S-300

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
S-300P
Ilustracja
Informacje podstawowe
Inne nazwy

• SA-10A – C (Grumble A – C)
• SA-20A – B (Gargoyle A – B)

Państwo

ZSRR / Rosja

Pocisk
Pocisk

• 5W55K, 5W55R, 5W55RUD,;
Faworit: 48N6, 48N6E, 48N6E2

S-300 – rodzina rakietowych systemów przeciwlotniczych produkcji radzieckiej i rosyjskiej klasy ziemia-powietrze i woda-powietrze. Zalicza się do niej zunifikowane systemy przeznaczone dla wojsk obrony powietrznej serii S-300P z dalszymi modyfikacjami i okrętowe S-300F, oraz odmienne systemy wojsk lądowych S-300W. W wersjach S-300W, S-300PMU1 oraz S-300PMU2 zdolny jest do zwalczania taktycznych rakietowych pocisków balistycznych.

Wprowadzenie[edytuj | edytuj kod]

Prace nad systemem S-300 prowadzono od końca lat 60. XX wieku, z zamiarem stworzenia po raz pierwszy w ZSRR uniwersalnego systemu przeciwlotniczego dla wojsk obrony powietrznej, lądowych i marynarki, służącego do zwalczania celów na dużych i małych wysokościach[1]. Ich podstawą formalną było postanowienie Rady Ministrów ZSRR z 27 maja 1969 roku[2]. Poszczególne odmiany otrzymały oznaczenia: S-300P (od PWO strany – obrony powietrznej kraju), S-300W (od wojskowaja – wojska) i S-300F (od fłotskaja – floty)[3]. Prace, które doprowadziły do powstania systemu S-300P prowadzono w biurze konstrukcyjnym Ałmaz[1]. W wojskach obrony powietrznej miały zastąpić systemy rodziny S-75[3]. Pierwsza wersja S-300PT została przyjęta na uzbrojenie w 1978 roku[4]. Spełnił on jednak wymagania tylko wojsk obrony powietrznej i marynarki, natomiast wojska lądowe ostatecznie zamówiły rozwój niezwiązanego z nim podobnego systemu S-300W w biurze Antiej, który został przyjęty na uzbrojenie w 1983 roku[1]. Morską odmianą systemu S-300 stał się S-300F, opracowywany w instytucie WNII Altair, unifikowany z odmianą S-300P[5].

Rakiety oznaczone 5W55 dla systemu S-300P opracowało biuro Fakieł w Moskwie, a produkował Zakład Północny (Siewiernyj Zawod) w Leningradzie, wraz z kontenerami startowymi[6]. Próby pocisków prowadzono od połowy lat 70. na poligonie „A” w okolicach Saryszaganu nad jeziorem Bałchasz w republice kazachskiej[5]. W oznaczeniu elementów systemu, pierwsza cyfra 5 oznaczała Zarząd Uzbrojenia Wojsk Obrony Powietrznej, litera – rodzaj sprzętu, a dalsza liczba – model, z ewentualnymi uzupełniającymi literami.

S-300P[edytuj | edytuj kod]

Pierwszą opracowaną dla zestawu rakietą była 5W55, z jednostopniowym silnikiem na paliwo stałe i czterema rozkładanymi powierzchniami sterowymi w części ogonowej[6]. Rakieta startuje pionowo z cylindrycznego kontenera transportowo-startowego – jest wyrzucana z kontenera na wysokość 20 m za pomocą katapulty prochowej, po czym uruchamia się silnik marszowy, pracujący 8-10 sekund[6]. Rakieta posiada ponadto stery gazowe w celu szybszego naprowadzenia w kierunku celu[6]. Pierwszy odcinek lotu kierowany jest autopilotem, potem następuje kierowany odcinek lotu. Produkowano zasadnicze wersje 5W55K i 5W55KD naprowadzane radiokomendowo z ziemi oraz 5W55R naprowadzaną półaktywnie. Rakieta 5W55R również kierowana jest radiokomendowo, ale z wykorzystaniem danych płynących z jej głowicy radiolokacyjnej śledzącej cel[6]. Zwiększa to celność na dużej odległości oraz przy obecności środków walki radioelektronicznej[6]. Masa startowa pocisku wynosi 1480 kg dla 5W55KD i 1664 kg dla 5W55R, a zasięg odpowiednio 47 km i 75 km[6].

