: Language Policy in Superdiverse Indonesia. Routledge, 2020-02-03, s. PA2095. ISBN 978-0-429-67107-4. [dostęp 2021-02-12]. (ang.)
  29. Anton Moeliono, Contact-induced language change in present-day Indonesian, [w:] Tom Dutton, Darrell T. Tryon, Language Contact and Change in the Austronesian World, Walter de Gruyter, 2010, ISBN 978-3-11-088309-1 (ang.).
  30. Amran Halim, Intonation in Relation to Syntax in Bahasa Indonesia, Djambatan, 1975, s. 9 (ang.).
  31. James N. Sneddon, Colloquial Jakartan Indonesian, Pacific Linguistics, Research School of Pacific and Asian Studies, The Australian National University, 2006, s. 6, ISBN 978-0-85883-571-9 (ang.).