Ulica Augusta Cieszkowskiego w Bydgoszczy
{{{jednostki}}} | |||||||||||||
![]() {{{opis zdjęcia}}} | |||||||||||||
Państwo | PL | ||||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Miejscowość |
{{{miejscowość}}} | ||||||||||||
Długość |
250 m | ||||||||||||
Poprzednie nazwy |
{{{poprzednie nazwy}}} | ||||||||||||
Plan | |||||||||||||
[[Plik:{{{plan}}}|240x240px|alt=Plan przebiegu ulicy|]] | |||||||||||||
Przebieg | |||||||||||||
| |||||||||||||
Położenie na mapie brak | |||||||||||||
Położenie na mapie świata ![]() Brak współrzędnych Nieprawidłowe parametry: {{{{współrzędne}}}} | |||||||||||||
Nieprawidłowe parametry: {{{{współrzędne}}}|type:landmark} |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c6/Bdg_Gdanska63_9_07-2013.jpg/240px-Bdg_Gdanska63_9_07-2013.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a5/Bdg_Gdanska63_4_07-2013.jpg/240px-Bdg_Gdanska63_4_07-2013.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c6/Detale_na_kamienicy_%C5%9Awiecickiego.jpg/240px-Detale_na_kamienicy_%C5%9Awiecickiego.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/83/Bdg_Cieszkowskiego2-Gd63_3_07-2013.jpg/240px-Bdg_Cieszkowskiego2-Gd63_3_07-2013.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/29/Bdg_Cieszkowskiego3_2_07-2013.jpg/240px-Bdg_Cieszkowskiego3_2_07-2013.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d2/Bdg_Cieszkowskiego7_2_07-2013.jpg/240px-Bdg_Cieszkowskiego7_2_07-2013.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f6/Bdg_Cieszkowskiego8_1_07-2013.jpg/240px-Bdg_Cieszkowskiego8_1_07-2013.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4f/Bdg_Cieszkowskiego8_4_07-2013.jpg/240px-Bdg_Cieszkowskiego8_4_07-2013.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/ff/Bdg_Cieszkowskiego9_7_07-2013.jpg/240px-Bdg_Cieszkowskiego9_7_07-2013.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a7/Bdg_Cieszkowskiego9_1_07-2013.jpg/240px-Bdg_Cieszkowskiego9_1_07-2013.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a7/Bdg_Cieszkowskiego10_1_07-2013.jpg/240px-Bdg_Cieszkowskiego10_1_07-2013.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d0/Cieszkowskiego_10_Bydgoszcz_b.jpg/240px-Cieszkowskiego_10_Bydgoszcz_b.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8a/Bdg_Cieszkowskiego11_3_07-2013.jpg/240px-Bdg_Cieszkowskiego11_3_07-2013.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8f/Bdg_Cieszkowskiego11_7_07-2013.jpg/240px-Bdg_Cieszkowskiego11_7_07-2013.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/17/Bdg_Cieszkowskiego11_1_07-2013.jpg/240px-Bdg_Cieszkowskiego11_1_07-2013.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a7/Bdg_Cieszkowskiego11_10_07-2013.jpg/240px-Bdg_Cieszkowskiego11_10_07-2013.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/aa/Bdg_Cieszkowskiego12_4_07-2013.jpg/240px-Bdg_Cieszkowskiego12_4_07-2013.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/87/Bdg_Cieszkowskiego13-15_4_07-2013.jpg/240px-Bdg_Cieszkowskiego13-15_4_07-2013.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/df/Bdg_Cieszkowskiego13-15_2_07-2013.jpg/240px-Bdg_Cieszkowskiego13-15_2_07-2013.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/24/Cieszkowskiego_17_Bydg_balkony.jpg/240px-Cieszkowskiego_17_Bydg_balkony.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/55/Bdg_Cieszkowskiego17_1_07-2013.jpg/240px-Bdg_Cieszkowskiego17_1_07-2013.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d5/Bdg_Cieszkowskiego16-20_4_07-2013.jpg/240px-Bdg_Cieszkowskiego16-20_4_07-2013.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0f/Bdg_Cieszkowskiego22_2_07-2013.jpg/240px-Bdg_Cieszkowskiego22_2_07-2013.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0c/Bdg_Cieszkowskiego22_4_07-2013.jpg/240px-Bdg_Cieszkowskiego22_4_07-2013.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/73/Bdg_Pomorska48-Cieszk_5_07-2013.jpg/240px-Bdg_Pomorska48-Cieszk_5_07-2013.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4f/Bdg_Pomorska48-Cieszk_6_07-2013.jpg/240px-Bdg_Pomorska48-Cieszk_6_07-2013.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c9/Bdg_Pomorska50-Cieszk24_7_07-2013.jpg/240px-Bdg_Pomorska50-Cieszk24_7_07-2013.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e4/Bdg_Pomorska50-Cieszk24_4_07-2013.jpg/240px-Bdg_Pomorska50-Cieszk24_4_07-2013.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/95/Bdg_Pomorska50-Cieszk24_9_07-2013.jpg/240px-Bdg_Pomorska50-Cieszk24_9_07-2013.jpg)
Ulica Augusta Cieszkowskiego - ulica łącząca ulicę Gdańską i Pomorską w bydgoskim Śródmieściu, tworząca stosunkowo jednorodny kompleks kamienic oddających tendencje artystyczne architektury z przełomu XIX i XX wieku. Należy do ciekawszych architektonicznie ulic w Bydgoszczy, oddając ducha „bydgoskiej secesji” z okresu fin de siecle’u[1].
