Ustrój polityczny Łotwy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Łotwa
Godło Łotwy
Ten artykuł jest częścią serii:
Ustrój i polityka
Łotwy

Wikiprojekt Polityka

Łotwa jest wielopartyjną, republiką parlamentarno-gabinetową. Występuje tam trójpodział władzy. Władza legislacyjna jest w rękach jednoizbowego parlamentu, egzekutywaprezydenta i rządu, a sądownicza − niezawisłych sądów.

Historia ustroju[edytuj | edytuj kod]

Łotwa uzyskała niepodległość w 1918 roku, kiedy to 18 listopada Rada Ludowa (pod kierownictwem Karlisa Ulmanisa) wydała oświadczenie o niezależnym bycie państwowym. Tworzeniem konstytucji nowego państwa zajęło się Zgromadzenie Ustawodawcze Łotwy, zdominowane przez ugrupowania socjaldemokratyczne i prawicowy Związek Chłopski (Ulmanis). Jej dziełem była konstytucja tymczasowa z 1 czerwca 1920 roku. Po pierwszych wyborach, parlament uchwalił konstytucję Łotwy 15 lutego 1922 r.

Ustrój republiki parlamentarno-gabinetowej wprowadzony przez konstytucję przetrwał jednak tylko 12 lat, ponieważ już w 1934 roku władzę w kraju przejął reżim autorytarny. W nocy z 15 na 16 maja miał miejsce zamach stanu przeprowadzony przez Ulmanisa. Wprowadzał on stan wojenny, zawieszał działalność partii politycznych i rozwiązywał parlament. Przez 6 lat sprawuje niepodzielnie władzę na Łotwie.

17 czerwca 1940 roku na tereny państw bałtyckich wkracza Armia Czerwona, która zmusza władze tych krajów do obsadzenia stanowisk państwowych posłusznymi agresorowi urzędnikami. W krótkim czasie następuje rozpisanie nowych wyborów parlamentarnych, w efekcie których nowo wybrane parlamenty państw bałtyckich kierują prośby do ZSRR o przyjęcie tych państw w poczet części składowych Kraju Rad.

Łotwa odzyskuje niepodległość na początku lat 90. 4 maja 1990 roku parlament łotewski wybrany na podstawie nowej ordynacji wyborczej uchwalił deklarację o przywróceniu niepodległości Łotwy. Przywrócono również obowiązywanie konstytucji łotewskiej z 1922 roku, 15 października 1998 dodano rozdział VIII − Podstawowe Prawa Człowieka.

Saeima[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Saeima.

Parlament Łotewski jest unikameralny, tzn. składa się z tylko jednej izby, którą stanowi Saeima (Sejm). Składa się on ze 100 posłów, wybieranych w czteroprzymiotnikowych wyborach, na kadencję trwającą 4 lata.

Sejm posiada władzę ustrojodawczą (może m.in. wprowadzać zmiany w konstytucji) i ustawodawczą (wydaje ustawy). Wybiera także prezydenta (którego może w każdym momencie odwołać), udziela wotum zaufania rządowi, mianuje sędziów (również Sądu Najwyższego) i członków Sądu Konstytucyjnego oraz Kontroli Państwowej.

System wyborczy[edytuj | edytuj kod]

Wybory do Sejmu odbywają się co 4 lata, w pierwszą sobotę października. Posłowie wybierani są w wyborach powszechnych, równych, bezpośrednich i tajnych. Podział mandatów odbywa się według systemu proporcjonalnego (metoda Saint-Laguë), a klauzula zaporowa (próg wyborczy) wynosi 5%.

Prawo wyborcze czynne przysługuje obywatelom, którzy ukończyli 18 lat, a prawo wyborcze bierne − 21 lat.

Prezydent[edytuj | edytuj kod]

Flaga prezydenta Łotwy

Wybierany jest przez Sejm na kadencję trwającą 4 lata, musi mieć minimum 40 lat. Dopuszczalna jest tylko jedna reelekcja. W łotewskim systemie politycznym prezydent ma bardzo ograniczone uprawnienia. Do najważniejszych należą: prawo desygnowania kandydata na premiera oraz możliwość zainicjowania rozwiązania parlamentu (tutaj decyzję ostateczną podejmuje naród w referendum).

Prezydent może być w każdym momencie odwołany przez parlament. Do odwołania prezydenta potrzebna jest inicjatywa minimum 1/2 członków parlamentu i poparcie jej przez większość kwalifikowaną głosujących − 2/3 składu izby.

Prezydent może zawetować ustawę przyjętą przez parlament. Jeżeli uczyni to w ciągu 7 dni od przyjęcia ustawy (z własnej inicjatywy lub na żądanie 1/3 posłów), ustawa może być poddana pod głosowanie ludowe (na żądanie minimum 1/10 wyborców). Parlament może przełamać prezydenckie weto za pomocą większości 3/4 głosów lub też uniemożliwić mu jej wstrzymanie uchwalając pilność ustawy większością 2/3 głosów.

Wszystkie akty urzędowe prezydenta muszą mieć kontrasygnatę premiera lub odpowiedniego ministra.