System obsługuje radar trójwymiarowy, pracujący w paśmie I (8–10 GHz) z anteną fazowaną z cyfrowym sterowaniem wiązką, uzupełnia go radar Big Bird (Tombstone)[7] z czterometrową anteną, pracujący w paśmie F (3–4 GHz). S-300P jest zestawem mobilnym, zbudowanym na naczepie ciągniętej przez ciągnik KrAZ-260W. Osiąga zdolność bojową w ciągu pięciu minut. Pierwsze egzemplarze weszły na uzbrojenie Armii Radzieckiej w 1978 roku.

S-300PT[edytuj | edytuj kod]

Pierwszą wersją systemu była wersja holowana S-300PT (transportirujemaja – przewoźna)[5]. Przyjęto ją na uzbrojenie w 1978 roku i od tego roku produkowano[6]. W skład zestawu wchodziło do 12 holowanych wyrzutni, stacja radiolokacyjna podświetlania i naprowadzania (kontener F1), kabina kierowania ogniem (F2) i cztery kontenery przygotowania startu (F3A)[6]. Wyrzutnia 5P851 tworzyła dwuosiową naczepę z pakietem czterech cylindrycznych kontenerów pocisków, unoszonym do pozycji pionowej i opieranym o grunt przed startem[6]. Na kontenerze F1, ustawionym na przyczepie FR-10 z odejmowanymi kołami, zainstalowana była wielofunkcyjna stacja radiolokacyjna z płaską fazowaną anteną na dachu[6]. W razie potrzeby antena mogła być zamocowana na maszcie, np. w lesie[6].

W połowie lat 80. system holowany został zmodernizowany do wersji S-300PT-1 (analogicznej poziomem do S-300PS), ze zmodyfikowanymi naczepami wyrzutni 5P851A i innymi komponentami również umieszczonymi na naczepach, a następnie do wersji PT-1A[6].

S-300PS (PMU)[edytuj | edytuj kod]

Najbardziej rozpowszechnioną wersją systemu stała się wersja samobieżna, przyjęta na uzbrojenie w 1982 roku[8]. W swojej pierwszej odmianie otrzymała oznaczenie S-300PS dla Armii Radzieckiej (samochodnaja – samobieżna), a w odmianie eksportowej S-300PMU[8]. W skład dywizjonu wchodził samobieżny pojazd dowodzenia 5N63S i do czterech baterii, składających się z jednej wyrzutni 5P85S wyposażonej w kontener przygotowania startu F3S i do dwóch wyrzutni 5P85D bez tego kontenera[8]. Wszystkie pojazdy były na podwoziach ciężkich terenowych ośmiokołowych samochodów MAZ-543M[8]. Na pojeździe dowodzenia zamontowano w środkowej części obrotowy kontener stacji radiolokacyjnej F1S, a w tylnej kabinę dowodzenia F2K[8]. Wyrzutnie również przenosiły cztery kontenery transportowo-startowe, a w wersji 5P85S dodatkowo za kabiną kontener F3S. Długość wyrzutni wynosiła 13,11 m, szerokość 3,15 m, wysokość 3,8 m[8].

W położeniu bojowym pojazdy są stabilizowane na hydraulicznych podporach[9]. Wyrzutnie muszą być ustawiane obok siebie, w odległości 2-3 m między kabinami pojazdów z kontenerem F3S i bez niego z uwagi na długość przewodów, wszystkie w kierunku pojazdu kierowania ustawionego w odległości do 100 m[9]. Przejście z położenia marszowego w bojowe zajmuje 5 minut[9]. We wczesnych wersjach jednocześnie mogło być naprowadzane 12 rakiet na sześć celów[9]. Stacja radiolokacyjna w celu zwiększania zasięgu wykrywania może być zamontowana na uniwersalnym maszcie 40W6M o wysokości 25 m lub 40W6MD o wysokości 39 m, przewożonym na naczepie, niewchodzącym w skład zestawu[10]. Stosowany jest też radar do wykrywania celów niskolecących 5N66/5N66M, montowany na takim samym maszcie, lub jego nowsza wersja 76N6[10]. W skład pułku wchodzą ponadto dalsze samochody sztabowe, topodowiązania, agregaty prądotwórcze, cysterny i inne[11]. Do przeładowywania kontenerów startowych służą samochody załadowcze 5T99 (na bazie KrAZ-255) i 5T99M (KrAZ-260)[11].