Położenie
Ulica znajduje się w środkowej części Śródmieścia Bydgoszczy. Rozciąga się w kierunku południowy wschód – północny zachód od skrzyżowania z ulicą Gdańską do skrzyżowania z ul. Pomorską. Na jej wylocie przy ul. Pomorskiej znajduje się zbór metodystów, zaś jej przedłużeniem w kierunku południowo-wschodnim jest ul. Słowackiego prowadząca w kierunku tzw. dzielnicy muzycznej.
Historia
Powstanie ulicy wiąże się z dynamicznym rozwojem miasta w II połowie XIX wieku. Lokalizacja w 1851 r. dworca kolejowego w oddaleniu od dotychczasowego centrum Bydgoszczy (Starego Miasta) wymusiła urbanistyczną ekspansję w kierunku północnym i północno-zachodnim. Po zabudowie nowych kwartałów wzdłuż głównych traktów: ul. Gdańskiej, Dworcowej i Pomorskiej, nastąpiła kolejna faza rozbudowy, polegająca na wytyczaniu prostopadłych, krótkich ulic bocznych, wzdłuż których możliwe było stawianie kamienic czynszowych[2]. W 1894 r. wytyczono dzisiejszą ulicę Cieszkowskiego, łączącą ulicę Gdańską z ulicą Pomorską. Jej zabudowa przypadła na czas korzystnej koniunktury gospodarczej i związanego z tym ożywienia ruchu budowlanego w Bydgoszczy. Nowe pierzeje wznoszono z rozmachem, w duchu wielkomiejskim i z użyciem nowej stylistyki. Zadbano również odpowiednie wyposażenie ulicy: bruk, szerokie chodniki z granitowymi krawężnikami, oświetlenie (gazowe, po 1900 r. elektryczne) oraz miejsce na założenie tzw. przedogrodów[3].
Kompletną zabudowę pierzei ukończono w ciągu dekady. Ulica stała się miejscem, gdzie stanęło szereg luksusowych kamienic czynszowych według projektów znanych bydgoskich architektów, prezentujących różnorodne tendencje stylistyczne, zarówno tradycyjne (neorenesans, neobarok), jak i awangardowe (styl malowniczy, secesja, modernizm)[3]. W pierwszej fazie zabudowy właścicielami działek i inicjatorami budów byli głównie bogaci rentierzy, handlarze nieruchomościami oraz architekci i przedsiębiorcy budowlani, wznoszący budynki na własny koszt, a następnie z zyskiem je sprzedający (Karl Bergner, Józef Święcicki, Paul Böhm).
Pierwsze kamienice ukończono w 1897 r., zaś najbardziej intensywny etap prac budowlanych nastąpił w latach 1900–1903. W 1904 r. ulica uzyskała już kompletną, ciągłą linię zabudowy. Wzniesione tu budynki wyróżniały się starannym opracowaniem elewacji o różnorodnych, formach detalu. Wzdłuż pierzei północnej ciągnęły się niewielkie „przedogrody” z kutymi parkanami. Ulica została wybrukowana kostką porfirową, otrzymała chodniki z płyt kamienno-betonowych oraz została skanalizowana i oświetlona[3].
