Skórnik szorstki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Skórnik szorstki
Ilustracja
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo grzyby
Gromada grzyby podstawkowe
Klasa pieczarniaki
Rząd gołąbkowce
Rodzina skórnikowate
Rodzaj skórnik
Gatunek skórnik szorstki
Nazwa systematyczna
Stereum hirsutum (Willd.) Pers
Observ. mycol. 2: 90 (Lipsk, 1800)
Występuje gromadnie (tutaj na na buku)
Górna, kosmata powierzchnia owocników
Gładki hymenofor na dolnej powierzchni owocników
Tworzy tez formy rozpostarto-odgięte

Skórnik szorstki (Stereum hirsutum (Willd.) Pers.) – gatunek grzybów należący do rodziny skórnikowatych (Stereaceae)[1].

Systematyka i nazewnictwo[edytuj]

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Stereum, Stereaceae, Russulales, Incertae sedis, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi[1]. Stereum hirsutum jest gatunkiem typowym rodziny skórnikowatych (Stereaceae). Takson ten został poprawnie zdiagnozowany taksonomicznie po raz pierwszy przez Carla von Willdenowa (jako Thelephora hirsuta) w 1787 r. Do rodzaju Stereum został przeniesiony przez Christiaana Persoona w 1800 r. i zatwierdzony przez Eliasa Friesa.

Nazwę polską podał Franciszek Błoński w 1888 r. W polskim piśmiennictwie mykologicznym ma też inne polskie nazwy: pleśniak szorstkowłosisty, skórniak kosmaty[2], Synonimy naukowe[3]:

  • Auricularia aurantiaca Schumach. 1803
  • Auricularia reflexa Bull. 1786
  • Auricularia reflexa var. reflexa Bull. 1786
  • Boletus auriformis Bolton 1788
  • Helvella acaulis Huds. 1778
  • Stereum reflexum (Bull.) Sacc. 1916
  • Thelephora hirsuta Willd. 1787
  • Thelephora reflexa (Bull.) Lam. & DC. 1805

Morfologia[edytuj]

Owocniki

Jednoroczne, tworzące liczne skupiska. Pojedynczy owocnik ma szerokość 0,5-3 cm i grubość 1-2 mm, kształt rozpostarty, rozpostarto-odgięty, półeczkowaty, konsolowaty i jest pofałdowany. Licznie rosnące obok siebie owocniki ułożone są dachówkowato lub łączą się z sobą. Do podłoża przyrastają górną powierzchnią, a jej boki odginają się na zewnątrz. Rosnąc na pionowych pniach tworzy odgięte górą kapelusiki. Górna powierzchnia jest owłosiona, aksamitna, szorstka lub szczeciniasta. Ma kolor białawy, ochrowożółty, szarordzawobrązowy i jest koncentrycznie strefowana i pręgowana. Brzeg owocnika jest ostry i falisty[4].

Hymenofor

Gładki, na młodych owocnikach jaskrawy, później pomarańczowożółty lub ochrowy, na starszych owocnikach płowieje i staje się jasnopomarańczowobrązowy[4].

Kontekst (miąższ)

Białawy (nie zmieniający barwy po skaleczeniu), twardy, o skórzastej lub korkowatej konsystencji[5]. Jest pokryty cienkim, dostrzegalnym juz przez lupę korteksem[6].

Cechy mikroskopowe

Włoski na górnej powierzchni zbudowane są z bezbarwnych, lub bardzo słabo wybarwionych strzępek o szerokości 3,5–7 μm Wysyp zarodników biały. Są one grubościenne, czasami prawie pełne. Kontekst zbudowany ułożonych równolegle do powierzchni dwóch rodzajów strzępek: grubościennych i cienkościennych. Te pierwsze mają grubość 5–9 μm i szczególnie liczne są w okolicy hymenium. Strzępki cienkościenne mają grubość 2–3 μm,, nie posiadają sprzążek, są rozgałęzione i przechodzą w strzępki subhymenialne. Warstwa korteksu zbudowana jest również z tych dwóch rodzajów strzępek, ale są one zglutynizowane i pod mikroskopem wyraźnie żółtawe. W hymenium występują subcylindryczne szkieletocystydy o długości 125–170 μm. W szczytowej części mają grubość 4–5 μm i są cienkościenne, poniżej są grubościenne o szerokości 8–9 μm, w części poziomej zwężają się do 5–6 μm. Podstawki 4- sterygmowe, o rozmiarach 30–50 × 4–4,5 μm, bez sprzążki w podstawie. Zarodniki bezbarwne, elipsoidalno-cylindryczne, o rozmiarach 4–8 × 2,5–3,5 μm gładkie, bezbarwne (hialinowe), amyloidalne[6].

