Uuno Klami

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Uuno Klami
Ilustracja
Uuno Klami w 1956
Imię i nazwisko Uuno Kalervo Klami
Data i miejsce urodzenia 2 września 1900
Virolahti
Pochodzenie fińskie
Data i miejsce śmierci 29 maja 1961
Virolahti
Przyczyna śmierci atak serca
Instrumenty fortepian
Gatunki muzyka poważna
Zawód kompozytor, pianista
Wydawnictwo Ondine
Powiązania wydawn.: Fazer, Guild of Finnish Composers and Performers, Sulasol, Uuno Klami Society
Uuno Klami

Uuno Kalervo Klami (ur. 2 września 1900 w Virolahti, zm. 29 maja 1961 w tamże) – fiński kompozytor i pianista.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

W 1915 został przyjęty do Helsińskiego Instytutu Muzycznego (aktualnie Akademia Sibeliusa), gdzie studiował z przerwami do 1924 u Erkkiego Melartina (kompozycję), Leeviego Madetoi (historię muzyki) i Ilmara Hannikainena (fortepian)[1].

W latach 1924–1925 przebywał w Paryżu, gdzie korzystał z konsultacji udzielanych mu przez impresjonistę Florenta Schmitta. Mógł też nawiązać wówczas znajomość z Mauricem Ravelem[2], którego muzyka na zawsze stała się obiektem jego podziwu[1]. Silnie oddziaływały na niego również kompozycje Igora Strawinskiego, Siergieja Prokofjewa, Arthura Honeggera oraz współczesna muzyka hiszpańska[1].

W latach 1928–1929 kontynuował studia kompozycyjne w Wiedniu u Hansa Gála. Nie miał bezpośredniego kontaktu z modernistyczną Drugą Szkołą Wiedeńską, a jego zainteresowanie muzyką dodekafoniczną było stymulowane jedynie wiedeńskimi wizytami Ravela i Béli Bartóka[1].

Po powrocie do Finlandii skupił się głównie na twórczości kompozytorskiej, choć zajmował się także krytyką muzyczną, publikując w czołowej fińskiej gazecie „Helsingin Sanomat” (1932–1959). W latach 1938–1959 otrzymywał rządowe stypendium twórcze[1][3].

W 1949 był członkiem założycielem Finnish Society for Contemporary Music, które od 1951 jest fińskim oddziałem Międzynarodowego Towarzystwa Muzyki Współczesnej (ISCM)[1]. Od 1959 zasiadał w Suomen Akatemia[4] jako przedstawiciel muzyki. Zastąpił na tym stanowisku Yrjö Kilpinena[1][2][3].

Zmarł na atak serca w maju 1961. Został pochowany na cmentarzu Hietaniemi w Helsinkach[5].

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

Klami zaczął komponować już w czasie studiów w Instytucie Muzycznym w Helsinkach. Jego kwartet fortepianowy (1922), kwintet fortepianowy i suita na kwartet smyczkowy zwróciły uwagę współczesnych mu krytyków ze względu na swój modernizm i francuskie wpływy[1]. W Paryżu zafascynował się różnorodnością muzyki tradycyjnej. Wykorzystywał jazz w swoim I Koncercie fortepianowym Une nuit à Montmartre (1925) i w Rag-Time & Blues (1931), zainspirowany tradycyjną muzyką hiszpańską napisał Habanerę na orkiestrę (1926), natomiast swoją fascynację Dalekim Wschodem wyraził w Kolme kiinalaista laulua (Three Chinese Songs, 1928, zaginione)[1].

Wzorem kompozytorów hiszpańskich i Strawinskiego (z jego okresu rosyjskiego) Klami zwrócił się ku tradycjom fińskim, odkrywając je na nowo ze współczesnego punktu widzenia. Rezultatem była Karjalainen rapsodia (Karelian Rhapsody, 1927), utwór, w którym stworzył swoje własne motywy ludowe[1]. Podobna w charakterze była bardziej znana Kalevala-sarja (Kalevala Suite, 1932/1943) – mistrzowsko zinstrumentalizowana suita będąca rodzajem utworu choreograficznego z recytatorem, czerpiąca z tradycyjnego fińskiego poematu epickiego Kalevala. W swojej formie nawiązywała do prymitywizmu Święta wiosny Strawinskiego[1][2][3].

