Stanisław Kawski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Stanisław Kawski
Skrzypek
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 2 listopada 1913
Kraków
Data i miejsce śmierci 9 października 1996
Sanok
Miejsce spoczynku Cmentarz Centralny w Sanoku
Zawód, zajęcie farmaceuta
Narodowość polska
Tytuł naukowy magister
Edukacja Państwowe Gimnazjum im. Królowej Zofii w Sanoku
Alma Mater Uniwersytet Jana Kazimierza we Lwowie
Partia Stronnictwo Demokratyczne
Rodzice Marian, Czesława
Małżeństwo Zuzanna Węcławik
Dzieci Marian, Wojciech, Teresa
Krewni i powinowaci Adam, Wanda, Alojza, Jadwiga (rodzeństwo), Stanisław Węcławik (szwagier)
Odznaczenia
Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Medal Wojska Krzyż Armii Krajowej Medal 30-lecia Polski Ludowej Medal 40-lecia Polski Ludowej Kryształowe Serce Odznaka Honorowa PCK I stopnia Odznaka Honorowa PCK III stopnia Odznaka Honorowa PCK IV stopnia POL Odznaka Zasłużony Działacz Stronnictwa Demokratycznego BAR.png
Odznaka Zasłużony Działacz FJN Odznaka Pamiątkowa „Akcji Burza” Odznaka „Zasłużony dla Sanoka”

Stanisław-Kostka Marian Hubert Kawski herbu Gozdawa, ps. „Skrzypek” (ur. 2 listopada 1913 w Krakowie, zm. 9 października 1996 w Sanoku) – polski farmaceuta, aptekarz, podczas II wojny światowej żołnierz ZWZAK, działacz społeczny, w okresie PRL radny Miejskiej Rady Narodowej w Sanoku.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Stanisław Kawski (1931)

Urodził się 2 listopada 1913 jako syn aptekarza Mariana (1876–1932) i Czesławy z domu Niemetz (1880-1976). W sanockim hufcu pełnił funkcję drużynowego III Drużyny im. Stefana Czarnieckiego[1]. W 1931 zdał egzamin dojrzałości w Państwowym Gimnazjum im. Królowej Zofii w Sanoku (w jego klasie byli m.in. Juliusz Katz-Suchy oraz Zbigniew Przystasz i Zdzisław Rajchel; dwaj ostatni – żołnierze Wojska Polskiego, ofiary zbrodni katyńskiej)[2][3]. W 1939 ukończył studia w Oddziale Farmaceutycznym na Wydziale Lekarskim Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie. Jego rodzeństwem byli Adam (1917-1985, zamężny z córką ukraińskiego adwokata w Sanoku, dr. Eugeniusza Szatyńskiego[4][5], wieloletni dyrektor Krakowskiego Pogotowia Ratunkowego[6]), Wanda, Alojza (1907-1908) i Jadwiga (1910-1994, po mężu Rudy). Stanisław Kawski został farmaceutą, podobnie jak jego ojciec oraz rodzeństwo Adam i Wanda[7]. Rodzina prowadziła Aptekę Obwodową położoną przy ulicy Tadeusza Kościuszki w Sanoku, gdzie Stanisław Kawski rozpoczął pracę w latach 30. XX wieku i został jej właścicielem[8]. Rozwijał także pasje muzyczne, w ramach założonego przez jego ojca Towarzystwa Muzyczno-Dramatycznego „Gamba”, zaś jego nauczycielem gry muzycznej był por. Maksymilian Firek, kapelmistrz stacjonującego w Sanoku 2 pułku strzelców podhalańskich[9], grał na skrzypcach jako solista[10].

Po wybuchu II wojny światowej w okresie kampanii wrześniowej wraz z ewakuowanym personelem składnicy sanitarnej dotarł z Sambora do Tarnopola, skąd przedostał się do Sanoka przed 12 września[11]. Po nastaniu okupacji niemieckiej apteka Kawskich była jedną z trzech działających w Sanoku[12][a].