Występowanie i siedlisko[edytuj]

Poza Antarktydą występuje na wszystkich kontynentach, a także na wielu wyspach[7]. W Polsce jest bardzo pospolity[8]. Jest jednym z najczęściej występujących grzybów na martwym drewnie. Występuje na obszarze całego kraju. W górach dochodzi do górnej granicy lasu, spotykany jest także na pojedynczych drzewach rosnących już powyżej tej granicy, w piętrze kosodrzewiny[6].

Występuje w lasach, zaroślach, parkach, w ogrodach, przy drogach. Wytwarza owocniki przez cały rok[4]. Rozwija się w drewnie, głównie drzew liściastych. Zanotowano występowanie na: olszy czarnej, olszy szarej, brzozie brodawkowanej, grabie, czereśni, leszczynie, buku, Pittosporium tenuifolium, śliwie domowej, dębie, lilaku, lipie drobnolistnej, a także niektórych innych gatunkach krzewów uprawianych w parkach i ogrodach jako rośliny ozdobne. Na drzewach iglastych występuje rzadko, obserwowano go na jodle[2]. Rośnie głównie na leżących na ziemi gałęziach drzew i krzewów, oraz na pniakach[8]. Bywa spotykany również w zawilgoconych mieszkaniach na drewnianych podłogach i boazeriach, na drewnianych ogrodzeniach, drewnianych konstrukcjach w szklarniach i na dębowych podkladach kolejowych[6].

Znaczenie[edytuj]

Saprotrof rozwijający się głównie na martwym drewnie, czasami jednak rozwija się również na żywych drzewach (atakuje uszkodzone miejsca kory). Powoduje białą zgniliznę drewna, także użytkowego i może wyrządzać szkody materialne. Ochrona lasów przed tym grzybem nie jest praktykowana[4]. Owocniki są niejadalne.

Na grzybni skórnika szorstkiego pasożytuje inny grzyb – trzęsak listkowaty (Tremella foliacea)[4].

Gatunki podobne[edytuj]

  • skórnik dębowy (Stereum gausapatum) rosnący na dębie. Ma owocnik wyraźnie rozpostarty lub rozpostarto-odgięty, a hymenofor ciemniejszy – czekoladowobrązowy[4].
  • skórnik aksamitny (Stereum subtomentosum), o owocniku bokiem przyrośniętym do podłoża i miąższu przebarwiającym się żółto po skaleczeniu. Jego hymenofor nigdy nie jest jaskrawożółty ani pomarańczowy, lecz ciemniejszy; ochrowy, kawowy[8].
  • skórnik ochrowożółty (Stereum ochraceoflavum). Występuje głównie na drobniejszych gałązkach, najczęściej dębu, ma owocniki mniejsze i cieńsze a hymenofor bladopomarańczowożółty lub brązowoszaroochrowy[4]
  • włókniczek skórkowaty (Byssomerulius corium). Ma również gładki hymenofor (ale czasami nieregularnie siatkowaty lub porowato-dołkowany), owocniki kremowe, bladożółtawe lub szarawe[8].

Przypisy

  1. a b Index Fungorum (ang.). [dostęp 2013-03-05].
  2. a b Władysław Wojewoda: Checklist of Polisch Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Scienceas, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
  3. Species Fungorum (ang.). [dostęp 2013-04-15].
  4. a b c d e f g Piotr Łakomy, Kwaśna: Atlas hub. Warszawa: Multico Oficyna Wydawnicza, 2008. ISBN 978-83-7073-650-7.
  5. Ewald Gerhardt: Grzyby – wielki ilustrowany przewodnik. Warszawa: 2006, s. 680. ISBN 8374045132.
  6. a b c d Stanisław Domański: Grzyby (Mycota). Tom XXI. Podstawczaki (Basidiomycota). Bezblaszkowce (Aphyllophorales). Skórnikowate (Stereaceae). Pucharkowate (Podoscyphaceae). Kraków: PWN, 1991. ISBN 83-01-09471-0.
  7. Discover Life Maps. [dostęp 2015-12-16].
  8. a b c d Barbara Gumińska, Władysław Wojewoda: Grzyby i ich oznaczanie. Warszawa: PWRiL, 1985. ISBN 83-09-00714-0.