Wojska inżynieryjne ludowego Wojska Polskiego

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Plakietka

Wojska Inżynieryjne ludowego Wojska Polskiego – jeden z rodzajów wojsk Wojska Polskiego w latach 1943-1990.

Polskie wojska inżynieryjno-saperskie na froncie wschodnim[edytuj | edytuj kod]

W maju 1943 roku rozpoczęto formowanie 1 Dywizji Piechoty. W jej składzie sformowano pierwszą jednostke saperską ludowego Wojska polskiego - 1 samodzielny batalion saperów[1]. 19 sierpnia 1943 roku ukazał się rozkaz organizacyjny dowódcy korpusu gen. Zygmunta Berlinga ustalający skład i kolejność formowania jednostek korpusu. Z jednostek inżynieryjno-saperskich sformowany został korpuśny 3 batalion saperów[2].

W maju 1945 roku w składzie wojsk inżynieryjnych znajdowały się cztery brygady saperów 1., 2., 4. i 5 Brygada Saperów, 3 Brygada Pontonowo-Mostowa oraz 7 zmotoryzowny batalion saperów. Jednostki te w większości znajdowały się w dyspozycji ND WP. 1., 4 BSap i 7 bsap były w składzie armii[3].

W składzie dywizji piechoty i 1 KPanc znajdowały się bataliony[4]:

Pokojowa reorganizacja wojsk inżynieryjnych[edytuj | edytuj kod]

W czerwcu 1945 roku 1., 4 BSap podporządkowano Naczelnemu Dowództwu Wojska Polskiego i skierowano je do rozminowania obszaru kraju. Celem odbudowy stolicy sformowano 7 Brygadę Inżynieryjno-Budowlaną[3]. Przy nowoformowanych dywizjach piechoty tworzono kolejne bataliony saperów.

Po utworzeniu okręgów wojskowych, jednostki wojsk inżynieryjnych zostały podporządkowane dowództwom okręgów. 1 BSap weszła w skład Okręgu Wojskowego Poznań, 2 BSap - OW Łódź, 4 BSap - OW Kraków, 5 BSap - OW Warszawa. 3 Brygada Pontonowo-Mostowa została włączona do OW Poznań, a 7 Brygada Inżynieryjno-Budowlana do OW Warszawa[3].

Jesienią 1945 roku przeformowano 3 Brygadę Pontonowo-Mostową na 1 pułk pontonowy. Pozostałe brygady pozostawiono na etatach wojennych. Z początkiem 1946 roku wszystkie brygady saperów zostały przeformowane w pułki saperów. Jednocześnie rozformowany został 7 zmotoryzowany batalion saperów. Kadrę i sprzęt tego batalionu przekazano do 2 pułku saperów[5].

W marcu 1947 roku wszystkie pułki saperów oraz 1 pułk pontonowy przeniesiono na etaty o zmniejszonym stanie osobowym. W grudniu 1947 roku 2 pułk saperów został zmotoryzowany[5].

W rezultacie dokonanych zmian, pod koniec 1948 roku w wojskach inżynieryjnych znajdowały się cztery pułki saperów i jeden pułk pontonowy. Stan osobowy wynosił 4100 żołnierzy[5].

Pułki saperów:

Poza tym każda dywizja piechoty miała w swoim składzie batalion saperów[6]

Okres przyspieszonego rozwoju wojsk inżynieryjnych[edytuj | edytuj kod]

Prace planistyczne mające na celu rozbudowę wojska podjęto już w końcu 1947 roku. Pierwszy plan opracowany przez zastępcę szefa SG gen. bryg. Stefana Mossora został odrzucony przez Biuro Polityczne KC PPR. Kolejny, siedmioletni plan rozwoju WP na lata 1949-1955 autorstwa szefa SG gen. broni Władysława Korczyca zakładał rozbudować wojska inżynieryjne do stanu trzech brygad saperów i dwóch pułków pontonowych[7]. W 1949 roku przeformowano 1 pułk saperów na 1 zmotoryzowany pułk pontonowy o etacie 13/25 i stanie 912 wojskowych[8]. Jednocześnie, dotychczasowy 1 zmotoryzowany pułk pontonowy przemianowano na 3 zmotoryzowany pułk pontonowy[9].

12 lutego 1951 roku marszałek Rokossowski zatwierdził przyspieszony "plan zamierzeń organizacyjnych na lata 1951 i 1952". Plan ten zrywał z dotychczasową koncepcją zrównoważonej rozbudowy wojska w powiązaniu z rozwojem gospodarki narodowej. W wojskach lądowych planowano sformowanie ciężkiej brygady saperów[10].