S-300PM (PMU1)[edytuj | edytuj kod]

W kolejnej wersji samobieżnej S-300PM (w odmianie eksportowej S-300PMU1) skupiono się na poprawie charakterystyk systemu. Produkowana jest seryjnie od 1990 roku (według innych informacji, od końca lat 80.), a formalnie została przyjęta na uzbrojenie w 1993 roku[12]. Zastosowano zarówno nową aparaturę elektroniczną, jak i pociski 48N6 o zasięgu do 150 km wobec samolotów i do 38 km wobec niskolecących pocisków manewrujących[12]. Pojawiła się możliwość zwalczania operacyjno-taktycznych pocisków balistycznych na odległości do 40 km[12]. System oprócz naprowadzania 12 pocisków na 6 celów może jednocześnie śledzić 9 celów[12].

W kodzie NATO wersja S-300PMU1 została oznaczona jako SA-20 Gargoyle[13][14]

Dopiero 9 maja 1990 roku pierwszy raz wyrzutnie samobieżne S-300PS zostały zaprezentowane publicznie na defiladzie w Moskwie[5]. Eksportowane przez Rosję w różnych wersjach, systemy te znajdują się na wyposażeniu armii Chin, Indii, Ukrainy, Białorusi, Słowacji, Grecji, Bułgarii, Algierii, Syrii, Iranu[15] i Wietnamu. Użyty także przez Siły Zbrojne Ukrainy[16].

Wersje systemu S-300P[17]
Rodzina S-300P
Favorit
Pocisk S-300P;
S-300PT
S-300PS S-300PM;
S-300PMU
S-300PMU1 S-300PMU2
5W55K 5W55R 5W55RUD 48N6;
48N6E
48N6E2
Kod NATO SA-10A SA-10B SA-10C SA-20A SA-20B
Grumble A Grumble B Grumble C Gargoyle A Gargoyle B
Cel Cele powietrzne, w tym nisko lecące Cele powietrzne, w tym nisko lecące
+ Rakietowy pocisk balistyczny
Zasięg 47 km 75 km 90 km 150 km 3 do 200 km
Pułap 25 do 25 000 m 25 do 25 000 m 25 do 27 000 m 10 do 27 000 m
Naprowadzanie komendowe + Track-Via-Missile komendowe + (?)
System startu 4-cylindrowa wyrzutnia pionowa,
Długość 7,5 m 7,5 m
Średnica 508 mm 515 mm
Masa startowa 1664 kg 1804 kg 1799 kg około 1800 kg
Prędkość 1860 m/s 1900 m/s 2000 m/s 2200 m/s
Przyśpieszenie 25 G 25 G
Masa głowicy 133 kg 143 kg 143 kg 180 kg
Napęd jednostopniowy, silnik na paliwo stałe

S-300W[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: S-300W.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c Tomasz Szulc. Rosyjski system obrony przeciwlotniczej S-400 Triumf. „Nowa Technika Wojskowa”. 11/2007, s. 32, listopad 2007. Warszawa: Magnum-X. 
  2. Marek Depczyński. S-300W – frontowy zestaw obrony przeciwlotniczej i przeciwrakietowej. „Nowa Technika Wojskowa”. 11/2021, s. 40, listopad 2021. Warszawa: Magnum-X. 
  3. a b Ganin i Karpienko 2001 ↓, s. 4.
  4. С-300П зенитная ракетная система. Русская сила. [dostęp 2011-02-25]. [zarchiwizowane z tego adresu (2010-12-29)]. (ros.).
  5. a b c d Ganin i Karpienko 2001 ↓, s. 14.
  6. a b c d e f g h i j k l m Ganin i Karpienko 2001 ↓, s. 15-17.
  7. 64Н6 радиолокатор обнаружения. Русская сила. [dostęp 2011-02-23]. [zarchiwizowane z tego adresu (2011-01-01)]. (ros.).
  8. a b c d e f Ganin i Karpienko 2001 ↓, s. 18.
  9. a b c d Ganin i Karpienko 2001 ↓, s. 19.
  10. a b Ganin i Karpienko 2001 ↓, s. 22-25.
  11. a b Ganin i Karpienko 2001 ↓, s. 25-28.
  12. a b c d Ganin i Karpienko 2001 ↓, s. 29.
  13. S-300PMU1 SA-20 GARGOYLE. GlobalSecurity.org (ang.).
  14. S-300PMU2 Favorit SA-20 GARGOYLE. GlobalSecurity.org (ang.).
  15. Delivers First Missiles for Iran’s (ang.).
  16. S-300 na Ukrainie.
  17. S-300 Series Tactical and Technical Performance. GlobalSecurity.org (ang.).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Siergiej Ganin, Aleksandr Karpienko: Zienitnaja rakietnaja sistiema S-300. Petersburg: 2001, seria: Niewskij Bastion. (ros.).