Turlough O’Carolan

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Turlough O’Carolan
(irl. Toirdhealbhach Ó Cearbhalláin)
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 1670
Nobber, hrabstwo Meath
Pochodzenie irlandzkie
Data i miejsce śmierci 25 marca 1738
Ballyfarnon, hrabstwo Roscommon
Instrumenty harfa celtycka
Gatunki muzyka poważna, muzyka barokowa
Zawód kompozytor, harfista
Tablica pamiątkowa poświęcona Turloughowi O’Carolanowi, w Katedrze św. Patryka w Dublinie

Turlough O’Carolan (irl. Toirdhealbhach Ó Cearbhalláin; ur. 1670 w Nobber, w hrabstwie Meath[a], zm. 25 marca[b] 1738 w Ballyfarnon, w hrabstwie Roscommon)[1][2]irlandzki kompozytor, harfista[3] i poeta.

Jeden z licznych harfistów, którzy zarabiali na życie jako wędrowni muzycy. Był prawdopodobnie ostatnim irlandzkim bardem, który komponował oraz jedynym, o którym zachowało się wiele informacji[1][3].

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Około 1684 przeprowadził się wraz z rodziną do Ballyfarnan, gdzie jego ojciec – rolnik lub kowal – został zatrudniony przez rodzinę MacDermott Roe. Pani McDermott Roe była pierwszą protektorką Turlougha O’Carolana, odkryła jego talent artystyczny i dała mu ogólne wykształcenie. Gdy w wieku 18 lat zachorował na ospę i stracił wzrok, opłaciła jego trzyletnią naukę gry na harfie, a następnie zapewniła mu przewodnika, konia i trochę pieniędzy[3], aby mógł rozpocząć zawodową karierę wędrownego barda, którą z powodzeniem kontynuował przez całe swoje życie[1][3].

Utrzymywał się z występów muzycznych, komponując tzw. planxties, utwory dedykowane swoim protektorom[1][3]. W 1720 poślubił Marię Maguire z hrabstwa Fermanagh i miał z nią sześć córek i jednego syna. Rodzina osiedliła się na małej farmie niedaleko Mohill, w hrabstwie Leitrim[3], choć O’Carolan był często nieobecny, podróżując po całym kraju[1][3]. Grał także dużo w Dublinie i był przyjacielem Jonathana Swifta oraz wielu innych czołowych postaci tamtych czasów[1].

W 1733 zmarła żona O’Carolana, a pięć lat później O’Carolan zapadł na poważną chorobę i powrócił do pani McDermott Roe, do Ballyfarnan. Komponował swoje pieśni nawet na łożu śmierci[4][3]. Zmarł 25 marca 1738, w wieku 68 lat. Został pochowany z pełnym ceremoniałem na cmentarzu w Kilronan, jego pogrzeb był wielkim wydarzeniem, na który zjechały się tłumy, by oddać mu ostatni hołd[3]. Uhonorowano go tablicą pamiątkową w Katedrze św. Patryka w Dublinie, na której nazwano go „ostatnim irlandzkim bardem”[3].

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

W muzyce O’Carolana – w większości utrzymanej w pogodnym nastroju i w rytmie tanecznym – są wyraźne wpływy irlandzkiego folkloru, tradycyjnej muzyki irlandzkiej wykonywanej na harfie oraz muzyki włoskiej. O’Carolan poszukiwał nowych inspiracji poza rodzimą muzyką i był pod silnym wpływem muzyki włoskich kompozytorów barokowych, takich jak Antonio Vivaldi i Arcangelo Corelli, bardzo podziwiał też Francesca Geminianiego, którego prawie na pewno spotkał w Dublinie[1].

Do dzisiejszych czasów przetrwało ponad 200 utworów O’Carolana, zarówno w formie instrumentalnej jak i jako pieśni. Wydaje się niemal pewne, że niektóre z tych utworów po raz pierwszy wydano drukiem 10 lat po śmierci barda. Jest to fragment zbioru prac O’Carolana opublikowany w 1748 przez jego syna, we współpracy z Patrickiem Delanym z Trinity College w Dublinie[1].

