Góry Złote

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Inne znaczenia Ten artykuł dotyczy pasma górskiego. Zobacz też: Zlaté Hory – miasto w Czechach w Górach Opawskich.
Góry Złote
czes. Rychlebské hory
Kowadlo w Górach Zlotych PL.jpg
332.61 Góry Złote.png
Megaregion Pozaalpejska Europa Środkowa
Prowincja Masyw Czeski
Podprowincja Sudety z Przedgórzem Sudeckim
Makroregion Sudety Wschodnie
Mezoregion Góry Złote
czes. Rychlebské hory
Zajmowane
jednostki
administracyjne
 Czechy
 Polska
Panorama Gór Złotych z Borówkowej
Położenie Gór Złotych w Sudetach

Góry Złote (czes. Rychlebské hory, dawniej Rychleby lub Rychlebské pohoří, niem. Reichensteiner Gebirge) 332.61pasmo górskie położone w Sudetach Wschodnich. W potocznym znaczeniu ciągną się od Przełęczy Kłodzkiej na północnym zachodzie, aż do Przełęczy Ramzovskiej (czes. Ramzovské sedlo) na południowym wschodzie i przełęczy pomiędzy Pasieczną a Smrekiem na południu. Przełęcz Różaniec (583 m n.p.m.) dzieli łańcuch ten na dwie części: północno-zachodnią niższą i południowo-wschodnią wyższą.

Według regionalizacji fizycznogeograficznej Polski Jerzego Kondrackiego Góry Złote obejmują również Góry Bialskie. Podobnie uważają czescy geografowie, dla których "Rychlebské hory" rozciągają się od Przełęczy Płoszczyna do Przełęczy Ramzovskiej. W takim ujęciu tworzą one trójkąt o narożach: Przełęcz Kłodzka – Przełęcz Ramzovska – Przełęcz Płoszczyna.

Trudne jest jednoznaczne wskazanie najwyższego szczytu, a to z powodu kontrowersji co do wyodrębniania Gór Bialskich jako odrębnego pasma oraz wskazania dokładnego przebiegu granicy między nimi. W zależności od przyjętego punktu widzenia najwyższą górą może być Kowadło, Brusek, Postawna, Travná hora, Smrek (Smrk, 1125 m n.p.m.).

Rzeźba terenu[edytuj | edytuj kod]

Góry Złote są jednym z dłuższych pasm sudeckich. Mają około 55 km długości z czego 35 km na terenie Polski. Wartości te mogą podlegać kontrowersjom ze względu na wspomnianą niejednoznaczność co do granicy z Górami Bialskimi. Właściwe Góry Złote, położone na północnym wschodzie, tworzą stosunkowo wąski grzbiet o krętym przebiegu. Od tego grzbietu odchodzą boczne ramiona ku północnemu wschodowi. Im dalej ku południowemu wschodowi są one coraz dłuższe. Góry Bialskie, na południowym zachodzie, tworzą rozległy masyw o kształcie rozrogu.

Ważniejsze szczyty[edytuj | edytuj kod]

L.p. Szczyt Wysokość
m n.p.m.
1 Smrek 1125
2 Smrek Trójkrajny 1117
3 Lví hora 1040
4 Studniční vrch 991
5 Kowadło 989
6 Špičák 957
7 Łupkowa 946
8 Czartowiec 944
9 Pasieczna 928
10 Medvědí kámen 907
11 Borówkowa 900
12 Jawornik Wielki 872
13 Borůvkový vrch 859
14 Czernik 832
15 Kopřivný 823
16 Trojak 766
17 Křemenáč 734
18 Ptasznik 719
19 Vysoký kámen 691
20 Sowia Kopa 672
21 Bodak 617
22 Cierniak 592
Góry Bialskie
L.p. Szczyt Wysokość
m n.p.m.
1 Postawna 1124
2 Travná hora 1120
3 Brusek 1116
4 Rudawiec 1112
5 Czernica 1083
6 Iwinka 1079
7 Orlik 1068
8 Sucha Kopa 1055
9 Rude Krzyże 1053
10 Suszyca 1047
11 Płoska 1035
12 Stolec 1034
13 Gołogóra 997
14 Kunčická hora 943

Budowa geologiczna[edytuj | edytuj kod]

Pod względem geologicznym Góry Złote należą do pogranicza Sudetów Zachodnich (struktura zachodniosudecka) oraz Sudetów Wschodnich (struktura wschodniosudecka).

Ich polska część obejmuje północno-wschodnią część metamorfiku Lądka i Śnieżnika, strefę Złoty Stok-Skrzynka oraz większość masywu kłodzko-złotostockiego, należące do struktury zachodniosudeckiej.