Na przełomie stycznia i lutego 1940 Stanisław Kawski został zaprzysiężony w Związku Walki Zbrojnej przez Kazimierza Kamińskiego ps. Topór[13] (w ramach Obwodu Sanok „Suchar”), a następnie w Armii Krajowej, przyjmując pseudonim „Skrzypek”[14]. Podobnie do ZWZ wstąpili jego żona Zuzanna (z domu Węcławik, pochodząca ze wsi Skierbieszów, także farmaceutka, w konspiracji przyjęła pseudonim „Ziuk”, od 2 marca 1941 była żoną Stanisława Kawskiego[15], której rodzina podczas wojny schroniła się w Sanoku[16]), a także inni zatrudnieni i współpracownicy apteki. Formalnie apteka została przejęta przez władze hitlerowskie, była nadzorowana przez Pharmazierat (Radę Farmacji) w Krakowie. Pomimo tego pracownicy apteki aktywnie działali w konspiracji, w tym wspomagali w leki żołnierzy oddziału partyzanckiego OP-23 Obwód „San” ZWZAK, a także ludność żydowską umieszczoną w sanockim getcie i Zwangsarbeitslager Zaslaw[17]. Ta działalność była prowadzona pomimo czterokrotnych rewizji w aptece przeprowadzonych przez Niemców, którzy nie zdołali wykryć ukrywanych medykamentów (były schowane w ruderze nieopodal apteki). Z apteką współpracował w konspiracji lekarz więzienny i oficer Jan Maria Suchomel[18]. W końcowym okresie okupacji na przełomie 1943/1944 aptece Kawskich zmieniono nazwę na Kreisapotheke (Apteka Obwodowa), a dzięki zakwalifikowaniu jej do innego przedziału w niemieckiej administracji, otrzymywała od tego czasu większe zaopatrzenie w leki. Ponadto Stanisław Kawski uzyskał środki chemiczne, które były wykorzystywane w Sanoku do produkcji granatów, przygotowywał środek służący do samobójczego odebrania życia w przypadku ciężkich przesłuchać i tortur prowadzonych przez gestapo, a także mając wgląd w recepty lekarskie na ich podstawie przekazywał władzom Obwodu ZWZ listę mieszkańców, którzy podpisali Volkslistę.

Po wojnie Stanisław i Zuzanna Kawscy prowadzili aptekę do 1951, gdy została upaństwowiona, a w 1955 zlikwidowana[19]. W późniejszym czasie Stanisław Kawski pracował w aptekach społecznych i w sanockim szpitalu. Należał do Polskiego Towarzystwa Farmaceutycznego[20]. W 1979 odszedł na emeryturę. W latach PRL kontynuował pasję muzyczną w ramach Towarzystwa Muzyczno–Dramatycznego Ziemi Sanockiej, rozwiązanego decyzją administracyjną 30 lipca 1963[21]. W tym samym czasie został wyburzony zabytkowy budynek apteki Kawskich w Sanoku. Jako nauczyciel niepełnozatrudniony wykładał w Liceum Medycznym w Sanoku[22].

Był członkiem Stronnictwa Demokratycznego. Został radnym Miejskiej Rady Narodowej (MRN): wybierany w 1969[23] (członek Komisji Zdrowia i Opieki Społecznej[24]), 1973[25] (przewodniczący Komisji Zdrowia, Ochrony Środowiska i Spraw Socjalnych[26], przewodniczący zespołu radnych SD[27]), w 1978[28] (członek Komisji Wychowania, Oświaty, Kultury i Spraw Socjalnych[29]); natomiast w kadencji 1984-1988 – nie będąc radnym – został powołany do Komisji Zdrowia, Ochrony Środowiska i Spraw Socjalnych[30]. Był członkiem Miejskiego Komitetu Frontu Jedności Narodu w Sanoku[31].

Został członkiem prezydium Komitetu Zjazdu wychowanków Gimnazjum i I Liceum w Sanoku w 100-lecie szkoły 1880–1980[32]. Sprawował stanowisko prezesa oddziału sanockiego Polskiego Czerwonego Krzyża, działającego w budynku przy ul. Ignacego Daszyńskiego 17 w Sanoku[33], w grudniu 1983 wybrany zastępcą przewodniczącego Zarządu Miejskiego PCK w Sanoku[34]. W latach 90. pełnił funkcję prezesa sanockiego koła Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej[35]. Był organizatorem obchodów 50-lecia akcji „Burza”, organizował wsparcie dla kombatantów. Publikował na łamach Tygodnika Sanockiego.

