Thomandersiaceae

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Thomandersiaceae
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad Euphyllophyta
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad astrowe
Rząd jasnotowce
Nazwa systematyczna
Thomandersiaceae Sreem.
Phytologia 37: 413–416 (1977)[2]
Typ nomenklatoryczny
Thomandersia Baill. (1891)[2]

Thomandersiaceaemonotypowa rodzina z rzędu jasnotowców (Lamiales). Należy do niej jeden rodzajThomandersia, w obrębie którego wyróżnia się 6 gatunków. Wszyscy przedstawiciele występują w zachodniej części Afryki Równikowej – od południowej Liberii po Republikę Środkowoafrykańską i Kongo. Thomandersia laurifolia, a prawdopodobnie także pozostałe gatunki, wykorzystywane są w celach leczniczych przez ludzi i goryle. Gorzkie liście tych roślin spożywane są w celu pozbycia się pasożytów. Nazwa rodzaju upamiętnia szkockiego lekarza i botanika z XIX wieku – Thomasa Andersona, który pierwszy opisał ten rodzaj (jako Scytanthus, która to nazwa jako homonim innego rodzaju z rodziny toinowatych musiała zostać odrzucona)[3].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Wiecznie zielone krzewy, niewielkie drzewa, rzadko pnącza[3].
Liście
Naprzeciwległe, pojedyncze, bez przylistków. Liście mają zróżnicowane rozmiary (występuje anizofilia). Ogonki liściowe są zgrubiałe u nasady i przy nasadzie blaszki. Blaszki liściowe są pierzasto żyłkowane, całobrzegie, piłkowane lub klapowane. Nierzadko obecne są na nich pozakwiatowe miodniki[3].
Kwiaty
Zebrane są w przypominających grona wierzchotkach wyrastających na szczytach pędów lub w kątach liści. Kwiaty są grzbieciste i obupłciowe. Na pięciu działkach kielicha znajdują się od zewnątrz miodniki osiągające do 3 mm średnicy i otoczone zgrubieniem. Korona jest dwuwargowa i powstaje w wyniku zrośnięcia dwóch płatków w wargę górną i trzech w dolną. Cztery pręciki (z czego dwa dłuższe od pozostałych) oraz jeden prątniczek (staminodium) są ułożone pomiędzy płatkami korony. Pomiędzy nitkami pręcików, przyrośniętymi do rurki korony, znajdują się miodniki. Zalążnia jest górna, i powstaje z dwóch owocolistków tworzących osobne komory oddzielone przewężeniem. Pojedyncza szyjka słupka zakończona jest cylindrycznym lub rozwidlonym znamieniem[3].
Owoce
Drewniejące, dwukomorowe i niepękające torebki wsparte trwałym i powiększającym się w czasie owocowania kielichem. Nasiona z dużym znaczkiem (hilum), połączone są z łożyskiem za pomocą spłaszczonego i haczykowato wydłużonego sznureczka, pełniącego rolę wyrzutni[3].

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Rodzaj Thomandersia klasyfikowany był tradycyjnie do rodziny akantowatych Acanthaceae lub Schlegeliaceae. Badania filogenetyczne bazujące na analizie DNA wykazały odrębność taksonu spośród roślin rzędu jasnotowców Lamiales i zaistniała konieczność wyodrębnienia go w osobną rodzinę[4]. Rodzina Thomandersiaceae włączona została do systemu APG III z 2009[5] i tak samo ujęta została w systemie APG IV z 2016[6]. Pozycja systematyczna rodziny nie jest pewna – dane molekularne wskazują na jej przynależność do kladu wspólnego z rodzinami Schlegeliaceae i werbenowatymi Verbenaceae, natomiast budowa pyłku wskazuje bardziej na pokrewieństwo z połapkowatymi Pedaliaceae[3].

Pozycja systematyczna według APweb (aktualizowany system APG IV z 2016)[1]
jasnotowce

Plocospermataceae





Carlemanniaceae



Oleaceae oliwkowate





Tetrachondraceae





Peltantheraceae




Calceolariaceae



Gesneriaceae ostrojowate






Plantaginaceae babkowate




Scrophulariaceae trędownikowate




Stilbaceae





Byblidaceae byblisowate



Linderniaceae linderniowate






Pedaliaceae połapkowate, sezamowate



Martyniaceae



Acanthaceae akantowate





Bignoniaceae bignoniowate






Schlegeliaceae



Lentibulariaceae pływaczowate





Thomandersiaceae



Verbenaceae werbenowate






Lamiaceae jasnotowate




Mazaceae















Podział rodziny[7]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2018-01-22].
  2. a b James L. Raveal: Indices Nominum Supragenericorum Plantarum Vascularium – T. Cornell University. [dostęp 2018-01-22].
  3. a b c d e f Maarten J. M. Christenhusz,‎ Michael F. Fay,‎ Mark W. Chase: Plants of the World: An Illustrated Encyclopedia of Vascular Plants. Richmond, Chicago: Kew Publishing, The University of Chicago Press, 2017, s. 571. ISBN 978-1-84246-634-6.
  4. Wortley, A. H.; Harris, D. J.; Scotland, R. W.. On the Taxonomy and Phylogenetic Position of Thomandersia. „Systematic Botany”. 32, 2, s. 415-444, April-June 2007. DOI: 10.1600/036364407781179716. 
  5. Angiosperm Phylogeny Group (2009). An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III. Botanical Journal of the Linnean Society 161: 105-121.
  6. The Angiosperm Phylogeny Group. An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG IV. „Botanical Journal of the Linnean Society”. 181, 1, s. 1–20, 2016. DOI: 10.1111/boj.12385. 
  7. Thomandersia. W: The Plant List [on-line]. [dostęp 2018-01-22].
  8. Index Nominum Genericorum (ING). Smithsonian Institution. [dostęp 2018-01-22].