Ten zakrojony na niespotykaną skalę plan rozbudowy wojska rozpoczęto realizować w maju 1951 roku. W wojskach lądowych rozpoczęto formować m.in. 2 i 6 Ciężkie Brygady Saperów[11]. 2 Ciężką Brygadę Saperów o stanie 1200 żołnierzy utworzono na bazie 2 psap w Kazuniu, a 6 CBSap sformowano od nowa w Dęblinie. Na bazie wydzielonych z 1. i 3 ppont kompanii pontonowych sformowano w Płocku 7 pułk pontonowy. Od podstaw sformowano w Dęblinie 29 batalion elektrotechniczny[12]. W formowanych czterech korpusach piechoty, siedmiu dywizjach piechoty, dwóch dywizjach zmechanizowanych organizowano organiczne bataliony saperów. W Śląskim Okręgu Wojskowym sformowano 55. i 36 bsap w Głogowie oraz 65 bsap w Zgorzelcu i 66 bsap w Kostrzynie[8]. W Pomorskim Okręgu Wojskowym sformowano dla 1 KP 25 batalion saperów w Wałczu[13]

W celu rozbudowy infrastruktury wojskowej od 1950 roku sformowano 26 batalionów budowlanych liczących w sumie 29 000 żołnierzy utrzymywanych poza normą wojska[11].

W Okręgu Wojskowym Pomorze 5 pułk saperów z Podjuch przeniesiony został na nowy etat o stanie osobowym 901 żołnierzy, w 3 pułku pontonowym zmniejszono liczbę żołnierzy o 11%, a we Włocławku, na bazie batalionu mostów składanych 2 psap, sformowano 25 batalion mostów składanych[14][15]. W OW Śląsk podobnie zreorganizowano 4 psap z Gorzowa i 1 ppont z Brzegu[a].

W grudniu 1952 roku większość jednostek inżynieryjnych zostało częściowo skadrowanych. W ciężkich brygadach saperów zredukowano liczbę żołnierzy o 32%, w pułkach saperów o 8%, a w 7 ppont o 49%. Nowe etaty otrzymały też samodzielne bataliony. W 25 batalionie mostów składanych obniżono liczbę żołnierzy o 36% , a w 29 batalionie elektrotechnicznym o 53%[b][15].

Na skutek intensywnej rozbudowy wojsk inżynieryjnych stan osobowy zwiększył się z 4100 żołnierzy w 1949 roku do 9900 żołnierzy w 1952 roku. W następnych latach ich stan uległ częściowej redukcji i pod koniec 1954 roku. wynosił 8100 żołnierzy[15].

Okres politycznej odwilży[edytuj | edytuj kod]

PTS-M

Na początku 1955 roku w skład wojsk inżynieryjnych wchodziły[16]:

W połowie roku sformowano w Płocku 110 kompanię desantowo-przeprawową o stanie osobowym 60 żołnierzy. Na bazie okręgowych plutonów maszyn inżynieryjnych sformowano samodzielne kompanie. Były to: 22 kminż licząca 120 żołnierzy i 25. i 28 kompania maszyn inżynieryjnych posiadające po 90 żołnierzy[16].

Jesienią 1956 roku jednostki wojsk inżynieryjnych przeszły gruntowną reorganizację. 6 Ciężką Brygadę Saperów przeformowano na 6 pułk saperów[17]. 2 Ciężka Brygada Saperów została przeniesiona na nowy etat o stanie osobowym 1048 żołnierzy. Do samodzielnych jednostek wojsk inżynieryjnych włączono 51 batalion saperów 18 DP z Ełku. Zreorganizowano też 7 ppont, 29 belt i 22 kminż. 110 kompanię dasantowo-przeprawową przemianowano na 9 kompanię desantowo-przeprawową[18]. W Pomorskim OW zreorganizowano 5 psap, 3 ppont i 25 kminż i utworzono 5 kompanię desantowo-przeprawową we Włocławku [c]. W Śląskim OW na nowe etaty przeformowano: 4 psap, 1 ppont i 28 kminż. Utworzono 6 kompanię desantowo-przeprawową w Brzegu[18].

Wiosną 1957 roku nastąpiły w wojskach inżynieryjnych kolejne redukcje. Rozformowano: 6 pułk saperów, 25 batalion mostów składanych, 22., 25. i 28 kompanię maszyn inżynieryjnych i 5., 6. i 9 kompanię desantowo-przeprawową. Na nowe etaty przeniesiono: 2 CBSap, 1., 3. i 7. ppont, 4. i 5 psap i 51 bsap[19].

W połowie 1959 roku w Modlinie, sformowano 37 batalion saperów liczący 510 żołnierzy. Batalion ten początkowo podporządkowano dowódcy 2 CBSap, a kilka miesięcy później bezpośrednio dowódcy WOW. W sierpniu 1960 roku 37 bsap przeniesiono na nowy, wyższy o 11% etat. W listopadzie 1960 roku zostały przeformowane pułki pontonowe. 7 ppont zwiększył liczbę żołnierzy o 28%, a w 1. i 3 ppont zmniejszono stany osobowe o 12%[d].[19].

W latach 1955-1960 zmechanizowano sprzęt inżynieryjny. Zwiększyło to możliwości wojsk inżynieryjnych, szczególnie w zakresie budowy umocnień polowych oraz przepraw przez przeszkody wodne. Stan osobowy wojsk inżynieryjnych został zmniejszony z 8100 żołnierzy w 1955 roku do 7000. żołnierzy w 1960 roku. Poprawie uległo ich wyposażenie, szczególnie maszyny ziemne, zwiększając stopień mechanizacji najbardziej uciążliwych prac inżynieryjnych[19].