W Sanoku zamieszkiwał przy ulicy Bartosza Głowackiego[36], następnie przy ulicy Henryka Sienkiewicza. Hobbystycznie był filumenistą[37].

Zmarł 9 października 1996, a 11 października 1996 został pochowany w grobowcu rodzinnym na cmentarzu przy ul. Jana Matejki w Sanoku[38], gdzie później spoczęła także jego żona Zuzanna (1915-1998). Oboje mieli troje dzieci: Marian (pierwszy laureat I Ogólnopolskiego Studenckiego Konkursu Piosenkarzy z 1962[39]), Wojciech i Teresa (po mężu Bernacka[40]). Szwagrem Stanisława Kawskiego (bratem Zuzanny) był Stanisław Węcławik.

Nieistniejący obecnie budynek apteki Kawskich w Sanoku
Grobowiec rodzin Kawskich i Węcławik w Sanoku

Odznaczenia i wyróżnienia[edytuj | edytuj kod]

Odznaczenia Polskiego Czerwonego Krzyża

  • Srebrna Odznaka Związkowa (7 kwietnia 1970)
  • Złota Odznaka Związkowa (7 kwietnia 1976)
  • Odznaka Honorowa PCK I stopnia (1985)
  • Odznaka Honorowa PCK III stopnia (10 marca 1977)
  • Odznaka Honorowa PCK IV stopnia (27 kwietnia 1969)
  • Kryształowe Serce (1992)

