Święciany

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Inne znaczenia Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: miejscowość Święciany w woj. dolnośląskim.
Święciany
Kościół w Święcianach
Kościół w Święcianach
Herb
Herb Święcian
Państwo  Litwa
Okręg LT Vilnius county.png wileński
Burmistrz Zigmas Garla
Powierzchnia 6,13 km²
Populacja (2005)
• liczba ludności
• gęstość

5658
923 os./km²
Nr kierunkowy 387
Kod pocztowy LT-18116
Położenie na mapie Litwy
Mapa lokalizacyjna Litwy
Święciany
Święciany
Ziemia 55°08′N 26°10′E/55,133333 26,166667
Strona internetowa
Portal Portal Litwa, Łotwa i Estonia
Svencionys Old Believers church.jpg
Cerkiew św. Trójcy
Dom Franciszka Żwirko - tablica

Święciany (lit. Švenčionys) – miasto rejonowe na Litwie, na Auksztocie, położone ok. 60 km na północny wschód od Wilna. Ludność: 5658 mieszkańców (2005).

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Historia[edytuj | edytuj kod]

Święciany są jednym z najstarszych miast na Litwie. Były one dogodnie położone na trakcie z Wilna do Połocka i Witebska. W XV w. znajdował się tam dwór księcia litewskiego Witolda. Był on również fundatorem pierwszego kościoła. Zasługą Witolda było również sprowadzenie do miasta Tatarów. Już w 1486 Święciany posiadały prawa miejskie.

Lata świetności miasto przeżywało w XV i XVI w. Od 1565 miasto było siedzibą sądu ziemskiego. W 1633 przybyli franciszkanie i na przedmieściach zbudowali swój kościół. Zakonników usunięto w ramach carskich represji po powstaniu listopadowym.

W 1812 podczas marszu na Moskwę, miasto odwiedził Napoleon i przyjął tam defiladę wojsk.

Podczas powstania listopadowego Święciany były głównym punktem oporu na Litwie. 20 kwietnia 1831 powołano tam Tymczasowy Rząd Polski na Litwie z hrabią Edwardem Mostowskim na czele. W 1839 po synodzie połockim w Święcianach powstała jedna z pierwszych parafii prawosławnych po zniesieniu unii brzeskiej. W 1898 na koszt państwa rosyjskiego w miejscowości wzniesiono cerkiew Świętej Trójcy. Parafia prawosławna liczyła w 1913 709 wiernych[1].

W 1919 miasto powróciło do Polski. Za II RP siedziba wiejskiej gminy Święciany. 20 października 1933 do miasta włączono zaścianek Ligumy (nazwa miejscowa: Podligumy) z gminy wiejskiej Święciany[2]. 10 marca 1924 roku honorowym obywatelem miasta został Józef Piłsudski.

Po zajęciu przez Armię Czerwoną miasto zostało wcielone do Białoruskiej SRR i poddane surowym represjom. Większość Polaków działających politycznie i bogatych właścicieli ziemskich zostało wywiezionych w głąb ZSRR. Po włączeniu Litwy w skład ZSRR w 1940 miasto z rejonem zostało przekazane Litewskiej SRR. Po wkroczeniu Niemców w 1941, represje dotknęły Żydów, którzy przed wojną stanowili ponad połowę mieszkańców miasta. Hitlerowcy zamordowali ponad 4 tys. Żydów. 19 i 20 maja 1942 roku niemieckie i litewskie formacje policyjne dokonały zbrodni na ludności polskiej, mordując około 400 Polaków.

 Osobny artykuł: Zbrodnia w Święcianach.

W pobliżu Święcian (w Zułowie) urodził się Józef Piłsudski, a w podświęciańskich Łygnianach Ignacy Oziewicz. Miasto jest miejscem urodzenia m.in. asa polskiego lotnictwa – Franciszka Żwirki, generałów Wojska II RP: Rudolfa Niemiry i Wiktora Thomée. W latach 20. posłem na Sejm ze Święcian był Stanisław Cat-Mackiewicz.

Aktualnie Polacy stanowią ok. 27,4% mieszkańców rejonu święciańskiego.

W październiku 2011 roku na cmentarzu w Święcianach zniszczono 50 grobów polskich legionistów. Nacjonaliści zamazali krzyże i tablice pamiątkowe na grobach farbą, oraz namalowali na nich swastyki[3].

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

  • Kościół Wszystkich Świętych
  • Cerkiew drewniana
  • Cmentarz katolicki z grobami 50 polskich legionistów
  • Pałac Mostowskich na przedmieściu Cerkliszki - pałac zbudował hr. Edward Mostowski w l. 1823 - 1830. Budowla piętrowa na planie prostokąta, podpiwniczona. Front zdobi sześciokolumnowy portyk. We wnętrzu zachowały się stiukowe plafony i gzymsy oraz drewniane parkiety. Przed pałacem znajduje się duży owalny gazon. Z dawnych zabudowań gospodarczych przetrwały wzniesione z kamienia polnego lodownia na planie koła, kryta gontem i zwieńczona wieżyczką oraz kuźnia - z kolumnowym portykiem wgłębnym. Na teren rezydencji wiedzie aleja klonowo-wiązowa. Za pałacem rozciąga się park o pow. 34,5 ha założony ok. 1830 r., z kilkoma stawami oraz grodziskiem zwanym Górą Perkuna[4].
  • Dom urodzenia polskiego pilota Franciszka Żwirko, ul. Partyzantów 7
  • Cmentarz tatarski (mizar)
  • Cerkiew św. Trójcy z XIX wieku

Ludzie związani ze Święcianami[edytuj | edytuj kod]


Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. G. Szlewis, Православные храмы Литвы, Свято-Духов Монастыр, Vilnius 2006, ISBN 9986-559-62-6, s.480
  2. Dz. U. z 1933 r. Nr 81, poz. 587
  3. Światełko dla Strażników Kresów
  4. Jolanta Kucharska. Ilustrowany przewodnik po zabytkach na Wileńszczyźnie i Żmudzi. Burchard Edition.2004

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]