Stary Gierałtów

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Stary Gierałtów
wieś
Ilustracja
Kościół Michała Archanioła w Starym Gierałtowie
Państwo  Polska
Województwo  dolnośląskie
Powiat kłodzki
Gmina Stronie Śląskie
Sołectwo Stary Gierałtów
Wysokość 525-570[1] m n.p.m.
Liczba ludności (III 2011) 321[2]
Strefa numeracyjna 74
Kod pocztowy 57-550
Tablice rejestracyjne DKL
SIMC 0855658
Położenie na mapie gminy Stronie Śląskie
Mapa konturowa gminy Stronie Śląskie, u góry znajduje się punkt z opisem „Stary Gierałtów”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, na dole po lewej znajduje się punkt z opisem „Stary Gierałtów”
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa konturowa województwa dolnośląskiego, na dole nieco na prawo znajduje się punkt z opisem „Stary Gierałtów”
Położenie na mapie powiatu kłodzkiego
Mapa konturowa powiatu kłodzkiego, po prawej nieco na dole znajduje się punkt z opisem „Stary Gierałtów”
Ziemia50°18′31″N 16°55′50″E/50,308611 16,930556
Kaplica przydrożna w Starym Gierałtowie
Remiza OSP w Starym Gierałtowie

Stary Gierałtów (niem. Alt Gersdorf) – wieś w Polsce położona w województwie dolnośląskim, w powiecie kłodzkim, w gminie Stronie Śląskie.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Stary Gierałtów to wieś łańcuchowa o długości około 4,3 km, położona jest we wschodniej części Ziemi Kłodzkiej, w dolinie Białej Lądeckiej, pomiędzy Górami Złotymi a Bialskimi, na wysokości około 525-570 m n.p.m.[1]

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa wałbrzyskiego.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze wzmianki o Starym Gierałtowie (wówczas Geraczdorf) pochodzą z roku 1346 z dokumentu króla Jana Luksemburskiego[3]. W połowie XIV wieku wieś należała do dóbr zamku Karpień, który był własnością rodziny Gloubos[3]. W 1419 istniało we wsi sędziostwo[1]. W latach 1625-1641 wieś musiała płacić kontrybucję armii cesarskiej. W 1648 roku Stary Gierałtów kupiła rodzina Althannów z Międzylesia, która włączyła go do klucza Stronie[3]. Od drugiej połowy XVIII wieku wieś systematycznie się rozwijała a w szczególności rzemiosło, tkactwo, lokalny przemysł oraz handel[1]. Już w końcu XVIII wieku działała w Starym Gierałtowie katolicka szkoła, w 1865 r. katolicka szkoła elementarna. W roku 1838 miejscowość kupiła księżna Marianna Orańska[3]. Znajdowały się tu wtedy młyny wodne, tartaki i olejarnia oraz kościół[3]. Od połowy XIX wieku Stary Gierałtów znalazł się na uczęszczanej trasie z Lądka do Puszczy Jaworowej w Górach Bialskich[1]. Związany z tym ożywiony ruch turystyczny obsługiwała gospoda w Starym Gierałtowie. Liczba ludności wsi wzrastała od lat dwudziestych do sześćdziesiątych XIX wieku i w latach 1864-1867 osiągnęła swój najwyższy poziom. Ze względu na swą wielkość Stary Gierałtów stał się siedzibą urzędu gromadzkiego obejmującego do 1905 roku też Bielice, Goszów, Nowy Gierałtów i Młynowiec.

Współczesność[edytuj | edytuj kod]

W rozciągniętej wsi przetrwało sporo starych domów, wśród nich najciekawszy - dawna pruska strażnica celna (obecnie schronisko). Położona w górach wieś jest odwiedzana przez turystów. W Starym Gierałtowie mieszka wielu twórców ludowych, artystów i rzemieślników zajmujących się kultywowaniem tradycyjnych "ginących" zawodów.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są[4]:

  • kościół filialny Michała Archanioła z 1798 roku[3]. Zachowało się w nim barokowe wyposażenie, między innymi ołtarz główny i boczny, ambona z wizerunkami Ewangelistów oraz rokokowy prospekt organowy[3],
  • kaplica przydrożna przy posesji nr 8, z drugiej połowy XVIII wieku.

Inne zabytki:

  • liczne domy pochodzące z XVIII-XX wieku[1].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f Słownik geografii turystycznej Sudetów. redakcja Marek Staffa. T. 16: Masyw Śnieżnika i Góry Bialskie. Warszawa: Wydawnictwo PTTK „Kraj”, 1993, s. 305-309. ISBN 83-7005-341-6.
  2. GUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.
  3. a b c d e f g Waldemar Brygier, Tomasz Dudziak: Ziemia Kłodzka. Pruszków: Oficyna Wydawnicza "Rewasz", 2010, s. 443. ISBN 978-83-89188-95-3.
  4. Rejestr zabytków nieruchomych woj. dolnośląskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. s. 83. [dostęp 29 sierpnia 2012].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]