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Pozostałe dwie to apteki „Pod Złotą Gwiazdą” w budynku obecnego ratusza przy ulicy Rynek 1 oraz „Pod Opatrznością Boską”.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Czesław Mazurczak: Harcerstwo Sanockie 1910–1949. Kraków: Harcerska Oficyna Wydawnicza, 1990, s. 63.
  2. XLIV. Sprawozdanie Dyrekcji Państwowego Gimnazjum im. Królowej Zofii w Sanoku za rok szkolny 1930/31. Sanok: 1931, s. 21.
  3. Absolwenci. 1losanok.pl. [dostęp 2016-04-23].
  4. Księga wtóropisów aktów małżeńskich za lata 1936-1945. T. „K”. Cz. II. Parafia Przemienienia Pańskiego w Sanoku, s. 753.
  5. Włodzimierz Marczak: Ukrainiec w Polsce: Dole i niedole w PRL-u. s. 76.
  6. Adam Kawski. Nekrolog. „Dziennik Polski”. Nr 97, s. 9, 26 kwietnia 1985. 
  7. Edward Zając: Szpital Powszechny w Sanoku (pol.). www.zozsanok.pl. [dostęp 2013-07-27]. (pdf) s. 65.
  8. Alina Bilska. Czar starych aptek. „Nowiny”, s. 5, Nr 305 z 24-26 grudnia 1984. 
  9. Stanisław Kawski. Życie muzyczne dawnego Sanoka. „Tygodnik Sanocki”, s. 6, Nr 26 (138) z 1 lipca 1994. 
  10. Stanisław Kawski. Życie muzyczne przedwojennego Sanoka. „Tygodnik Sanocki”, s. 6, Nr 27 (139) z 8 lipca 1994. 
  11. Andrzej Brygidyn: Kryptonim „San”. Żołnierze sanockiego Obwodu Związku Walki Zbrojnej – Armii Krajowej 1939-1944. Sanok: Społeczny Komitet Wydawniczy „San”, 1992, s. 73.
  12. Edward Zając: Szpital Powszechny w Sanoku (pol.). www.zozsanok.pl. [dostęp 2013-07-27]. (pdf) s. 73.
  13. Andrzej Brygidyn: Kryptonim „San”. Żołnierze sanockiego Obwodu Związku Walki Zbrojnej – Armii Krajowej 1939-1944. Sanok: Społeczny Komitet Wydawniczy „San”, 1992, s. 71.
  14. Andrzej Brygidyn: Kryptonim „San”. Żołnierze sanockiego Obwodu Związku Walki Zbrojnej – Armii Krajowej 1939-1944. Sanok: Społeczny Komitet Wydawniczy „San”, 1992, s. 283.
  15. Księga wtóropisów aktów małżeńskich za lata 1936-1945. T. „K”. Cz. II. Parafia Przemienienia Pańskiego w Sanoku, s. 426.
  16. Edward Zając: Szpital Powszechny w Sanoku (pol.). www.zozsanok.pl. [dostęp 2013-07-27]. (pdf) s. 36.
  17. Edward Zając: Szpital Powszechny w Sanoku (pol.). www.zozsanok.pl. [dostęp 2013-07-27]. (pdf) s. 36, 75.
  18. Andrzej Brygidyn: Kryptonim „San”. Żołnierze sanockiego Obwodu Związku Walki Zbrojnej – Armii Krajowej 1939-1944. Sanok: Społeczny Komitet Wydawniczy „San”, 1992, s. 72.
  19. Edward Zając: Szpital Powszechny w Sanoku (pol.). www.zozsanok.pl. [dostęp 2013-07-27]. (pdf) s. 35.
  20. Izabela Wilk. Z obrad oddziału Polskiego Towarzystwa Farmaceutycznego. „Gazeta Sanocka – Autosan”, s. 3, Nr 18 (381) z 20-30 czerwca 1986. 
  21. Stanisław Kawski. Towarzystwo Muzyczno–Dramatycznego Ziemi Sanockiej. „Tygodnik Sanocki”, s. 6, Nr 28 (140) z 15 lipca 1994. 
  22. Józef Ząbkiewicz. Jubileusz XXV lat Liceum Medyczne 1962-1987. „Gazeta Sanocka – Autosan”, s. 4, Nr 31 (430) z 1-10 listopada 1987. 
  23. Władysław Stachowicz. Nr 8: Samorząd Gminy Miasta Sanoka 1867–1990. Miejska Rada Narodowa w Sanoku 1950-1990. „Zeszyty Archiwum Ziemi Sanockiej”, s. 216, Sanok: 2008. Fundacja „Archiwum Ziemi Sanockiej”. ISSN 1731-870X. 
  24. Władysław Stachowicz. Nr 8: Samorząd Gminy Miasta Sanoka 1867–1990. Miejska Rada Narodowa w Sanoku 1950-1990. „Zeszyty Archiwum Ziemi Sanockiej”, s. 217, 229, Sanok: 2008. Fundacja „Archiwum Ziemi Sanockiej”. ISSN 1731-870X. 
  25. Władysław Stachowicz. Nr 8: Samorząd Gminy Miasta Sanoka 1867–1990. Miejska Rada Narodowa w Sanoku 1950-1990. „Zeszyty Archiwum Ziemi Sanockiej”, s. 237, Sanok: 2008. Fundacja „Archiwum Ziemi Sanockiej”. ISSN 1731-870X. 
