Papuasi

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Papuasi
PapuaNewGuineanandson.jpg
Papuasi
Liczebność ogółem 4,8 mln
Regiony zamieszkania  Indonezja (Papua Zachodnia)
 Papua-Nowa Gwinea
Języki
Główne religie chrześcijaństwo
Pokrewne grupy etniczne inni Melanezyjczycy, ludy północnohalmaherskie, ludy aloro-pantarskie

Papuasi (indonez./malajski papuwa „kędzierzawy”[1][2][a]) – autochtoniczna ludność Nowej Gwinei[5], pierwotna kultura materialna (przed kontaktem z Europejczykami nie znali pisma, posługiwali się kamiennymi narzędziami). Zasiedlili Nową Gwineę i północno-zachodnią Melanezję ok. 20–25 tys. lat temu[6]. Jest to ludność czarnoskóra australoidalna[7][8]. Charakteryzują się wełniastymi włosami, czarnymi lub rudymi, oraz sklepionym nosem. Posługują się silnie zróżnicowanymi językami papuaskimi[9] oraz szeregiem języków kreolskich, m.in. tok pisin (Papua-Nowa Gwinea) i malajskim papuaskim (Papua Zachodnia), po części także językami austronezyjskimi[10].

Papuasi należą do ludności melanezyjskiej[11]. Ich liczebność wynosi ok. 4,8 mln[12]. Stanowią 84% ludności Papui-Nowej Gwinei (1983)[1]. Melanezyjczycy oprócz Nowej Gwinei zamieszkują także inne regiony Oceanii (Nauru, Wyspy Salomona, Vanuatu, Fidżi), wschodnią Indonezję oraz Timor Wschodni[11]. Część badaczy oddziela Papuasów z Nowej Gwinei od wyspiarskich Melanezyjczyków, przede wszystkim ze względu na różnice językowe[11]. Do najliczniejszych ludów papuaskich należą m.in.: Enga (195 tys.), Chimbu (142 tys.), Medlpa (101 tys.), Kmano (64 tys.), Huli (90 tys.), Ekari (100 tys.)[6].

Papuasi zajmują się przede wszystkim rolnictwem (palma kokosowa, banany, taro, pochrzyn, bataty). Polowanie i zbieractwo mają drugorzędne znaczenie. Istotną rolę odgrywa hodowla świń, a na obszarach przybrzeżnych – rybołówstwo[6].

Tradycyjne wierzenia to kult przodków, magia, totemizm[6]. Do niedawna wśród Papuasów praktykowany był kanibalizm wywołujący kuru. Dawne wierzenia zostały w dużej mierze wyparte przez chrześcijaństwo[1], rozprzestrzeniane od XIX wieku przez misjonarzy[6].

W lingwistyce pod określeniem „języki papuaskie” rozumie się języki zachodniego Pacyfiku, które nie dają się zakwalifikować jako austronezyjskie[5]. Jest to ujęcie geograficzne, niepowiązane ściśle z etnograficznym terminem „Papuasi”[5][13]. Niekiedy jednak pod pojęcie Papuasów podkłada się ogólniejszą treść, określając tym mianem również mieszkańców Moluków (północna część Halmahery) czy też wysp Alor, Pantar i Timor[1][2][6]. Nie wszystkie z tych ludów wykazują papuaskie cechy fizyczne[14], a łączą je czynniki geograficzne i lingwistyczne, tj. posługiwanie się językami spoza rodziny austronezyjskiej[15].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Inna teoria głosi, że nazwa „Papua” pochodzi z języka ternate-tidore, gdzie wyrażenie papo ua oznacza „niepołączony”. Sformułowanie to ma wskazywać na odległość geograficzną wyspy od historycznego Sułtanatu Tidore[3][4].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d hasła: „Papua-Nowa Gwinea”, „Papuasi”, [w:] Bartłomiej Kaczorowski, Nowa encyklopedia powszechna PWN: nim-Pri, Wydawnictwo Naukowe PWN, 2004, s. 316–317, ISBN 978-83-01-14185-1.
  2. a b hasło „Papuánci”, [w:] Václav Hubinger, František Honzák, Jiří Polišenský, Národy celého světa, Mladá fronta, 1985, s. 238 (cz.).
  3. Bilveer Singh, Papua: geopolitics and the quest for nationhood, Transaction Publishers, 2008, s. 26, ISBN 978-1-4128-1206-1 (ang.).
  4. Tarmidzy Thamrin, Boven Digoel: lambang perlawanan terhadap kolonialisme, Ciscom-Cottage, 2001, s. 424 (indonez.).
  5. a b c Bronwen Douglas, Chris Ballard, Foreign Bodies: Oceania and the Science of Race 1750–1940, ANU E Press, 2008, s. 161, ISBN 978-1-921536-00-7 (ang.).
  6. a b c d e f Папуасы (Папуа-Новая Гвинея), Etnolog.ru [zarchiwizowane z adresu 2019-12-31] (ros.).
  7. Global Admixture Analysis at K=6, s1.zetaboards.com [dostęp 2017-11-25] (ang.).
  8. J.M. Roberts-Thomson, J.J. Martinson, J.T. Norwich, R.M. Harding i inni. An ancient common origin of aboriginal Australians and New Guinea highlanders is supported by alpha-globin haplotype analysis. „Am J Hum Genet”. 58 (5), s. 1017–1024, maj 1996. PMID: 8651262. PMCID: PMC1914625 (ang.). 
  9. hasło „papuánske jazyky”. W: Jozef Mistrík: Encyklopédia jazykovedy. Wyd. 1. Bratysława: Obzor, 1993, s. 314. ISBN 80-215-0250-9. OCLC 29200758. (słow.)
  10. ПАПУАССКИЕ ЯЗЫКИ, Энциклопедия Кругосвет [zarchiwizowane z adresu 2020-03-06] (ros.).
  11. a b c Stosunki międzynarodowe, t. 25 (1)–26 (4), Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego, 2002, s. 202 [zarchiwizowane z adresu 2020-05-05].
  12. Papuasi, [w:] Encyklopedia PWN [online] [dostęp 2020-03-27].
  13. Polynesian Society (N.Z.), The Journal of the Polynesian Society, t. 66, Polynesian Society., 1957, s. 206 (ang.).
  14. Robert Blust, The Austronesian languages, Asia-Pacific Linguistics, School of Culture, History and Language, College of Asia and the Pacific, The Australian National University, 2013, s. 9, ISBN 978-1-922185-07-5 (ang.).
  15. Darrell T. Tryon, Comparative Austronesian Dictionary: An Introduction to Austronesian Studies, Walter de Gruyter, 2011, s. 5, ISBN 978-3-11-088401-2 (ang.).