Wincenty Rapacki (1840–1924)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Wincenty Rapacki (ur. 1840))
Skocz do: nawigacja, szukaj
Wincenty Rapacki
Ilustracja
Wincenty Rapacki w roli Zrzędy w „Zrzędności i przekorze” Aleksandra Fredry. Fotografia Walerego Rzewuskiego, 1865
Data i miejsce urodzenia 22 stycznia 1840
Lipno, Królestwo Polskie
Data i miejsce śmierci 12 stycznia 1924
Warszawa, Polska
Zawód aktor, reżyser
Współmałżonek Józefina Rapacka
Lata aktywności 1861–1924
Wincenty Rapacki, 1870.
Podpis Wincentego Rapackiego (ojca).jpg

Wincenty Rapacki (ur. 22 stycznia 1840 w Lipnie, zm. 12 stycznia 1924 w Warszawie) – polski aktor i reżyser teatralny. Czołowy aktor polskiej sceny schyłku XIX wieku. Jeden z pierwszych twórców realistycznych postaci scenicznych.

Życiorys[edytuj]

Był synem Wojciecha i Wiktorii z Piegłowskich. Urodził się w Lipnie przy ulicy Koziej, która obecnie została przemianowana na Wincentego Rapackiego. Dość wcześnie został osierocony przez matkę. Ojciec ożenił się powtórnie, a ponieważ młody Rapacki nie był dobrze traktowany przez macochę i przyrodnich braci - dużo czasu spędzał poza domem. Wtedy też zafascynował się wędrownymi trupami aktorskimi i postanowił zostać aktorem. Początkowo chodził do szkoły w Lipnie, ale po ucieczce z domu dotarł do Płocka i tam kontynuował naukę. W 1858 rozpoczął naukę w Szkole Dramatycznej w Warszawie. Ucząc się jednocześnie zarabiał na swoje utrzymanie imając się różnych zajęć. Nie mogąc znaleźć zatrudnienia w Warszawie, wyjechał do Druskienik, gdzie w 1861 zadebiutował w sztuce J. I. Kraszewskiego Stare dzieje. Później występował w różnych teatrach. W sezonie 1864/65 grał we Lwowie, a w latach 1865–1870 w Krakowie. Pobyt w Krakowie pozwolił Rapackiemu intensywnie rozwijać się. W tym czasie dużo czytał, obracał się w kręgach uczonych (przyjaźnił się między innymi z Aleksandrem Fredrą, Michałem Bałuckim, Ignacym Kraszewskim, Karolem Astreicherem, Janem Matejką, któremu pozował do portretów).

Podczas pobytów w Paryżu i Wiedniu zapoznawał się z zachodnimi koncepcjami teatralnymi. Rozwijając swój kunszt aktorski, opierał się na wnikliwej obserwacji, tworząc dokładny portret osoby kreowanej. W 1869 podczas występów w Teatrze Narodowym w Warszawie, w ciągu 37 dni zagrał w 11 rolach, które spotkały się z dużym uznaniem zarówno krytyki jak i publiczności. W 1870 otrzymał tam stałą pracę. W Warszawie grał i reżyserował (w latach 1875–1876).

Dzięki mozolnej pracy oraz wielkiemu talentowi wzniósł się na czoło plejady aktorskiej ówczesnej Warszawy. Był jednym z najwybitniejszych aktorów polskich, stworzył wiele wybitnych ról w dramacie współczesnym. Był pierwszym wielkim aktorem, który przyznawał się do realizmu. Wielką wagę przywiązywał do charakteryzacji, odpowiednich kostiumów i dekoracji. Jego spektakle charakteryzowały się dbałością o historyczną wierność. Preferował występowanie we współczesnym repertuarze.

Był także wysokiej klasy pedagogiem. Od 1893 wykładał w Klasie Dykcji i Deklamacji w Warszawskim Towarzystwie Muzycznym, a w latach 1908–1909 w warszawskiej Szkole Aplikacyjnej.

Od 1919 do śmierci występował w warszawskim Teatrze Rozmaitości.