Klami preferował neoklasycystyczną estetykę, charakterystyczną dla kultury francuskiej (Ravel), rosyjskiej (Strawinski) i hiszpańskiej (de Falla)[6]. Tym samym odseparował się od fińskich modernistów lat 20. i do końca życia był przez kolegów kompozytorów uważany za postać nieco anachroniczną[1]. Był jedynym znaczącym kompozytorem fińskim, aktywnym w latach 50., który odrzucił dodekafonię i postępowość, pozostając przy tonalności i fundamentalizmie[7][1]. „Jego radykalizm był bardziej ukierunkowany na estetyczne i filozoficzne podstawy kompozycji niż na muzyczny idiom. Jakkolwiek nowoczesna była jego muzyka, nigdy całkowicie nie porzuciła poczucia tonalności” (Helena Tyrväinen)[8][7].

Dzięki temu Klami był w Finlandii uważany za drugiego po Sibeliusie największego fińskiego kompozytora. I mimo iż jego stylistyka, genialna orkiestracja oraz ciepła, żywa barwa znacząco odbiegały od emocjonalnego idiomu Sibeliusa[7], jego muzyka cieszyła się niezmiennym powodzeniem z krótką przerwą w latach 60.[1]

Ważniejsze kompozycje[edytuj | edytuj kod]

  • Koncert fortepianowy nr 1, op. 8 Une nuit à Montmartre (1925)
  • Sérénades espagnoles (1925/1944)
  • Habanera na fortepian 1926)
  • Karjalainen rapsodia (Karelian Rhapsody), op. 15 (1927)
  • Symphonie enfantine, op. 17 (1928)
  • Kolme kiinalaista laulua (Three Chinese Songs), na sopran i orkiestrę (1928, zaginione)
  • Opernredoute, op. 20 (1929)
  • Cheremissian Fantasy na wiolonczelę i orkiestrę, op. 19 (1931)
  • Hommage à Haendel, op. 21 (1931)
  • Fête populaire en plein air (Scenes from a Country Life) (1932)
  • Sérénades joyeuses (1933)
  • Helsinki-marssi (Helsinki March) (1934)
  • Lemminkäinen’s Adventures on the Isle of Saari (1935)
  • Karjalaisia tansseja (Karelian Dances) (1935)
  • Nummisuutarit (The Cobblers on the Heath), uwertura (1936)
  • Psalmus na sopran, baryton, chór mieszany i orkiestrę (1936)
  • Suita na orkiestrę smyczkową (1937)
  • Symfonia nr 1 (1937–38)
  • Vipusessa käynti (In the Belly of Vipunen) na baryton, chór męski i orkiestrę (1938) z Kalevali
  • Suomenlinna, uwertura op. 30 (1940)
  • Kalevala Suite, op. 23 (1933/1943)
  • Koncert skrzypcowy, op. 32 (1943)
  • King Lear, uwertura, op. 33 (1944)
  • Symfonia nr 2, op. 35 (1945)
  • The Cyclist, rondo na orkiestrę (1946)
  • Suite for small orchestra, op. 37 (1946)
  • Karjalainen tori (Karelian Marketplace), op. 39 (1947)
  • Revontulet (Northern Lights), fantazja na orkiestrę, op. 38 (1948)
  • Koncert nr 2 na fortepian i orkiestrę smuczkową, op. 41 (1950)
  • All’Ouvertura, op. 43 (1951)
  • Tema con 7 variazioni e coda na wiolonczelę i orkiestrę, op. 44 (1954)
  • Laulu Kuujärvestä (Song of Kuujärvi) na baryton i orkiestrę (1956)
  • Pyörteitä (Whirls), balet inspirowany Kalevalą (1957–1960)[a]
  • The Bearer of the Golden Staff, kantata (1960–1961)

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Akt I – zorkiestrował Kalevi Aho na podstawie partii fortepianowej, akt II – kompletny (2 suity), akt III – zaginiony.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h i j k l m n Tyrväinen 2004 ↓.
  2. a b c Uuno Klami (ang.). W: Naxos. Classical Music [on-line]. [dostęp 2018-01-28]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-01-29)].
  3. a b c Klami, Uuno (Kalervo) (ang.). W: Encyclopedia.com [on-line]. [dostęp 2018-01-28]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-01-28)].
  4. Finnish Academicians of Science (ang.). W: Academy of Finland [on-line]. [dostęp 2018-02-03]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-02-10)].
  5. Uuno Kalervo Klami (ang.). W: Find a grave [on-line]. [dostęp 2018-01-28]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-01-28)].
  6. In the Footsteps of Uuno Klami (ang.). W: Klami Composition Competition [on-line]. [dostęp 2018-01-28]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-01-28)].
  7. a b c Smith 2002 ↓.
  8. publikacja w otwartym dostępie – możesz ją przeczytać Helena Tyrväinen: The Success Story of the Man Who Forged the Sampo (ang.). W: Finnish Music Quarterly, nr 2 [on-line]. 2000-06-01. s. 5–7. [dostęp 2018-01-28]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-01-28)].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]