  26. Władysław Stachowicz. Nr 8: Samorząd Gminy Miasta Sanoka 1867–1990. Miejska Rada Narodowa w Sanoku 1950-1990. „Zeszyty Archiwum Ziemi Sanockiej”, s. 238, Sanok: 2008. Fundacja „Archiwum Ziemi Sanockiej”. ISSN 1731-870X. 
  27. Władysław Stachowicz. Nr 8: Samorząd Gminy Miasta Sanoka 1867–1990. Miejska Rada Narodowa w Sanoku 1950-1990. „Zeszyty Archiwum Ziemi Sanockiej”, s. 251, Sanok: 2008. Fundacja „Archiwum Ziemi Sanockiej”. ISSN 1731-870X. 
  28. Władysław Stachowicz. Nr 8: Samorząd Gminy Miasta Sanoka 1867–1990. Miejska Rada Narodowa w Sanoku 1950-1990. „Zeszyty Archiwum Ziemi Sanockiej”, s. 255, Sanok: 2008. Fundacja „Archiwum Ziemi Sanockiej”. ISSN 1731-870X. 
  29. Władysław Stachowicz. Nr 8: Samorząd Gminy Miasta Sanoka 1867–1990. Miejska Rada Narodowa w Sanoku 1950-1990. „Zeszyty Archiwum Ziemi Sanockiej”, s. 256, Sanok: 2008. Fundacja „Archiwum Ziemi Sanockiej”. ISSN 1731-870X. 
  30. Władysław Stachowicz. Nr 8: Samorząd Gminy Miasta Sanoka 1867–1990. Miejska Rada Narodowa w Sanoku 1950-1990. „Zeszyty Archiwum Ziemi Sanockiej”, s. 291, Sanok: 2008. Fundacja „Archiwum Ziemi Sanockiej”. ISSN 1731-870X. 
  31. Władysław Stachowicz. Nr 8: Samorząd Gminy Miasta Sanoka 1867–1990. Miejska Rada Narodowa w Sanoku 1950-1990. „Zeszyty Archiwum Ziemi Sanockiej”, s. 258, Sanok: 2008. Fundacja „Archiwum Ziemi Sanockiej”. ISSN 1731-870X. 
  32. Komitet Zjazdu wychowanków Gimnazjum i I Liceum w Sanoku w 100-lecie szkoły 1880–1980. W: Księga pamiątkowa (obchodów 100-lecia Gimnazjum oraz I Liceum Ogólnokształcącego w Sanoku). Sanok: 1980, s. 8.
  33. Roman Daszyk. 90 lat Polskiego Czerwonego Krzyża. „Rocznik Sanocki 2011”, s. 211, 2011. Towarzystwo Przyjaciół Sanoka i Ziemi Sanockiej. ISSN 0557-2096. 
  34. a b Izabela Wilk. Miejska Konferencja Sprawozdawczo-Wyborcza PCK w Sanoku. „Gazeta Sanocka – Autosan”, s. 3, Nr 1 (292) z 1-10 stycznia 1984. 
  35. W rocznicę wybuchu II wojny. „Tygodnik Sanocki”, s. 2, Nr 37 (201) z 15 września 1995. 
  36. Zofia Bandurka: Wykaz imienny zaproszonych i obecnych na Zjeździe – przygotowała mgr Zofia Bandurkówna. W: Dwa dni w mieście naszej młodości. Sprawozdanie ze zjazdu koleżeńskiego wychowanków Gimnazjum Męskiego w Sanoku w 70-lecie pierwszej matury w roku 1958. Warszawa: 1960, s. 128.
  37. Jan Łuczyński. O filatelista... jubileuszowo. „Gazeta Sanocka – Autosan”, s. 5, Nr 19 (38) z 1-15 października 1975. 
  38. Stanisław Kawski. Nekrolog. „Tygodnik Sanocki”. Nr 41 (257), s. 1, 11 października 1996. 
  39. Laureaci Studenckiego Festiwalu Piosenki. strefapiosenki.pl. [dostęp 16 lutego 2015].
  40. Kondolencje. „Tygodnik Sanocki”. Nr 42 (258), s. 2, 18 października 1996. 
  41. Józef Ząbkiewicz. W 194 rocznicę „majowej jutrzenki”. „Gazeta Sanocka – Autosan”, s. 1-2, Nr 14 (341) z 10-20 maja 1985. 
  42. W 37 rocznicę Manifestu Lipcowego. „Gazeta Sanocka – Autosan”, s. 1, Nr 22 (222) z 1-10 sierpnia 1981. 
  43. a b Władysław Stachowicz. Nr 8: Samorząd Gminy Miasta Sanoka 1867–1990. Miejska Rada Narodowa w Sanoku 1950-1990. „Zeszyty Archiwum Ziemi Sanockiej”, s. 279, Sanok: 2008. Fundacja „Archiwum Ziemi Sanockiej”. ISSN 1731-870X. 
  44. Józef Ząbkiewicz. 3 Maja – hołd polskiej demokratycznej idei. „Gazeta Sanocka – Autosan”, s. 2, Nr 15 (414) z 20-31 maja 1987. 
  45. Obradował Miejski Zjazd SD (odznaczenia). „Gazeta Sanocka – Autosan”, s. 5, Nr 35 (470) z 10-20 grudnia 1988. 
  46. Przed Dniem Pracownika Służby Zdrowia. Farmaceuci. „Nowiny”, s. 4, Nr 78 z 6 kwietnia 1976. 
  47. Władysław Stachowicz. Nr 8: Samorząd Gminy Miasta Sanoka 1867–1990. Miejska Rada Narodowa w Sanoku 1950-1990. „Zeszyty Archiwum Ziemi Sanockiej”, s. 288, Sanok: 2008. Fundacja „Archiwum Ziemi Sanockiej”. ISSN 1731-870X. 

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]