Wełnianka wąskolistna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Wełnianka wąskolistna
Wełnianka wąskolistna: zdjęcie
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad jednoliścienne
Rząd wiechlinowce
Rodzina ciborowate
Rodzaj wełnianka
Gatunek wełnianka wąskolistna
Nazwa systematyczna
Eriophorum angustifolium Honck.
Verzeichn. Gewachse Teutschl. I. 153 (1782); Becherer in Candollea, IV. 63(1929)
Owocujące wełnianki
Kwiatostan

Wełnianka wąskolistna (Eriophorum angustifolium) – gatunek rośliny z rodziny ciborowatych (Cyparaceae). Rośnie na mokradłach w strefie arktycznej i umiarkowanej półkuli północnej. Roślina dość pospolita na terenie Polski. W ostatnich dziesięcioleciach obserwuje się spadek liczby stanowisk (lub wyraźny ubytek liczebności osobników na stanowiskach)[2].

Rozmieszczenie geograficzne[edytuj | edytuj kod]

Wełnianka wąskolistna występuje na półkuli północnej – jest szeroko rozpowszechniona w Eurazji i Ameryce Północnej. Rośnie w Arktyce – na Alasce, Archipelagu Arktycznym, w południowo-zachodniej i wschodniej Grenlandii, na Islandii[3], sięgając na północ do 83° szerokości północnej[4]. Na południu zasięg sięga do środkowej Azji, od Korei, poprzez Kazachstan po Kaukaz, spotykany na izolowanym obszarze w północnym Syczuanie[5]. W Europie sięga na południu do północnej części Półwyspu Iberyjskiego, środkowej Apenińskiego i gór w północnej Grecji[3]. W Ameryce Północnej sięga do środkowej części Stanów Zjednoczonych, najdalej na południe schodząc wzdłuż pasma Gór Skalistych. Jako wątpliwy podawany jest też z Jamajki i Kuby[3]. Brytyjski botanik William Turner Thiselton-Dyer miał odnaleźć też ten gatunek w 1898 w Republice Południowej Afryki[6].

W Polsce gatunek jest rozpowszechniony niemal w całym kraju. Brak go lokalnie lub jest rzadki na obszarach, gdzie brak odpowiednich siedlisk – na Żuławach Wiślanych, północnym Mazowsze, Pogórzu Środkowobeskidzkim[7].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój i organy podziemne
Roślina wieloletnia rozrastająca się klonalnie za pomocą cienkich rozłogów, tworząca luźne darnie[5][8]. Kłącze skośne, zwykle krótkie[8], ale czasem osiągające też i 40 cm długości, z wydłużonymi międzywęźlami w części środkowej[6]. Z węzłów wyrastają łuskowate liście, ale korzenie obecne są tylko w węzłach końcowego odcinka kłącza, cechującego się skróconymi międzywęźlami[6]. Korzenie są przejrzyste, różowe, nierozgałęzione[4].
Łodyga 
Wzniesiona, walcowata (rzadko na szczycie nieco trójkanciasta)[5], o średnicy ok. 1 mm[9], gładka, pełna, o wysokości zazwyczaj 30-60 cm[8], rzadziej do ponad 100 cm[5].
Liście 
Łodygowe w liczbie od 1 do 3[5]. Blaszka liściowa skórzasta, wąska (2-4, rzadko do 8 mm szerokości), rynienkowata lub płaska, ostrogrzbiecista, zakończona ostrym, trójkanciastym końcem, na brzegach szorstka[5][8][9]. Liście otulają pochwiasto łodygę, na połączeniu blaszki i ciemnoczerwonej do czarnej pochwy znajduje się języczek liściowy[6]. Blaszka liści jest krótsza od łodygi (do 40 cm długości)[9].
Kwiaty 
Zebrane w 3–5 kłosków[8] (rzadkiej mniej lub więcej – od 1 do 10[5]). Kłoski jajowate do wydłużonych (10-15 × 5-7 mm[5]) zebrane są w luźną rozrzutkę wyrastającą w kątach 1-3 liściowatych podsadek. Podsadki osiągają do 12 cm długości, ich pochwy są czarniawe[9]. Szypuły kłosów są nierównej długości (5–60 mm[9], spłaszczone, gładkie, rzadziej nieco szorstkie[9], początkowo wzniesione, a po przekwitnięciu zwisające[5]. Kwiaty wyrastają w kątach przysadek lancetowatych lub jajowatych o długości ok. 5 mm[5] (rzadziej do 10 mm[9]), jasnobrązowych do brunatnych, z wyraźnym nerwem, na szczycie zaostrzonych[9][8] (według niektórych źródeł tępych[5]). Kwiaty obupłciowe (rzadko też słupkowe[6]) z okwiatem składającym się z 10 lub więcej[9] gładkich i prostych włosków[8], w początkowym okresie kwitnienia o długości tylko ok. 4 mm[5], z czasem wydłużające się do 15–30 mm podczas owocowania[9]. Pręciki trzy, o długości 2–5 mm, z równowąskimi pylnikami[5][9]. Słupek smukły, zakończony trzema znamionami[5].
Owoce
Drobne orzeszki, odwrotnie jajowate, zaostrzone, nieco trójkanciaste, jasnobrunatne[8] lub czarne[5][9]. Osiągają 2–3 mm długości i 1 mm średnicy[5].