Niektóre z jego bardziej popularnych utworów są wykonywane współcześnie, jako że dość łatwo można je zaaranżować na gitarę i inne instrumenty[4][5]. Jeden z jego utworów – O'Carolan's Concerto – był używany przez oddział reprezentacyjny armii brytyjskiej, Foot Guards podczas ceremonii Trooping the Colour w 2005[6].

W Polsce Turlough O’Carolan najbardziej znany jest jako autor tekstu oryginalnej wersji utworu Peggy Brown, który w tłumaczeniu Ernesta Brylla wykonywał zespół 2 plus 1 (z muzyką Janusza Kruka), a następnie zespół Myslovitz (z muzyką Marka Jałowieckiego)[7]. Opowiada on prawdziwą historię nieszczęśliwej miłości barda do panny Margaret Brown, która w 1702 poślubiła Theobalda, szóstego wicehrabiego Mayo. Oboje potem zostali mecenasami O’Carolana[8].

Kompozycje[edytuj | edytuj kod]

Kompletna lista 214 kompozycji Turlougha O’Carolan zidentyfikowanych przez jego biografa Donalda O’Sullivana (w kolejności alfabetycznej)[9]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Zdaniem „Library Ireland” Turlough O’Carolan urodził się we wsi Baile-nusah lub Newton, w hrabstwie Westmeath, a nie w Nobber, w hrabstwie Meath[10].
  2. „Encyclopaedia Britannica” podaje 25 marca jako dzienną datę śmierci Turlougha O’Carolana[11].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h Yeats 2004 ↓.
  2. Publikacja w zamkniętym dostępie – wymagana rejestracja, też płatna, lub wykupienie subskrypcji Gráinne Yeats: Carolan Carrallan, Carrollan, Carrollini, O’Carolan, Turlough (ang.). W: Oxford Music Online. Grove Music Online [on-line]. [dostęp 2018-03-18]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-03-18)].
  3. a b c d e f g h i j Turlough O’Carolan. Blind Harpist & Bard (ang.). Mohill Parish. [dostęp 2018-03-19]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-04-30)].
  4. a b Publikacja w zamkniętym dostępie – wymagana rejestracja, też płatna, lub wykupienie subskrypcji Christy Morgan. Ireland: Turlough O’Carolan. „Musical Opinion”. Vol. 128, Nr 1444, 2005-01/02. ISSN 0027-4623. OCLC 26210408. via Questia (ang.). 
  5. Glenn Weiser: About Turlough O’Carolan (ang.). W: Celtic Guitar Music [on-line]. [dostęp 2018-03-18]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-03-18)].
  6. Turlough O'Carolan (ang.). W: Ask about Ireland [on-line]. [dostęp 2018-03-24]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-03-24)].
  7. W gościnie u irlandzkiego króla (pol.). W: Ernest Bryll, oficjalna strona [on-line]. [dostęp 2018-03-24]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-03-24)].
  8. Peggy Brown Myslovitz (pol.). W: Groove [on-line]. [dostęp 2018-03-24]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-03-24)].
  9. The Complete Works of Turlough O’Carolan (1670–1738) (ang.). W: Old Music Project [on-line]. [dostęp 2018-03-18]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-01-30)].
  10. Turlough O’Carolan, born 1670 – died 1738. From The Cabinet of Irish Literature, Volume 1 (1880), edited by Charles A. Read (ang.). W: Library Ireland [on-line]. [dostęp 2018-03-18]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-03-18)].
  11. Turlough O’Carolan – Irish composer (ang.). W: Encyclopaedia Britannica [on-line]. [dostęp 2018-03-18]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-03-18)].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Gráinne Yeats: Carolan [Carrallan, Carrollan, Carrollini, O’Carolan], Turlough [Ó Cearbhalláin, Toirdhealbhach]. W: The New Grove Dictionary of Music and Musicians, vol. A. Oxford University Press, 2004. ISBN 978-0-19-517067-2. (ang.)

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]