Skrzydlna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Skrzydlna
Herb
Herb Skrzydlnej
Skrzydlna na tle wzniesień Beskidu Wyspowego
Skrzydlna na tle wzniesień Beskidu Wyspowego
Państwo  Polska
Województwo małopolskie
Powiat limanowski
Gmina Dobra
Sołectwo Skrzydlna
Wysokość 395 m n.p.m.
Liczba ludności (2006) 1100
Strefa numeracyjna (+48) 18
Kod pocztowy 34-625
Tablice rejestracyjne KLI
SIMC 0424639
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Skrzydlna
Skrzydlna
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Skrzydlna
Skrzydlna
Ziemia49°45′16″N 20°10′43″E/49,754444 20,178611
Kapliczka w Skrzydlnej

Skrzydlnawieś w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie limanowskim, w gminie Dobra.
W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa nowosądeckiego. Integralne części miejscowości: Drągówka, Dział, Działy, Góry, Kliny, Krzenowiska, Ługowina, Rynek, Sermakówka, Wilkówka, Za Działem[1].

Historia[edytuj]

Istnieje legenda, że przez Skrzydlną uciekał przed prześladowaniem święty Wojciech, jednak nie ma żadnych źródeł (poza tradycją mówioną), które potwierdzałyby istnienie wsi w czasach mu współczesnych[2].

Pierwsze pisemne wzmianki o Skrzydlnej pochodzą z 1296 roku[3]. Wieś posiadała od 1424 prawa miejskie, nadane przez króla Władysława Jagiełłę[2], które zostały jej odebrane w późniejszym okresie[4]. Okoliczności tych wydarzeń nie są znane, jednak prawdopodobnie upadek miasta nastąpił jeszcze za czasów, gdy wieś była w rękach rodu Ratoldów[3]. W swych Kronikach... Jan Długosz nazywał wieś Crzidlna lub Krzidlna[5]. W późniejszym okresie wieś przechodziła w ręce kolejnych rodów, w tym Pieniążków i Wilkoszewskich.

W 1351 erygowano tu parafię przy istniejącym już wcześniej kościele pw. św. Mikołaja[3]. Parafia ta do XIX w. nosiła wezwanie św. Mikołaja i św. Anny[2].

W latach 1850–1862 Skrzydlna była siedzibą niewielkiego powiatu, zwanego bezirkiem.

W czasie okupacji hitlerowskiej w 1944 miała miejsce pacyfikacja, której ofiarą padli mieszkańcy Skrzydlnej mieszkający pod Śnieżnicą. Miał to być odwet za opór zbrojny, który stawili okupantom[5].

Do 1954 wieś była siedzibą gminy Skrzydlna, a do 1972 – Gromadzkiej Rady Narodowej (obejmowała administracją wsie Skrzydlna, Wola Skrzydlańska, Przenosza i Stróża)[5].

Geografia[edytuj]

Położenie

Miejscowość położona jest w większości na obszarze Beskidu Wyspowego, u źródeł i w kotlinie rzeki Stradomki. W bezpośrednim sąsiedztwie wsi znajdują się szczyty Beskidu Wyspowego: Ciecień, Wierzbanowska Góra, Dzielec i Śnieżnica. Ostatnimi na północ wzniesieniami Beskidu Wyspowego w rejonie Skrzydlnej są Pieninki Skrzydlańskie, na północ od nich znajduje się już Pogórze Wiśnickie, do którego należy północne obrzeże Skrzydlnej.

Warunki naturalne

Rzeźba terenu w Skrzydlnej ma charakter górzysty. Charakteryzuje się szerokimi garbami i łagodnymi stokami, które przecinają wąskie doliny. Północna i wschodnia część wsi, w dolinie Stradomki, położona jest na terenie równinnym[5].

Turystyka[edytuj]

Turystyka aktywna

Położenie Skrzydlnej na terenie malowniczego Beskidu Wyspowego, czyni z niej atrakcyjny cel wyjazdów turystycznych. Stanowi doskonałą bazę wypadową wycieczek pieszych i rowerowych na okoliczne szczyty: Śnieżnicę, Ćwilin, Mogielicę i Ciecień.

Około 5 km od Skrzydlnej znajduje się wyciąg narciarski na Śnieżnicy. Okoliczne zbocza są na tyle łagodne, że stanowią dogodne miejsce do uprawiania trekkingu, narciarstwa biegowego, spacerów itp. W pobliżu znajduje się również rezerwat przyrody Śnieżnica, wyznaczony w celu ochrony buczyny karpackiej.

Zabytki[edytuj]

Obiekty wpisane do rejestru zabytków nieruchomych województwa małopolskiego[6]

  • dwór obronny w Skrzydlnej. W parku krajobrazowym znajduje się murowany, piętrowy dwór szlachecki pochodzący z przełomu XVI/XVII w., przebudowany w XVIII w. W zachodniej części parteru, zachowały się sklepienia kolebkowe i krzyżowe. W parku podworskim zachowały się cenne okazy starodrzewia.

Inne zabytki[edytuj]

  • na cmentarzu parafialnym przy starym kościele - mogiły ofiar pacyfikacji pod Śnieżnicą, oraz groby wysiedleńców z Warszawy i Poznania;
  • kapliczka Chrystus przy słupie z XVIII wieku.

Religia[edytuj]

Na terenie Skrzydlnej od XIII w. istnieje parafia Mikołaja Biskupa, której siedziba mieści się w nowym kościele pw. św. Mikołaja. W bliskim sąsiedztwie stoi również zabytkowy kościół drewniano-murowany pod tym samym wezwaniem[3].

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. GUS. Rejestr TERYT
  2. a b c P. Skoczek, s. 23.
  3. a b c d P. Skoczek, s. 22.
  4. Brak jednak źródeł dotyczących daty ich odebrania.
  5. a b c d Skrzydlna na stronie gminy Dobra (pol.). Gmina Dobra. [dostęp 2010-10-19].
  6. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo małopolskie. 30 września 2016; 3 miesiące temu.

Bibliografia[edytuj]

  1. Piotr Skoczek: Parafie Ziemi Limanowskiej. Proszówki: Prowincjonalna Oficyna Wydawnicza, 2009, s. 22-27. ISBN 978-83-88383-43-4.

Linki zewnętrzne[edytuj]