Okres stabilizacji organizacyjnej[edytuj | edytuj kod]

Od 1961 roku Szefostwo Wojsk Inżynieryjnych sukcesywnie wprowadzało nowy sprzęt na wyposażenie wojsk inżynieryjnych i tak w 1962r. wprowadzono samobieżny prom gąsienicowy, samochodowy most towarzyszący SMT, w 1966r. park pontonowy PP - 64, elastyczne ładunki wybuchowe ŁWD w 1968r., czołgowy most towarzyszący BLG – 67, trały minowe KMT - 4 i KMT - 5 w 1970r[20].

Powołano w 1963 roku Komitet Operacyjno – Taktyczny, który miał za zadanie koordynowanie prac naukowych w zakresie postępu technologicznego w wojskach inżynieryjnych[20]. Opracowano nowy etat dla oficerskiej szkoły przyjmującej status szkoły wyższej oraz etaty szkoły chorążych i szkoły podoficerskiej wojsk inżynieryjnych[21].

W okresie od 1965 do 1975 roku w Wyższej Szkole Oficerskiej Wojsk Inżynieryjnych utworzono muzeum poświęcony tradycją i działalności Wojsk Inżynieryjnych[22].

W 1968 roku opracowano nowy „Mały Indeks Materiałowy JIM” dla sprzętu inżynieryjnego, a w 1969 roku opracowano regulamin współzawodnictwa operatorów maszyn inżynieryjnych[21].

Od początku lat siedemdziesiątych zorganizowano coroczne spływy przodujących załóg z poszczególnych okręgów wojskowych w dniu Sapera (16 kwietnia), a w 1975 roku zlot przodowników wyszkolenia bojowego[22].

Symbolika wojsk inżynieryjnych w Polsce[edytuj | edytuj kod]

Korpusówka
Plakietka
Korpusówka
Proporczyk wz. 45
Proporczyk wz. 43

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Rozkazy organizacyjne MON nr 0043,0044 i 0045/org. z 17.05.1951 roku → Kajetanowicz 2005 ↓, s. 162
  2. Rozkaz organizacyjny MON nr 0087/org. z 12.12.1952 → Kajetanowicz 2005 ↓, s. 162
  3. Rozkaz organizacyjny MON nr 0047/0rg. z 30.10.1956 roku → Kajetanowicz 2005 ↓, s. 286
  4. Zarządzenie szefa Sztabu Generalnego nr 093/org. z 22.11. 1960 roku → Kajetanowicz 2005 ↓, s. 287

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Wacław Jurgielewicz [red.]: Polski czyn zbrojny w II wojnie światowej. Tom 3. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1973.
  • Karol Dideńko: Wojska inżynieryjno-saperskie LWP 1943-1945 (organizacja i działania bojowe). Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1978.
  • Jerzy Kajetanowicz: Polskie wojska lądowe 1945-1960: skład bojowy, struktury organizacyjne i uzbrojenie. Toruń; Łysomice: Europejskie Centrum Edukacyjne, 2005. ISBN 83-88089-67-6.
  • Antoni Karnowski: Pomorski Okręg Wojskowy 1945-1989. Zarys dziejów. Bydgoszcz: Prasowe Zakłady Graficzne, 1989. ISBN 83-7003-475-6.
  • Stanisław Komornicki: Wojsko Polskie 1939-1945: barwa i broń. Warszawa: Wydawnictwo Interpress, 1984. ISBN 83-223-2055-8.
  • Juliusz Malczewski, Roman Polkowski: Wojsko Polskie: krótki informator historyczny o Wojsku Polskim w latach II wojny światowej. 4, Regularne jednostki ludowego Wojska Polskiego : formowanie, działania bojowe, organizacja, uzbrojenie, metryki jednostek inżynieryjno-saperskich, drogowych i chemicznych. Warszawa : Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1970.
  • Paweł Piotrowski: Śląski Okręg Wojskowy: przekształcenia organizacyjne, 1945-1956. Warszawa: Wydawnictwo TRIO: Instytut Pamięci Narodowej, 2003. ISBN 83-88542-53-2.
  • Kazimierz Kozłowski, Andrzej Wojtaszak: Żołnierz polski na Pomorzu Zachodnim X-XX wiek : materiały z sesji naukowej z 10 listopada 1999: praca zbiorowa. Szczecin: Oddział Edukacji Obywatelskiej, 2001. ISBN 83-86992-76-X.
  • Paweł Piotrowski. Wojsko polskie w czasie wojny koreańskiej. „Nowa Technika Wojskowa”. 1, 1998. Warszawa. ISSN 1230-1655. 
  • Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie: Żołnierz polski. Ubiór, uzbrojenie i oporządzenie od wieku XI do roku 1965. T.5 od 1939 do 1965 roku. Warszawa: 1965.
  • Wojsko Polskie. Fakty i liczby. Warszawa: Sztab Generalny Wojska Polskiego, 1990.
  • Franciszek Kaczmarski: Wojska Inżynieryjne LWP 1945-1975. Warszawa: Ministerstwo Obrony Narodowej, 1982. ISBN 83-11-06710-4.