Okazała zabudowa i położenie ulicy predestynowało do zamieszkiwania przy ul. Cieszkowskiego ludzi o średnich i wysokich dochodach. Wśród mieszkańców i właścicieli kamienic zarówno w okresie pruskim (do 1920 r.), jak i dwudziestoleciu międzywojennym znajdowali się wyżsi urzędnicy, kupcy, przedsiębiorcy, przedstawiciele wolnych zawodów, nauczyciele, oficerowie i kadra techniczna[3].
Po 1990 r. większość budynków przy ulicy doczekała się remontu i przywrócenia oryginalnych ozdób na elewacjach. Od 2008 r. Stowarzyszenie Mieszkańców Ulicy Cieszkowskiego organizuje coroczne festyny: „U-Rodziny Augusta Cieszkowskiego”, mające charakter kulturalno-integracyjny i promocyjny, przybliżając walory ulicy mieszkańcom Bydgoszczy i turystom. W 2011 r. rada i magistrat miasta Bydgoszczy zdecydowały o budowie ulicy Nowomazowieckiej, która miałaby odciążyć komunikacyjnie ul. Cieszkowskiego, wyprowadzić z tej ulicy ruch tranzytowy i komunikacji miejskiej[4]. Ma to duże znaczenie wobec planów kompleksowej rewitalizacji ulicy.
Nazwy
Ulica w przekroju historycznym posiadała następujące nazwy[5]:
- 1894-1920 – Moltkestraße (Helmut Karl Bernhard von Moltke – pruski feldmarszałek, naczelny dowódca podczas wojen Prus z Danią (1864), Austrią (1866) i Francją (1870))
- 1920-1939 – Augusta Cieszkowskiego (August Cieszkowski – hrabia, filozof, ekonomista i działacz społeczny, przyjaciel Zygmunta Krasińskiego)
- 1939-1945 – Moltkestraße
- od 1945 – Augusta Cieszkowskiego
Zabudowa
Ulica Augusta Cieszkowskiego uznawana jest za jedną z okazalszych architektonicznie ulic Śródmieścia Bydgoszczy, oddających stylistykę i ducha belle époque. Zabudowa ulicy jest przykładem koegzystencji form klasycznych (eklektycznych) z formami awangardowymi (ornamentyka secesyjna, formy wczesnego modernizmu)[6].
Zabudowę pierzejową ulicy projektowała elita środowiska architektów w Bydgoszczy przełomu XIX i XX w., m.in.[3]:
- Józef Święcicki – jego projekty to eklektyczne kamienice łączące wzornikowe układy detalu z dominantą form i elementów historyzujących (neorenesans, neobarok);
- Karl Bergner – projektował eklektyczne kamienice urozmaicane detalami secesyjnymi (głównie w duchu berlińskim);
- Fritz Weidner, Rudolf Kern, Paul Böhm – pozostawili kamienice w stylu malowniczym, operując nowymi w owym czasie, awangardowymi środkami stylistycznymi (secesja, elementy modernizmu klasycyzującego)[7].
Najstarsze budynki realizowane przy ul. Cieszkowskiego (narożne z ul. Gdańską i Pomorską) reprezentowały formy eklektyczne z detalami renesansowymi i barokowymi. W późniejszych budynkach, wznoszonych zwłaszcza po 1900 r. tradycyjne dekoracje sztukatorskie na fasadach kamienic redukowano na rzecz wzbogacenia form architektonicznych. Wznoszono budynki o niesymetrycznych fasadach, nieregularnej artykulacji otworów, z malowniczym wtopieniem wieżyczek i wykuszy. Formy te zwieńczone okazałymi szczytami i hełmami nadawały kamienicom malowniczy charakter. We wszystkich realizacjach w dekoracji fasad pojawiały się motywy historyzujące, lecz przestylizowane i uproszczone zgodnie z nowymi trendami sztuki na przełomie XIX i XX w.: akanty, rocaille, rozety, hermy i inne[3].
Wśród rzeźbiarsko opracowanej dekoracji alegorycznych fasad kamienic znajdują się: ornamenty geometryczne, stylizowane ornamenty roślinne, inicjały, symbole kartuszowe, płasko rzeźbione i pełne rzeźby figuralne. Symbolika użytej dekoracji fasad odnosi się generalnie do „domu” jako miejsca spokoju i odpoczynku oraz nawiązuje do faktu przemijania i kontemplacji życia[3].
