Ryszard Mańka (powstaniec śląski)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ryszard Mańka

Ryszard Mańka (ur. 13 stycznia 1892 roku w Niwce, zm. najprawdopodobniej 30 maja 1940 roku w niemieckim obozie koncentracyjnym w Sachsenhausen lub Dachau) – powstaniec śląski, mysłowicki komendant w okresie powstań śląskich, oficer Wojska Polskiego, odznaczony licznymi Krzyżami Zasługi za bohaterstwo na polu bitwy, członek POW.

Lata dzieciństwa i I wojna światowa[edytuj | edytuj kod]

W latach 1899-1906 uczęszczał do szkoły podstawowej w Niwce, po jej ukończeniu zamieszkał w Mysłowicach, gdzie rozpoczął naukę w gimnazjum. Musiał przerwać edukację po pięciu latach nauki z powodu szykan ze strony niektórych niemieckich profesorów. Przez następne trzy lata uczył się zawodu ślusarza. W czasie I wojny światowej jako obywatel niemiecki, został powołany do wojska i wysłany na front. Po zakończeniu wojny, od stycznia 1919 roku Mańka przystąpił do tworzenia Polskiej Organizacji Wojskowej dla okręgu mysłowickiego, w skład którego wchodziły miejscowości: Mysłowice, Janów Miejski, Słupna, Brzęczkowice, Brzezinka i Morgi. Powołane do życia przez Mańkę oddziały wojskowe stały się główną siłą zbrojną przyszłych powstań śląskich, w których wsławiły się poprzez liczne akcje dywersyjne.

Powstania śląskie[edytuj | edytuj kod]

I powstanie śląskie[edytuj | edytuj kod]

Ryszard Mańka pełnił funkcję dowódcy baonu w trzech powstaniach. Do najcięższych i najbardziej krwawych walk pod dowództwem Mańki zaliczyć można siedmiodniowy zacięty bój o Mysłowice w I powstaniu śląskim. Oddział Mańki przeciwstawił się liczniejszemu i lepiej uzbrojonemu oddziałowi niemieckiej straży granicznej tzw. "Grenzschutz-u". Nie chcąc doprowadzić do stanu oblężenia Mysłowic wydał rozkaz o wycofaniu podległych mu grup bojowych wraz z rannymi i poległymi powstańcami. Oddziały przeniosły się do Modrzejowa, Niwki i Jęzora.

II powstanie śląskie[edytuj | edytuj kod]

Od lutego 1920 roku Mańka wznowił werbunek do oddziałów POW, przygotowywał mysłowicki baon do II powstania. Dowództwo w osobach Ryszarda Mańki, Bernarda Wały i Wincentego Terakowskiego otrzymało wsparcie od załóg kopalnianych z Mysłowic, Nowej Przemszy i kopalń szopienickich. Górnicy zapewnili o swojej gotowości do walki. Niemcy zorientowali się, że po stronie polskiej trwają przygotowania do odbicia kopalni w Mysłowicach. Oddziały wroga ściągnęły z okolicznych posterunków Sipo posiłki, by wznowić niemiecki garnizon mysłowicki. Obsadzili park zamkowy i koszary przy ulicy Stawowej. Dowództwo powstańcze Mysłowic nie mogło dopuścić do wznowienia posterunków niemieckich. 18 sierpnia wieczorem otrzymano rozkaz rozpoczęcia walk. 19 sierpnia powstańcy otoczyli Mysłowice zajmując okoliczne pagórki i hałdy. Powstańcy pod wodzą Ryszarda Mańki zaatakowali najpierw kopalnię, ale natarcie zostało zatrzymane seriami z broni maszynowej, co doprowadziło do odwrotu sił śląskich. Powstańcy skierowali się do centrum miasta. Po kilku godzinach walk Mysłowice znalazły się w rękach powstańców. Podbudowani zwycięstwem żołnierze ponowili szturm na kopalnię. Tym razem akcja zakończyła się sukcesem. Wieść o zwycięstwie mysłowickich powstańców obiegła cały Górny Śląsk. Tej samej nocy przyjechał do Mysłowic francuski pułkownik Blanchard, który przeprowadził rozmowy z komendantem powstańców Ryszardem Mańką, a koalicyjny komendant placu, Bartoli, powierzył mu komendę Straży Obywatelskiej (członkowie: Ryszard Mańka, Władysław Knapik, Mieczysław Knapik, Jan Ryszka, Ferdynand Słomka, Paweł Habrański, Oskar Szade i inni) utworzonej z członków Komitetu Samoobrony. Straż Obywatelska urzędowała w języku polskim, co budziło duże niezadowolenie ze strony niemieckiej.

Mysłowice były jedynym na Górnym Śląsku miastem, w którym powstańcy pod dowództwem Mańki utrzymywali swoją pozycję od 20 sierpnia aż do 4 października 1920 roku. Po zakończeniu walk Mańka zorganizował oddziały POW Kolejarzy i POW Policji Górnośląskiej. Ponadto utworzył w Mysłowicach sekcję Straży Obywatelskiej i Straży Kopalnianej, z których po zakończeniu III powstania uformowały się Warty Gminne.

III powstanie śląskie[edytuj | edytuj kod]

W chwili wybuchu III powstania śląskiego oddziały pod dowództwem Mańki przejęły w krótkim czasie kontrolę nad Mysłowicami, skąd oddelegowane do Katowic, uczestniczyły w zajęciu miasta. W czasie walk o Świętochłowice Mańka został ranny i musiał wycofać się z frontu. Jednak już po dwóch dniach przystąpił do formowania nowego baonu, który po krótkim przeszkoleniu został wysłany na pole bitwy w celu zasilenia 16 Pułku Piechoty "Rysia".

Za swoje zasługi w organizowaniu oddziałów powstańczych oraz za udział w walkach o przynależność państwową Górnego Śląska Mańka mianowany został oficerem Wojska Polskiego. Odznaczono go również licznymi krzyżami za waleczność i zasługi. Po podziale Górnego Śląska w 1922 roku przez kilka lat służył w wojsku. Po przejściu do rezerwy zajął się kupiectwem. Gdy we wrześniu 1939 roku wojska hitlerowskie wkroczyły do Mysłowic Mańka powrócił do rodzinnej Niwki, gdzie zmuszony był się ukrywać. Donos do władz okupacyjnych spowodował aresztowanie Mańki. Został uwięziony w obozie koncentracyjnym w Sachsenhausen (lub Dachau), gdzie zmarł najprawdopodobniej 30 maja 1940 roku.

Literatura[edytuj | edytuj kod]

  • A. Sulik: Mysłowicki komendant powstań śląskich. Biografia Ryszarda Mańki (1892-1940). W: "Życie Mysłowic". Nr 10/1996, s. 16.
  • W. Pochmara: Z Dziejów Mysłowic. Katowice 1963, s. 101-106.
  • W. Dobrzycki: Powstania śląskie. Warszawa 1971, s. 81-82.