Tamara Łempicka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Tamara Łempicka
Ilustracja
Popiersie Tamary Łempickiej w Kieleckiej Alei Sław (aut. Sławomir Micek)
Data i miejsce urodzenia

16 maja 1898
Warszawa

Data i miejsce śmierci

18 marca 1980
Cuernavaca, Meksyk

Narodowość

polska

Dziedzina sztuki

malarstwo

Epoka

art déco

Ważne dzieła
  • Tamara w zielonym Bugatti
  • Adam i Ewa
  • Dr Boucard
  • Kobieta z gołębiem
Strona internetowa
Fotografia malarki na tle przedstawienia jej atelier w Muzeum Narodowym w Krakowie
Kizette in Pink, córka (1927), Muzeum Narodowe w Krakowie

Tamara de Lempicka (ur. 16 maja 1898 w Warszawie[a], zm. 18 marca 1980 w Cuernavaca) – polska malarka epoki art déco.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodziła się jako Tamara Rozalia Gurwik-Górska[b][c]. Była córką mecenasa Borysa Gurwicz-Górskiego (Борис Гурвичъ-Горский), rosyjskiego Żyda[1][2][3] i jego żony Malwiny z domu Dekler, pochodzącej ze zasymilowanej zamożnej, wpływowej żydowskiej rodziny[4][2]. Gdy miała zaledwie kilka lat ojciec porzucił rodzinę[5]. Tamara wychowywana była przez matkę i dziadków, Bernarda i Klementynę Deklerów w Warszawie, którzy należeli do elity towarzyskiej i kulturalnej – zaprzyjaźnieni byli między innymi z Ignacym Janem Paderewskim i Arturem Rubinsteinem[5]. Ich rodzinny grobowiec znajduje się na cmentarzu żydowskim przy ul. Okopowej w Warszawie[6].

Od 1907 zaczęła symulować problemy zdrowotne i szantażem wymuszała coroczne wakacje we Włoszech oraz przeniesienie do szkoły w Lozannie[7]. W trakcie owych wakacji, na które jeździła z babcią, zapoznała się ze sztuką renesansowych mistrzów, których obrazy oglądała we Florencji, Rzymie i Wenecji. Wpływ tych dzieł jest widoczny w dwóch pierwszych okresach twórczości Łempickiej. Przejawia się on w używanych przez nią czystych kolorach, dokładnym rysunku oraz draperiach i cieniach.

W 1916 w kaplicy Zakonu Kawalerów Maltańskich w Petersburgu poślubiła prawnika Tadeusza Łempickiego, który był synem bratanicy Cypriana Kamila Norwida[2]. 16 września 1916 urodziła córkę, Marie-Christine Łempicką, w późniejszych latach znaną jako Kizette de Lempicka-Foxhall[8]. Podczas rewolucji październikowej Tadeusz Łempicki został aresztowany przez bolszewików. Aby uwolnić męża, Łempicka uzyskała pomoc szwedzkiego konsula, który następnie pomógł jej uciec z Rosji. Małżonkowie spotkali się ponownie w Kopenhadze.

Małżonkowie zamieszkali w Paryżu, jednak Łempicki nie mógł utrzymać rodziny, ze względu na trwającą po pobycie w więzieniu traumę. Trudna sytuacja materialna spowodowała, że Tamara Łempicka zaczęła malować w celach zarobkowych. Pomimo twierdzeń Tamary Łempickiej, iż w kwestii warsztatu jest samoukiem, przez krótki okres uczęszczała do pracowni kubistycznego malarza, André Lhote′a[9].

Pierwszy raz jej prace zostały wystawione w 1922 przez Salon d′Automne dzięki siostrze artystki, Adriannie, która zasiadała w komisji dopuszczającej obrazy na wystawę. Malarstwo Łempickiej spotkało się z pozytywnym odbiorem, a ona sama wkrótce stała się sławna jako portrecistka Tamara de Lempicka. Jest to najbardziej kojarzony z Tamarą Łempicką okres jej twórczości – wyidealizowane portrety i akty o lekko kubicznych formach i nasyconych barwach. Z tego okresu też pochodzi jej autoportret Tamara w zielonym Bugatti, przeznaczony na okładkę czasopisma „Die Dame” i uważany za jeden z typowych obrazów art déco.

W tym czasie słynna była ze swoich romansów (była biseksualna[1]). W związku z jej rozwiązłym życiem, Tadeusz Łempicki w 1927 wystąpił o rozwód, powrócił do Warszawy i ożenił się w kościele ewangelicko-reformowanym w Łodzi z Ireną Spiess, bratanicą Stefana Spiessa. Kilka lat po rozwodzie artystka zaczęła chorować na depresję[10]. W 1933 roku wyszła ponownie za mąż, za dziedzica austriackiego imperium browarniczego, barona Raoula Kuffnera[11][12].

Na początku II wojny światowej wyjechała z mężem do Beverly Hills w Kalifornii. W 1943 przeprowadzili się do Nowego Jorku, gdzie malarka kontynuowała twórczość artystyczną w swoim charakterystycznym stylu. Prasa amerykańska nie traktowała jej jednak poważnie, skupiając się głównie na tworzonej przez nią samą wokół siebie historii. W tym czasie podejmowała liczne eksperymenty, m.in. z abstrakcją geometryczną, był to jednak niewiele znaczący epizod w jej twórczości. Wyznacznikiem trzeciego etapu jej malarstwa stała się szpachla, narzędzie niewykorzystywane w sztuce przed impresjonizmem. Łempicka zaczęła tworzyć monochromatyczne obrazy w beżowych lub brązowych odcieniach. Były to obrazy o rozmytych konturach i bezpretensjonalnych tematach jak np. Praczka, Gołębie.