Zabytki
W rejestrze zabytków w 2010 r. znajdowała się większość budynków położonych przy ul. Cieszkowskiego[8].
Kamienice
Nr | Obiekt | Lata budowy | Budowniczy | Styl architektoniczny | Wpisany do rejestru zabytków | Uwagi | Zdjęcie |
1. | Cieszkowskiego 1 | 1903-1904 | Paul Böhm | secesja berlińska | ![]() |
w 1945 r. kamienica utraciła wystrój elewacji, który zrekonstruowano w 1994 r. | ![]() |
2. | Cieszkowskiego 2 – Gdańska 63 | 1895-1897 | Józef Święcicki | eklektyzm, neobarok, neorenesans | ![]() |
kamienica narożna, dom własny Józefa Święcickiego | ![]() |
3. | Cieszkowskiego 3 | 1903-1904 | Paul Böhm | secesja | ![]() |
w dwudziestoleciu międzywojennym mieściła się tu Szkoła Przygotowawcza im. św. Kazimierza oraz mieszkał w niej dr Jan Biziel | ![]() |
4. | Cieszkowskiego 4 | 1899-1900 | Józef Święcicki | eklektyzm, neogotyk, secesja | ![]() |
od 1926 r. miał tu siedzibę niemiecki Bank Stadthagen. Towarzystwo Akcyjne | ![]() |
5. | Cieszkowskiego 5 | 1903-1904 | Ernst Peters, Franz Muhme | eklektyzm, modernizm | ![]() |
w 1945 r. kamienica utraciła wystrój elewacji | ![]() |
6. | Cieszkowskiego 6 | 1897-1898 | Carl Meyer | eklektyzm | ![]() |
jedna z najstarszych kamienic, dom własny miejskiego radcy budowlanego Carla Meyera | ![]() |
7. | Cieszkowskiego 7 | 1901-1902 | Karl Bergner | eklektyzm, secesja | ![]() |
budynek wyróżnia portal z dekoracją rozetową oraz pełnoplastyczną głową kobiety | ![]() |
8. | Cieszkowskiego 8 | 1899-1900 | Józef Święcicki | eklektyzm, secesja | ![]() |
dominujące motywy zdobień to stylizowane ornamenty roślinne wplecione w kartusze herbowe | ![]() |
9. | Cieszkowskiego 9 | 1900-1902 | Karl Bergner | eklektyzm, secesja | ![]() |
pierwszym właścicielem był kupiec Ephreim Moritz; dekoracja zawiera w zwieńczeniu alegoryczne, płaskorzeźbione postacie kobiet z atrybutami – sową i kogutem, personifikacjami Dnia i Nocy | ![]() |
10. | Cieszkowskiego 10 | 1902-1903 | Rudolf Kern | eklektyzm, secesja | ![]() |
asymetryczna dekoracja fasady z przewagą ornamentyki secesyjnej | ![]() |
11. | Cieszkowskiego 11 | 1898-1899 | Józef Święcicki | eklektyzm, neogotyk, secesja | ![]() |
W wykuszach dekoracja sztukatorska z herbem Bydgoszczy | ![]() |
12. | Cieszkowskiego 12 | 1902-1903 | Victor Petrikowski | eklektyzm, secesja | ![]() |
posiada dekorację secesyjną ze stylizowanymi liśćmi kasztanowca | ![]() |
13. | Cieszkowskiego 13-15 | 1902-1903 | Fritz Weidner | eklektyzm, secesja | ![]() |
kamienica z ryzalitami i wieżami, z użyciem szachulca, mieściła pierwszą spółdzielnie budowlaną – Towarzystwo Mieszkaniowe w Bydgoszczy (niem. Wohnungsverein zu Bromberg) | ![]() |
14. | Cieszkowskiego 14 | 1899 | Karl Bergner | eklektyzm, manieryzm | ![]() |
elewacja utraciła pierwotny wystrój; sztukateria sufitowa, stolarka i oryginalne okucia zachowane we wnętrzach | ![]() |
15. | Cieszkowskiego 16, 18, 20 | 1901-1903 | Karl Bergner | eklektyzm, secesja | ![]() |
trzy budynki o zunifikowanej elewacji i jednolitym, secesyjnym wystroju sztukatorskim | ![]() |