Grób Bolesława Leszczyńskiego i Wincentego Rapackiego na Cmentarzu Powązkowskim
Tablica Miejskiego Systemu Informacji upamiętniająca aktora i reżysera Wincentego Rapackiego na Starej Ochocie w Warszawie
Tablica na domu przy ul. Rapackiego 12 w Lipnie, w którym urodził się aktor

Działalność pisarska[edytuj]

Uprawiał także działalność literacką. Pisał powieści, dramaty a także tłumaczył. Dla potrzeb teatru zaadaptował wiele dzieł, między innymi Nędzników Wiktora Hugo. Był twórcą dramatów historycznych, które wyróżniały się wielką scenicznością. W swoich utworach tworzył galerie żywych, pociągających postaci, czasem nawet kosztem fabuły. Napisał również wiele powieści. Jest także twórcą opowiadań i nowel. Książka Sto lat sceny polskiej w Warszawie została wydana w 1925 roku, już po śmierci Rapackiego. Był stałym współpracownikiem takich warszawskich czasopism, jak „Ateneum”, „Kłosy”, „Kurier Warszawski”, „Tygodnik Ilustrowany” czy „Biblioteka Warszawska”, w których publikował swoje utwory. Był autorem obszernych pamiętników, których nie pozwolił opublikować za życia, a które spłonęły podczas Powstania Warszawskiego. Fragmenty które zdołano odratować, zostały opublikowane we Wspomnieniach aktorów (1800-1825) (Warszawa 1965).

Uznanie i upamiętnienie[edytuj]

Jako aktor cieszył się wyjątkowym autorytetem w teatrze polskim. W 1919 został pierwszym członkiem honorowym Związku Artystów Scen Polskich. W 1921 w 60. rocznicę pracy scenicznej, jako pierwszy z polskich aktorów Rapacki został odznaczony Orderem Polonia Restituta za szczególne zasługi dla teatru.

27 września 1926 roku w Warszawie nadano jednej z ulic nazwę Wincentego Rapackiego[1].

W 1961 roku w 120 rocznicę urodzin Wincentego Rapackiego, w domu w Lipnie w którym mieszkał jako dziecko, wmurowano pamiątkową tablicę. Ponadto jego nazwiskiem nazwano także jedną z ulic w tym mieście.

Życie prywatne[edytuj]

Był nestorem wielkiego aktorskiego rodu. Jego pierwszą żoną była Józefina Rapacka z Hoffmanów, z którą miał dzieci:

Po jej śmierci w 1891 roku, ożenił się powtórnie z Amelią Gordon-Świejkowską (1868-1902), z którą miał synów Romualda i Dionizego.

Wincenty Rapacki spoczywa w grobowcu rodzinnym na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie[2] (kw. A-IV-26).

Spektakle (wybór)[edytuj]

  • 1861 – Stare dzieje
  • 1865 – Zemsta
  • Panie Kochanku
  • Gliński
  • Król się bawi
  • Kupiec Wenecki

Twórczość[edytuj]

  • Wit Stwosz, 1875 (dramat)
  • Starosta Wilczek, 1875 (dramat)
  • Mazur Czart, 1876 (dramat)
  • Figlik Stańczyka, 1876 (dramat)
  • Mikołaj Kopernik, 1876 (dramat)
  • Maćko Borkowic, 1878 (dramat)
  • Herszt, 1878 (dramat)
  • Acernus, 1879 (dramat historyczny)
  • Odsiecz Wiednia, 1883
  • Grzechy królewskie, 1886 (powieść)
  • Trefniś, 1887 (nowele)
  • Do światła,1887 (powieść)
  • Bogusławski i jego scena, 1888 (komedia)
  • Pro honore domus, 1888
  • Odbijanego, 1888 (komedia)
  • Hanza, 1890 (powieść)
  • Grzechy królewskie (powieść)
  • Obraz z przeszłości, 1905 (nowele)
  • Około teatru, 1905 (nowele)
  • Histryoni, 1906 (powieść)
  • Kostka Napierski, 1907 (powieść)
  • Król Husytów, 1913 (powieść)
  • Krwawa plama, 1913 (powieść)
  • Czarny dwór
  • Sto lat sceny polskiej w Warszawie, 1925
  • Przewodnik dla teatrów amatorskich

Bibliografia[edytuj]

  • Mirosław Krajewski, Dobrzyński słownik biograficzny, Włocławek 2002, s. 547-549.
  • Ludwik Sempoliński: Wielcy artyści małych scen. Warszawa: Czytelnik, 1977.
  • Wincenty Rapacki. [dostęp 2012-12-16].
  • Wielka ilustrowana encyklopedja powszechna. T. 1 -.. ISBN 83-902184-0-2.

Przypisy

  1. * Rapackiego Wincentego. [dostęp 2012-12-16].
  2. Cmentarz Powązkowski w Warszawie. (red.). Krajowa Agencja Wydawnicza, 1984. ISBN 83-03-00758-0.

Linki zewnętrzne[edytuj]