Władysław Kowalenko

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Władysław Kowalenko (ur. 9 września 1884, zm. 15 czerwca 1966) – historyk, archeolog, marynista.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Życie rodzinne[edytuj | edytuj kod]

Władysław Kowalenko urodził się w Mińsku na Białorusi 9 września 1884 i był synem urzędnika bankowego Franciszka i Heleny z domu Brzostowska. Od 1918 był żonaty z Józefą Maculewicz (1° voto Szrejber, 1884–1966[1]). Pozostawił córki: Halinę (ur. 1922[2]) i Krystynę (ur. 1929).

Edukacja i praca zawodowa[edytuj | edytuj kod]

W Wilnie spędził dzieciństwo. Był oficerem armii rosyjskiej w latach 1904–1917 (brał m.in. udział w wojnie rosyjsko-japońskiej)[3]. W 1913 na uniwersytecie w Petersburgu rozpoczął studia na wydziale filozoficzno–historycznym. W 1918 zorganizował polskie gimnazjum w Święcianach, a we wrześniu 1920 roku został z nim ewakuowany do Torunia. W 1921 roku osiadł w Poznaniu, gdzie na Uniwersytecie Poznańskim kontynuował studia historyczne. W 1925 doktoryzował się u Kazimierza Tymienieckiego, a następnie pod kierunkiem Józefa Kostrzewskiego habilitował się z zakresu archeologii na podstawie pracy Grody i osadnictwo grodowe Wielkopolski wczesnohistorycznej w VII–XII w.[4] W latach 1921–1926 w gimnazjum Ignacego Paderewskiego, a później do 1939 w gimnazjum Gotthilfa Bergera oraz w Liceum Handlowym i na Wyższym Kursie Nauczycielskim uczył historii. Od 1925 działał również w Lidze Morskiej i Kolonialnej. Na okręg poznański był w jej zarządzie, a później wszedł do Zarządu Głównego, w którym do 1939 stał na czele Sekcji Wychowania Młodzieży (m.in. obok generała Mariusza Zaruskiego). Politycznie był związany z narodową demokracją[5].

W latach 1932–1936 prezes Zarządu Okręgu Towarzystwa Nauczycieli Szkół Średnich i Wyższych na województwo bydgoskie i poznańskie.

Okres II wojny światowej i czasy powojenne[edytuj | edytuj kod]

Przebywał podczas okupacji w Warszawie, gdzie był współzałożycielem Tajnego Uniwersytetu Ziem Zachodnich (1940)[6] oraz w jego ramach organizatorem Tajnego Instytutu Morskiego (1942)[3][7][8]. W Warszawie nauczał również w tajnym III gimnazjum miejskim oraz walczył w powstaniu warszawskim. W marcu 1945 po powrocie do Poznania uczestniczył w odbudowie UP i prowadził na nim w latach 1945–1948 wykłady z zakresu historii żeglugi morskiej, a później był do 1950 kontraktowym profesorem nadzwyczajnym i kierownikiem jedynej w Polsce katedry zajmującej się tymi zagadnieniami. W latach 1945–1948 kierował równocześnie Wyższą Szkołą Handlu Morskiego w Gdyni i Sopocie[9], która została założona z jego inicjatywy, a w 1950 przeszedł do pracy w Instytucie Zachodnim w Poznaniu. Kontynuował badania nad żeglugą Słowian i portami wczesnośredniowiecznymi Słowiańszczyzny Zachodniej, które publikowane były w latach 1950–1955 w „Przeglądzie Zachodnim”. W 1954 objął kierownictwo sekretariatu naukowego Słownika starożytności słowiańskich i włożył ogromny wysiłek organizacyjny w to wydawnictwo. W 1960 przeszedł na emeryturę, ale pełnił nadal funkcję jednego z głównych redaktorów Słownika. Zmarł 15 czerwca 1966 w Poznaniu i został pochowany na cmentarzu Junikowskim[10].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Informacja na podstawie danych z miejsca pochówku [dostęp: 14 VI 2017 r.]
  2. Wg informacji portalu lokalizującego groby – Halina żyła w latach 1919–1996 [dostęp: 14 VI 2017 r.]
  3. a b M. Fąka, Dole i niedole profesorów Uniwersytetu Poznańskiego w okresie okupacji hitlerowskiej, "Poznańskie Studia Teologiczne", 20, 2006, s. 245.
  4. Kowalenko zaliczany jest do "prehistorycznej szkoły Józefa Kostrzewskiego", D. Minta-Tworzowska, W. Rączkowski, Archeologia uniwersytecka w Poznaniu. Jej wczoraj i dziś. Prahistoria i archeologia na uniwersytecie w Poznaniu – wczoraj i dziś, "Folia Praehistorica Posnaniensia", 18, 2013, s. 15.
  5. M. Fąka, Dole i niedole profesorów Uniwersytetu Poznańskiego w okresie okupacji hitlerowskiej, "Poznańskie Studia Teologiczne", 20, 2006, s. 252.
  6. Z. Brocki, "Tajny Uniwersytet Ziem Zachodnich – Uniwersytet Poznański 1940–1945", Władysław Kowalenko, Poznań 1961, "Kwartalnik Historii Nauki i Techniki", 10, 1965, 1–2, s. 164.
  7. Sekretarką była jego córka Halina pod pseudonimem Zofia Szrejberówna, K. Nowak-Kluczyński, Pedagogika na poznańskim uniwersytecie 1919-1993, dysertacja doktorska, Poznań 2014, s. 245.
  8. W.A. Drapella, Uroczystość nadania auli Wydziału Ekonomiki Produkcji Uniwersytetu Gdańskiego imienia profesora Władysława Kowalenki, Sesja Naukowa nt. 40-lecia Instytutu Morskiego przy Tajnym Uniwersytecie Ziem Zachodnich, "Kwartalnik Historii Nauki i Techniki", 32, 1987, 2, s. 505.
  9. Z. Pełczyński, WSHM - ukoronowanie działalności prof. Władysława Kowalenki (1945–1948), "Progress. Journal of Young Researches", 1, 2017, s. 96.
  10. Oznaczenie miejsca pochówku [dostęp: 14 VI 2017 r.]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Antoni Gąsiorowski, Jerzy Topolski (red.): Wielkopolski Słownik Biograficzny. Warszawa-Poznań: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1981, s. 366. ISBN 83-01-02722-3.