Biologia i ekologia[edytuj | edytuj kod]

Rośnie na wilgotnych łąkach i torfowiskach. Geofit, hydrofit, roślina kwasolubna. W klasyfikacji zbiorowisk roślinnych gatunek charakterystyczny dla Cl. Scheuzerio-Caricetea nigrae[10].

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Poza podgatunkiem nominatywnym wyróżnia się jeszcze jeden podgatunek[9]:

  • E. angustifolium subsp. angustifolium – pędy do 20–100 cm wysokości, większa podsadka osiąga 2–12 cm długości; szypuły długości 5–60 mm, nagie lub szorstkie tylko na kantach.
  • E. angustifolium subsp. triste (Th. Fries) Hultén – pędy do 30 cm wysokości, większa podsadka od 1 do 3 cm długości, szypuły kwiatostanów 5–20 mm długości, na całej długości szorstkie. Występuje w tundrze w strefie okołobiegunowej Eurazji i Ameryki Północnej.

Przypisy

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-11-17].
  2. Zarzycki, K., Trzcińska-Tacik, H., Różański, W., Szeląg, Z., Wołek, J., Korzeniak, U., 2002 - Ecological indicator values of vascular plants of Poland (Ekologiczne liczby wskaźnikowe roślin naczyniowych Polski)
  3. 3,0 3,1 3,2 Eriophorum angustifolium. W: Den virtuella floran (Hultén, E. & Fries, M. 1986. Atlas of North European vascular plants: north of the Tropic of Cancer I-III. – Koeltz Scientific Books, Königstein) [on-line]. Naturhistoriska riksmuseet. [dostęp 2015-05-25].
  4. 4,0 4,1 Harry Godwin: The Archives of Peat Bogs. Cambridge University Press, 2009, s. 81–82. ISBN 978-0-521-10712-9. (ang.)
  5. 5,00 5,01 5,02 5,03 5,04 5,05 5,06 5,07 5,08 5,09 5,10 5,11 5,12 5,13 5,14 5,15 Eriophorum angustifolium. W: Flora of China [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2015-05-25].
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 Marie E. Phillips. Biological Flora of the British Isles: Eriophorum angustifolium Roth. (E. Polystachion L.). „Journal of Ecology”. 42, 2, s. 612–622, 1954. DOI: 10.2307/2256893 (ang.). 
  7. Adam Zając, Maria (red.) Zając: Atlas rozmieszczenia roślin naczyniowych w Polsce. Kraków: Pracownia Chorologii Komputerowej Instytutu Botaniki Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2001, s. 221. ISBN 83-915161-1-3.
  8. 8,0 8,1 8,2 8,3 8,4 8,5 8,6 8,7 Jakub Mowszowicz: Pospolite rośliny naczyniowe Polski. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1979, s. 543-544.
  9. 9,00 9,01 9,02 9,03 9,04 9,05 9,06 9,07 9,08 9,09 9,10 9,11 9,12 Eriophorum angustifolium. W: Flora of North America [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2015-05-25].
  10. Matuszkiewicz Władysław. Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Wyd. Naukowe PWN, Warszawa, 2006. ISBN 83-01-14439-4.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. D. Gayówna, Ewa Śliwińska: Rośliny łąk. Warszawa: PZWS, 1960.
  2. Rutkowski Lucjan. Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8
  3. Szafer Władysław, Kulczyński Stanisław, Pawłowski Bogumił. Rośliny polskie. PWN, Warszawa, 1953.