Prezydenci Łotwy:

Imię i nazwisko Rozpoczął urzędowanie Zakończył urzędowanie Partia
1 Jānis Čakste 1922 1927 Demokratyczna Partia Centrum
2 Gustavs Zemgals 1927 1930 Demokratyczna Partia Centrum
3 Alberts Kviesis 1930 1936 Łotewska Unia Chłopska
4 Kārlis Ulmanis 1936 1940 Brak
Łotwa okupowana przez ZSRR i nazistowskie Niemcy 1940 1991
Anatolijs Gorbunovs (przewodniczący parlamentu, p.o. prezydenta) 1991 8 lipca 1993 Brak
5 Guntis Ulmanis 8 lipca 1993 8 lipca 1999 Łotewska Partia Chłopska
6 Vaira Vīķe-Freiberga 8 lipca 1999 8 lipca 2007 Brak
7 Valdis Zatlers 8 lipca 2007 8 lipca 2011 Brak
8 Andris Bērziņš 8 lipca 2011 7 lipca 2015 Związek Zielonych i Rolników
9 Raimonds Vējonis 7 lipca 2015 obecnie Łotewska Partia Zielonych

Gabinet Ministrów[edytuj | edytuj kod]

Gabinet Ministrów (Ministru kabinets) pełni ogólną funkcję kierowniczą w państwie. Tworzy go desygnowany przez prezydenta kandydat na premiera. Odpowiada za swą działalność przed parlamentem i musi uzyskać jego zaufanie. Sejm może uchwalić wobec rządu (lub premiera) wotum nieufności, implikujące dymisję Gabinetu.

Gabinet Ministrów posiada konstytucyjne prawo, aby w przerwach pomiędzy sesjami parlamentu wydawać uchwały z mocą ustawy, które jednak muszą zostać w terminie trzech dni od otwarcia sesji przedłożone do zatwierdzenia Sejmowi.

Premierzy Łotwy:

  • lata 1918-1940:
Imię i nazwisko Rozpoczął urzędowanie Zakończył urzędowanie Partia
1 Karlis Ulmanis, pierwszy raz 18 listopada 1918 19 czerwca 1921 Łotewska Partia Chłopska
2 Zigfrīds Anna Meierovics, pierwszy raz 19 czerwca 1921 26 stycznia 1923 Łotewska Partia Chłopska
3 Jānis Pauļuks 27 stycznia 1923 27 czerwca 1923 Łotewska Partia Chłopska
Zigfrīds Anna Meierovics, drugi raz 27 czerwca 1923 26 stycznia 1924 Łotewska Partia Chłopska
4 Voldemārs Zamuels 27 stycznia 1924 16 grudnia 1924 Partia Demokratycznego Centrum
5 Hugo Celmiņš, pierwszy raz 16 grudnia 1924 25 grudnia 1925 Łotewska Partia Chłopska
Karlis Ulmanis, drugi raz 25 grudnia 1925 4 maja 1926 Łotewska Partia Chłopska
6 Artūrs Alberings 4 maja 1926 17 grudnia 1926 Łotewska Partia Chłopska
7 Marģers Skujenieks, pierwszy raz 17 grudnia 1926 21 stycznia 1928 Łotewska Socjaldemokratyczna Partia Pracy
8 Pēteris Juraševskis 21 stycznia 1928 1 grudnia 1928 Partia Demokratycznego Centrum
Hugo Celmiņš, drugi raz 1 grudnia 1928 24 marca 1931 Łotewska Partia Chłopska
Marģers Skujenieks, drugi raz 24 marca 1931 23 marca 1933 Łotewska Socjaldemokratyczna Partia Pracy
9 Ādolfs Bļodnieks 23 marca 1933 17 marca 1934 partia Nowych Rolników (Jaunsaimnieku Partija)
Karlis Ulmanis, trzeci raz 17 marca 1934 22 czerwca 1940 Łotewska Partia Chłopska (do 15 maja 1934)
brak (po 15 maja 1934)
  • od 1990 roku
Imię i nazwisko Rozpoczął urzędowanie Zakończył urzędowanie Partia
1 Ivars Godmanis 7 maja 1990 3 sierpnia 1993 Łotewska Droga
2 Valdis Birkavs 3 sierpnia 1993 19 września 1994 Łotewska Droga
3 Māris Gailis 19 września 1994 21 grudnia 1995 Łotewska Droga
4 Andris Šķēle 21 grudnia 1995 7 sierpnia 1997 (Bezpartyjny)
5 Guntars Krasts 7 sierpnia 1997 26 listopada 1998 Dla Ojczyzny i Wolności/Łotewski Narodowy Ruch Niepodległości
6 Vilis Krištopāns 26 listopada 1998 16 lipca 1999 Łotewska Droga
Andris Šķēle, drugi raz 16 lipca 1999 5 maja 2000 Partia Ludowa
7 Andris Bērziņš 5 maja 2000 7 listopada 2002 Łotewska Droga
8 Einars Repše 7 listopada 2002 9 marca 2004 Nowa Era
9 Indulis Emsis 9 marca 2004 2 grudnia 2004 Związek Zielonych i Rolników
10 Aigars Kalvītis 2 grudnia 2004 5 grudnia 2007 Partia Ludowa
11 Ivars Godmanis 20 grudnia 2007 12 marca 2009 LPP/LC
12 Valdis Dombrovskis 12 marca 2009 22 stycznia 2014 Nowa Era/Jedność
13 Laimdota Straujuma 22 stycznia 2014 11 lutego 2016 Jedność
14 Māris Kučinskis 11 lutego 2016 obecnie Partia Lipawska

Sąd Konstytucyjny[edytuj | edytuj kod]

Sąd to niezawisły organ władzy sądowniczej sprawujący nadzór nad hierarchiczną zgodnością aktów prawnych (m.in. ustaw z konstytucją). Składa się z 7 sędziów zatwierdzanych przez Sejm:

  • 3 zgłaszają posłowie,
  • 2 zgłasza Gabinet Ministrów,
  • 2 zgłasza plenum Sądu Najwyższego.

Kontrola Państwowa[edytuj | edytuj kod]

Jest to niezawisły organ kolegialny, którego członków mianuje parlament w identycznym trybie jak sędziów, przy czym zajmowanie urzędu ma charakter kadencyjny. Nadzoruje on działalność gospodarczą państwa.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]