Po stronie czeskiej występują ponadto skały metamorficzne i magmowe należące do następujących jednostek: strefy Starého Města (struktura zachodniosudecka) oraz kopuły Keprnika, kopuły Desny, masywu Żulowej i masywu Jesenika (struktura wschodniosudecka).

Zbudowane są ze skał metamorficznych – w większości z gnejsów i łupków łyszczykowych z wkładkami łupków łyszczykowych z granatami, paragnejsów, amfibolitów, łupków kwarcowych, łupków grafitowych, marmurów kalcytowych i dolomitowych, skał wapienno-krzemianowych, erlanów, fyllitów. W gnejsach występują amfibolity, eklogity, granulity, a w okolicach Bielic również gnejsy amfibolowe i tonality. Na południe od Złotego Stoku występują niewielkie wkładki granitoidy jawornickie. W północno-wschodniej części, w tzw. strefie Złoty Stok-Skrzynka występują różne odmiany skał zmylonityzowanych: mylonitów, blastomylonitów, gnejsów mylonitycznych i in. Na północny zachód od strefy mylonitycznej występują karbońskie skały magmowegranodioryty masywu kłodzko-złotostockiego. Najmłodszymi skałami krystalicznymiwulkanitytrzeciorzędowe, a lokalnie być może i czwartorzędowe bazalty.

W wyniku erozji, wietrzenia, transportu i depozycji na skałach krystalicznych utworzyły się w plejstocenie i holocenie pokrywy glin, a w dolinach rzecznych żwiry, piaski, lokalnie mady rzeczne.

Górnictwo[edytuj | edytuj kod]

Od XIII do XX wieku eksploatowano tu różne kruszce, m.in. złoto oraz arsen w Złotym Stoku. Później rozwinęło się górnictwo skalne. Po stronie polskiej znajdują się wyrobiska nieczynnych kamieniołomów marmurów w okolicach Złotego Stoku, granodiorytu w rejonie Chwalisławia i Mąkolna, bazaltów koło Lądka i Lutyni oraz łupków metamorficznych w Złotym Stoku. Czynny jest jeden kamieniołom bazaltów w Lutyni. Po stronie czeskiej czynne są kamieniołomy marmuru w pobliżu jaskini Na Pomezí oraz kilka nieczynnych.

Miejscowości[edytuj | edytuj kod]

Po stronie polskiej[edytuj | edytuj kod]

Miasta Złoty Stok, Lądek Zdrój, Stronie Śląskie oraz wsie: Bielice, Bolesławów (Góry Bialskie), Chwalisław, Goszów, Jaszkowa Górna, Laski, Mąkolno, Nowa Morawa (Góry Bialskie), Nowy Gierałtów, Ołdrzychowice Kłodzkie, Orłowiec, Radochów, Skrzynka, Stara Morawa (Góry Bialskie), Stary Gierałtów, Stojków, Trzebieszowice.

Po stronie czeskiej[edytuj | edytuj kod]

Bílá Voda, Branná, Chrastice, Hanušovice, Javornik, Staré Město pod Sněžníkem, Lipová-lázně, Ostružná, Petříkov, Ramzová, Staré Město, Stříbrnice, Vápenná, Žulová

Atrakcje turystyczne[edytuj | edytuj kod]

Ciekawe miejsca położone na terenie Gór Złotych to między innymi udostępniona do zwiedzania dawna podziemna kopalnia złota i arsenu w Złotym Stoku, Jaskinia Radochowska, kalwaria na Cierniaku, uzdrowisko w Lądku Zdroju, arboretum w Lądku, ruiny zamku Karpień, skały Trojan i in. oraz Przełęcz Lądecka, gdzie znajduje się przejście do Czech. Tereny Gór Złotych są słabo zaludnione i bardzo atrakcyjne dla turystyki pieszej oraz narciarskiej.

Po stronie czeskiej znajduje się miasto Javornik z zamkiem Jánský vrch i barokowym kościołem Trójcy Świętej, ruiny zamku Rychleby, uzdrowisko Lipová-lázně, znane zimowiska Ramzová, Ostružná i Petříkov, schronisko turystyczne "chata Paprsek", jaskinia Na Pomezí, Nýznerovské vodopády, Šafářova skála. Na granicznej Borówkowej Czesi zbudowali w 2006 wieżę widokową.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Góry Złote, Góry Rychlebskie, mapa w skali 1:40 000, Wydawnictwo "Plan", Wrocław 2007, ISBN 83-60180-68-7
  • Słownik geografii turystycznej Sudetów, tom 17 Góry Złote, red. Marek Staffa, str. 49-50, Wydawnictwo I-BiS, Wrocław 1993, ISBN 83-85773-01-0