16. | Cieszkowskiego 17 | 1897-1898 | Józef Święcicki | eklektyzm, neogotyk | ![]() |
w latach 1993-1994 zrekonstruowano detale architektoniczne oraz nadano pierwotną kolorystykę | ![]() |
17. | Cieszkowskiego 22 | 1898-1899 | Fritz Weidner | eklektyzm, secesja | ![]() |
akcentem elewacji jest pełnoplastyczna rzeźba halabardnika, symbolicznego opiekuna i strażnika domu | ![]() |
18. | Cieszkowskiego – Pomorska 48 | 1895-1896 | Józef Święcicki | eklektyzm, neobarok, neorenesans | ![]() |
kamienica narożna, o dłuższym skrzydle wzdłuż ul. Cieszkowskiego; w 1993 r. zrekonstruowano zewnętrzny wystrój oraz pierwotną kolorystykę | ![]() |
19. | Cieszkowskiego 24 – Pomorska 50 | 1896-1899 | Karl Bergner | eklektyzm | ![]() |
w 1994 r. zrekonstruowano zewnętrzny wystrój | ![]() |
Zobacz też
- ↑ . Derenda Jerzy red.: Piękna stara Bydgoszcz. Tom I z serii: Bydgoszcz miasto na Kujawach. Towarzystwo Miłośników Miasta Bydgoszczy. Bydgoszcz 2006. ISBN 83-916178-0-7, 978-83-916178-0-9, 83-916178-5-8, 978-83-916178-5-4, 83-916178-1-5, 978-83-916178-1-6, str. 279
- ↑ Jastrzębska-Puzowska, Iwona: Od miasteczka do metropolii. Rozwój architektoniczny i urbanistyczny Bydgoszczy w latach 1850-1920. Wydawnictwo MADO. Toruń 2005. ISBN 83-89886-38-3, 978-83-89886-38-5
- ↑ a b c d e f g Winter Piotr: Ulica Augusta Cieszkowskiego w Bydgoszczy. Zespół architektoniczny z przełomu XIX i XX wieku, Wojewódzki Ośrodek Kultury w Bydgoszczy, Bydgoszcz 1996
- ↑ http://www.cieszkowskiego.bydgoszcz.eu/ dostęp 18-09-2012
- ↑ Czachorowski Antoni red.: Atlas historyczny miast polskich. Tom II Kujawy. Zeszyt I Bydgoszcz. Uniwersytet Mikołaja Kopernika. Toruń 1997
- ↑ Bręczewska-Kulesza, Daria: Przegląd stylów występujących w bydgoskiej architekturze drugiej połowy XIX i początku XX stulecia
- ↑ >Bręczewska-Kulesza, Daria: Przegląd stylów występujących w bydgoskiej architekturze drugiej połowy XIX i początku XX stulecia
- ↑ http://www.kobidz.pl/app/site.php5/article/1469/3159.html Rejestr zabytków województwa kujawsko-pomorskiego na stronie http://www.kobidz.pl/app/site.php5/Show/1.html KOBiDZ
Linki zewnętrzne
Bibliografia
- Derenda Jerzy red.: Piękna stara Bydgoszcz. Tom I z serii: Bydgoszcz miasto na Kujawach. Towarzystwo Miłośników Miasta Bydgoszczy. Bydgoszcz 2006. ISBN 83-916178-0-7, 978-83-916178-0-9, 83-916178-5-8, 978-83-916178-5-4, 83-916178-1-5, 978-83-916178-1-6
- Bręczewska-Kulesza, Daria: Przegląd stylów występujących w bydgoskiej architekturze drugiej połowy XIX i początku XX stulecia
- Jastrzębska-Puzowska, Iwona: Od miasteczka do metropolii. Rozwój architektoniczny i urbanistyczny Bydgoszczy w latach 1850-1920. Wydawnictwo MADO. Toruń 2005. ISBN 83-89886-38-3, 978-83-89886-38-5
- Umiński, Janusz: Bydgoszcz. Przewodnik, Regionalny Oddział PTTK „Szlak Brdy” Bydgoszcz 1996
- Winter Piotr: Ulica Augusta Cieszkowskiego w Bydgoszczy. Zespół architektoniczny z przełomu XIX i XX wieku, Wojewódzki Ośrodek Kultury w Bydgoszczy, Bydgoszcz 1996