Po śmierci barona Kuffnera w 1962 przeniosła się do Houston w Teksasie. Jej nowe dzieła nie zostały dobrze przyjęte, przez co artystka zrezygnowała z wystawiania swoich prac. W 1978 przeniosła się do Cuernavaca w Meksyku. Zmarła tam podczas snu 19 marca 1980. Zgodnie z życzeniem malarki jej ciało zostało skremowane, a prochy rozrzucone z helikoptera nad wulkanem Popocatepetl.

W Polsce znajduje się kilkanaście jej obrazów, można je oglądać m.in. w kolekcji muzeum Villa la Fleur. Obrazy Łempickiej były eksponowane w Polsce rzadko, m.in. na wystawie w warszawskiej Zachęcie w 1928 roku, a także na Powszechnej Wystawie Krajowej w Poznaniu w 1929 roku. W 2008 roku Muzeum Narodowe w Warszawie w ramach wystawy „Wyprawa w dwudziestolecie”, wyeksponowało jeden obraz Tamary Łempickiej, Znużenie (Kobieta siedząca na krześle) z 1927.

Od 2014 obraz Tamary Łempickiej Martwa natura z 1949 jest w zbiorach Muzeum Mazowieckiego w Płocku.

W 2018 r. jej obraz La Musicienne został sprzedany na aukcji w Nowym Jorku za ponad 9 mln $, stając się najwyżej wylicytowanym obrazem polskiego artysty w historii[13][d]. Rekord ten został pobity w 2019 r. Obraz pt. La tunique rose sprzedano za 13,3 mln $ (52 mln zł)[14]. Kolejny rekord został pobity w 2020 r. Obraz Portrait de Marjorie Ferry został sprzedany za 16,28 mln £ (82 mln zł)[15].

W 2022 roku Muzeum Narodowe w Lublinie zorganizowało wystawę jej prac pt. „Kobieta w podróży”[16]. Od 2022 do 2023 w Muzeum Narodowym w Krakowie zorganizowano wystawę dzieł malarki pt. „Łempicka”[17].

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Inne źródła podają, że malarka urodziła się 11 maja 1895 w Moskwie lub Petersburgu.
  2. Jej pełne nazwisko w nawiązaniu do: Claridge (1999), s. 10; i Mori (2011), s. 22. Biographies by De Lempicka-Foxhall & Phillips (1987), Néret (2000), Blondel, Brugger, and Gronberg (2004), oraz Bade (2006) również podają jej właściwe imię jako Tamara; kilka pozostałych źródeł jako prawidłowe wskazuje imię Maria (n.p., Helena Reckitt, The Art of Feminism: Images that Shaped the Fight for Equality, 1857-2017, 2018, s. 84.).
  3. W literaturze spotyka się różny zapis nazwiska malarki. Wynika to z transkrypcji z języka rosyjskiego: Гурвичъ-Горскиa. Wydaje się, że najlepszym tłumaczeniem jest: Gurwicz-Górska.
  4. Poprzednim najdroższym polskim dziełem był obraz Macierzyństwo Stanisława Wyspiańskiego, który w 2017 r. osiągnął cenę ponad 4 mln $[13].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Fiona MacCarthy: The good old naughty days.. theguardian.com, 15 maja 2004. [dostęp 2014-08-18]. (ang.).
  2. a b c Magdalena Wróblewska: Tamara de Lempicka.. culture.pl. [dostęp 2014-08-18]. (ang.).
  3. Glyn Vincent: Glitter Art.. nytimes.com, 24 października 1999. [dostęp 2014-08-18]. (ang.).
  4. Maria Gabryela Gurwicz-Górska w bazie genealogicznej. Geni. [dostęp 2020-03-12]. (ang.).
  5. a b Tamara Łempicka (Tamara de Lempicka) | Życie i twórczość | Artysta | Culture.pl, „Culture.pl” [dostęp 2018-11-15] (ang.).
  6. Grób rodziny Deklerów w bazie danych nagrobków cmentarzy żydowskich. Wirtualny Cmentarz. [dostęp 2020-03-12].
  7. Gale Encyclopedia of Biography: Tamara de Lempicka.. answers.com. [dostęp 2014-08-18]. (ang.).
  8. Kizette de Lempicka-Foxhall.. delempicka.org. [dostęp 2014-08-18]. (ang.).
  9. Agnieszka Morawińska: Tamara Łempicka, 1927.. e-teatr.pl, 1 maja 1991. [dostęp 2014-08-18].
  10. 1934−1938.. delempicka.org. [dostęp 2014-08-18]. (ang.).
  11. Family tree of Raoul KUFFNER, Geneanet [dostęp 2018-11-15] (ang.).
  12. History of the Brewery: then & now | Ottakringer Brewery, ottakringerbrauerei.at [dostęp 2018-11-15] (ang.).
  13. a b Oto najdroższy na świecie polski obraz. Wyspiański zdetronizowany, tvp.info [dostęp 2018-11-13].
  14. mg, Obraz Tamary Łempickiej sprzedany za rekordowe 52 mln zł. Nabywca chce pozostać anonimowy, 13 listopada 2019.
  15. Tamara de Lempicka (1898-1980), Portrait de Marjorie Ferry, christies.com [dostęp 2020-02-06] (ang.).
  16. „Kobieta w podróży”
  17. „Łempicka”

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Laura Claridge, Tamara Łempicka, Dom Wydawniczy Rebis, Poznań 2004.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]